به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابطعمومی فرهنگستان هنر، همایش «هنر و تمدن جنوبشرق ایران، با محوریت شهر سوخته» دوشنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۸ با استقبال اصحاب فرهنگ و هنر در فرهنگستان هنر برگزار شد. در مراسم افتتاحیه این همایش علیرضا اسماعیلی، سرپرست فرهنگستان هنر؛ سید محمد بهشتی، عضو پیوسته فرهنگستان هنر و رئیس گروه تخصصی معماری و شهرسازی؛ سیدمنصور سیدسجادی، دبیر علمی همایش؛ انریکو اسکالونه، استاد باستانشناسی دانشگاه گوتینگن آلمان؛ احمدعلی موهبتی، استاندار سیستانوبلوچستان؛ و بهروز عمرانی، رئیس پژوهشکده میراث فرهنگی و گردشگری؛ سخنرانی کردند.
در ابتدای این مراسم اسماعیلی سرپرست فرهنگستان هنر بیان کرد: شهر سوخته را در کنار جیرفت جزو مهمترین مراکز سکونتی حوزه فرهنگی جنوبشرق ایران که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، برشمرد و افزود: «با وجود جایگاه منحصربهفرد شهر سوخته و دستاوردها و یافتههای هنری و علمی آن، پژوهش و مطالعات بنیادین درباره این منطقه بسیار اندک بوده و حاصل کاوشهای انجامشده بهصورت منسجم و یکجا ارائه و منتشر نشده است. به همین منظور فرهنگستان هنر مطالعه و پژوهش درباره هنر و تمدن شهر سوخته را در دستور کار خود قرار داد و با طرح موضوع با آقای سیدمنصور سیدسجادی، باستانشناس ممتاز کشورمان و مدیر گروه باستانشناسی شهر سوخته، سفارش تألیف و تدوین پژوهشی درباره این حوزه تمدنی را داد که امروز همزمان با هفته کتاب، ما شاهد به ثمر رسیدن این پژوهش در قالب کتابی دوجلدی هستیم که در این مراسم رونمایی خواهد شد.»
سرپرست فرهنگستان هنر ادامه داد: «خوشبختانه پس از انقلاب اسلامی با گسترش آموزش و مطالعات باستانشناسی در کشور، شاهدیم که بهرغم گذشته کاوشها زیر نظر باستانشناسان ایرانی، همچون دکتر سیدسجادی، صورت میگیرد. کتاب شهر سوخته، هنر و باستانشناسی حوزه دلتای رودخانه هیرمند، از آغاز تا دوره تیموری که به قلم مهمترین پژوهشگران ایرانی و خارجی در حوزه شهر سوخته به نگارش درآمده است، میتواند منبعی پژوهشی در تبیین دستاوردهای هنری و علمی این تمدن دیرینه باشد که مورد توجه دانشجویان و صاحبنظران قرار بگیرد و زمینهساز مطالعات و پژوهشهای آتی شود. امیدواریم با ادامه چنین فعالیتهایی بتوانیم در راه پژوهشهای بنیادین تاریخ هنر کشورمان گامهایی مؤثرتر برداریم؛ البته فرهنگستان هنر در کنار اینگونه پژوهشهای بنیادین، در حوزه تجسمی نیز منابع و مأخذی مهم مثل شاهنامه شاهتهماسبی و شاهکارهای هنر ایران در لهستان و جلوههایی از هنر ایران در دوره قاجار در مجموعههای مجارستان را منتشر کرده و إنشاءالله از هفته آینده نیز چاپ نفیسترین نسخه خمسه نظامی را شروع خواهد کرد.»
او افزود: «از جمله دیگر برنامههایی که فرهنگستان هنر در نظر دارد به آن بپردازد، هنر دوره آلبویه را در بر میگیرد که به منطقه سیراف و شرق آفریقا که منطقهای بسیار تأثیرگذار بوده، مربوط خواهد شد.»
در ادامه سیدسجادی باستان شناس شهر سوخته بیان کرد: «با توجه به روابط ناگسستنی بین فرهنگها که از گذشته تا امروز وجود داشته، نمیتوان بخشهای دورههایی را نادیده گرفت؛ به همین دلیل با اینکه محوریت کار درباره شهر سوخته است، ما از همکارانمان در دورههای دیگر تاریخی و اسلامی نیز خواهش کردیم که مطالعاتشان را به ما بدهند. بیش از صد سال است که مطالعات روی این شهر شروع شده است و کارِ گروه باستانشناسی ایتالیایی کار ما را سخت کرد؛ چون در همه زمینهها، تحقیقاتی مؤثر را ثبت کرده بودند و درصد بالایی از موفقیتهای بهدستآمده مدیون پرفسور ماریتسیو توزی است.»
او درباره فعالیت کارگروه باستانشناسی ایرانی در شهر سوخته توضیح داد: «گروه باستانشناسی ایرانی در شهر سوخته با آغاز فعالیتهایش و موفقیتهای اولیهای که به دست آورد، در نگرش کسانی که همیشه چشمشان به غرب بوده، تأثیری بسزا گذاشت و سبب شد تا کاوش در بسیاری از قسمتهای دیگر را نیز به گروه ایرانی واگذار کنند و امروز حدود ۲۰ـ۲۵ گروه تخصصی باستانشناسی و مرمتی از ایران در این بخش کشور فعال هستند.»
سیدسجادی یکی از کارهای تأثیرگذار در شهر سوخته را آموزش جوانان و فارغالتحصیلان و پژوهندگان جوانتر دانست و بیان کرد که آنها با تکیه بر توانایی خودشان، پژوهشهای بیشتری را انجام دادند.
