برچسب: دین و اندیشه>همایش ها و میزگردها

به گزارش خبرنگار مهر، به همت مجمع عالی حکمت اسلامی مشهد، نشست تخصصی نقد مبانی روش شناختی فلسفه اسلامی عصر امروز در مشهد برگزار می‌شود.

این نشست با سخنرانی آیت الله غلامرضا فیاضی رئیس هیئت مدیره مجمع عالی حکمت اسلامی عصر امروز پنج شنبه اول اسفندماه از ساعت ۱۸:۳۰ در مشهد مقدس، میدان ۱۰ دی، جنب مدرسه قرآن و عترت روبروی هلال احمر، مجمع عالی حکمت اسلامی مشهد برپا می‌شود.

خبرگزاری مهر، گروه دین و اندیشه_سارا فرجی: نام علی اکبر فرهنگی برای اکثر دانشجویان و اساتید حوزه ارتباطات و مدیریت آشناست به طوری که کمتر دانشجویی است که در رشته ارتباطات و مدیریت تحصیل کرده باشد ولی آثار وی را نخوانده باشد چرا که بسیاری از آثار او از منابع درسی و کنکور بوده‌اند. فرهنگی علاوه براینکه استاد دانشگاه و مؤلف خوبی است، برای دانشجویان و مراجعانش یک دوست خوب و خوش کلام است و می‌توان ساعت‌ها با او نشست و درباره هر موضوعی گپ زد و البته از او یاد گرفت. علی اکبر فرهنگی متولد سال ۱۳۲۲ در طالقان است و نزد افرادی چون جلال آل احمد و خسرو فرشیدور تحصیل کرده است. او در سال ۱۳۸۴ به عنوان چهره ماندگار کشور در رشته مدیریت معرفی شد. کتاب‌های بسیاری از این چهره ماندگار منتشر شده است ولی «ارتباطات انسانی» و «ارتباطات غیرکلامی» از نام آشناترین آثار اوست که سالهاست در دانشگاه‌ها تدریس می‌شود. سال ۱۳۹۴ به پاس نیم قرن تلاش علی اکبر فرهنگی در حوزه مدیریت، ارتباطات و رسانه، خیابانی در منطقه شش به نام وی نامگذاری شد. انتشار دو اثر جدید از این چهره ماندگار، بهانه‌ای شد که با او به گفتگو بنشینیم. علاوه بر گفتگو راجع به اثر جدید و اثر دردست انتشار او، درباره موضوعات دیگری هم با وی گفتگو کردیم که مصاحبه را قدری طولانی کرد به همین دلیل برای تسهیل در خواندن، این گفتگو در دو بخش منتشر می‌شود.

در بخش اول این مصاحبه که پیش روی شماست، درباره دو اثر جدید او با عناوین «تاریخ تفکر مدیریت» و «تحلیل تاریخی جامعه شناسی دیوان سالاری در ایران»، گفتگو کردیم؛

*بعد از چندین سال اثر تازه ای از شما با عنوان «تاریخ تفکر مدیریت» منتشر شده است، کمی درباره این کتاب و چگونگی انتشار آن بفرمائید.

من سالهاست در رشته مدیریت، درسی را تحت عنوان «تحلیل فلسفی نظریه‌های سازمان و مدیریت» تدریس می‌کنم. این درس از دروس کلیدی و اساسی رشته‌های مدیریت از مدیریت رسانه گرفته تا مدیریت بازرگانی و سایر رشته‌های مدیریت است. خیلی از دانشجویانی که این درس را ابتدا با من گذرانده‌اند الان خودشان استاد شده‌اند و در درجه استادی هستند. من سال‌ها بود که فکر می‌کردم برای این درس چه کتابی به دانشجویان معرفی کنم. مستحضر هستید که هر چه قدر استاد صحبت کند و جزوه بگوید در دانشگاه جای کتاب را نمی‌گیرد، خلاصه من اصرار داشتم و دارم که دانشجویانم در هر درس یک کتاب داشته باشند.

سال ۲۰۱۳ کتابی از آقای مورگن ویتزل که استاد کمبریج و نویسنده کتاب «تاریخ تفکر مدیریت» است به دستم رسید. من آرام آرام شروع به ترجمه آن کردم، ولی در طول کار از دو دانشجو از دانشگاه تهران و علوم تحقیقات که به زبان انگلیسی مسلط بودند کمک گرفتم. البته بعد از آن با خیلی از بخش‌های ترجمه مشکل داشتم و تغییراتی در آن دادم، ولی روی کتاب اسم این دو بزرگوار را آوردم. در سال ۲۰۱۶ در نسخه اصلی این کتاب تغییراتی ایجاد شد و من دیدم که باید کار ترجمه را دوباره از نو شروع کنم. البته با مشکلی مواجه شدم و آن هم اینکه آقای ویتزل بحث‌های مربوط به اروپا، غرب و تا حدی چین را خوب تحلیل کرده ولی به ایران و خاورمیانه که رسیده خیلی گذرا از آن عبور کرده است. بعد فکر کردم حیف است این کتاب با همان ساختار در ایران منتشر شود فلذا تصمیم گرفتم روی اثر عنوان «اقتباس» بگذارم و در بخش‌های مربوط به اسلام و ایران مطالبی را اضافه کردم.

*در کتاب اشاره کردید که این بخش‌ها مربوط به خودتان است نه ترجمه؟