دبیر علمی این همایش افزود: «یکی دیگر از اهداف ما در شهر سوخته، بازسازی جامعه باستانی بود که ما بر این کار اصرار داشتیم و برای این کار دست به کاوش زدیم. گروه باستانشناسی شهر سوخته تاکنون توانسته است مطالعاتی در زمینه انسانشناسی در شهر سوخته انجام دهد و ما سعی کردیم آن را به مطالعات دیگر هم تعمیم دهیم. در حال حاضر مطالعاتی در حوزه پزشکی نیز انجام شده است.»
سیدسجادی به تبیین و معرفی محورهای همایش پرداخت و اذعان کرد که امروز این مطالعات را زبدهترین استادان ایتالیایی و آلمانی و ایرانی ارائه خواهند کرد. او در پایان از کارگران منطقه سیستانوبلوچستان، که آنها را ایفاکننده نقشی مهم در این کار دانست، و همچنین دیگر کسانی که او را در این امر یاری رسانده بودند، با ذکر نام، تشکر کرد.
پس از سیدسجادی، انریکو اسکالونه، استاد ایتالیاییالاصل دانشگاه گوتینگن آلمان، سخنران دیگر این همایش بود.
اسکالونه بیان کرد: «ایران بهمثابه وطن دوم و مادر دوم من، جایی است که در آن مجالی یافتهام تا تحقیقات خود را توسعه دهم و پیش از هر موضوع دیگری باورهایم را درخصوص مفاهیم خوشبختی، دوستی، برادری و تعامل و همکاری با مردم، وسعت بخشم.»
او افزود: «همه این ویژگیها را در شهر سوخته میتوان یافت؛ امروز و اینک در پروژه های محوطه های حفاری، و دیروز در دوره عصر برنز. در واقع اهمیت و ارزش شهر سوخته در هزاره سوم پیش از میلاد، در نقش آن بهمثابه محل تلاقی فرهنگها و تجارب به دست آمده در جنوب ایران و تمدن جیحون و دره سند، در قالب یک نظام تبادل فرهنگی است. نقطه تلاقی ای که در آن، اختلافات و اشتراکات فرهنگی نقشی مهم در تحولات بنیادین تاریخی در فاصله زمانی اواخر هزاره چهارم تا اوایل هزاره دوم پیش از میلاد ایفا کردند.»
استاد دانشگاه گوتینگن درباره شهر سوخته ادامه داد: «شهر سوخته، بهعنوان پایگاهی ثبتشده در یونسکو، به همراه دیگر محوطههای مهم عصر برنز نظیر جیرفت، تل مالیان و شوش، مهمترین چالش باستانشناسی ایران را فرا رویِ محققان تاریخ و باستانشناسی مینهد. حفاظت ویژه و فوقالعاده ای که به دلیل ترکیب خاص و شوره زار بودن بیابان، از بقایای شهر سوخته صورت میپذیرد باعث شده ما در ایتالیا از آن با عنوان “پومپئی شرق” یاد کنیم. از این منظر، همه محققانِ شهر سوخته به دلیل ارزش و جایگاهش در تشکیل نظامهای شهرنشینی در تاریخ بشر، آن را یکی از محوطههای باستانشناسی جذاب و درخور توجه دانسته اند.»
پس از اسکالونه، سیدمحمد بهشتی، عضو پیوسته و رئیس گروه تخصصی معماری و شهرسازی فرهنگستان هنر، ایراد سخنرانی کرد.
بهشتی سخنان خود را اینگونه آغاز کرد: «هر اثر تاریخیای را اگر بهمثابه آینهای نگاه کنیم، فرهنگ کشورِ مرجعش را در آن میتوانیم ببینیم؛ ولی این اثر در بعضی آثار بیشتر نمایان است. شهر سوخته از لحاظ فرهنگی، بسیار غنی است و قد و بالایی کامل از فرهنگ ایرانی در دوران کهن را به نمایش میگذارد.»
بهشتی عنوان کرد که شهر سوخته، اولین تجربیات شهرنشینی بشر را میتواند نشان دهد و از جمله موارد قابل اتکا در این شهر باستانی، حصارنداشتن آن و یافتنشدن هرگونه ابزار جنگی در آن است. یافتههایی از مردمان شهر سوخته (شاعربودن و کیمیاگربودن و فاتح قلههای بزرگی در رشتههایی مانند پزشکی بودن)، حکایت از فرهنگ ایرانی در گذشته دارد.
پس از سیدمحمد بهشتی، احمدعلی موهبتی، استاندار سیستان و بلوچستان، دیگر سخنران این مراسم بود. او با تقدیر و تشکر از فرهنگستان هنر و گروه باستانشناسی با سرپرستی سیدسجادی، توجه به فرهنگ تلاش و کوشش را بااهمیت عنوان کرد و بیتوجهی به این مهم را سبب خسران جمعی دانست. موهبتی در پایان اظهار کرد که در حوزه باستانشناسی نیاز جدی داریم که چراغ راه آیندگان باشیم.
مراسم افتتاحیه، با رونمایی کتاب دوجلدی شهر سوخته؛ هنر و باستانشناسی حوزه دلتای رودخانه هیرمند از آغاز تا دوره تیموری که به کوشش سیدمنصور سیدسجادی تدوین شده و انتشارات فرهنگستان هنر آن را منتشر کرده است، و نیز تجلیل از سیدمنصور سیدسجادی، با ایراد سخنانی از بهروز عمرانی، رئیس پژوهشکده میراث فرهنگی و گردشگری، همراه بود. بخش نخست این همایش با افتتاح نمایشگاه آثار هنری و صنایع دستی سیستانوبلوچستان، به پایان رسید.
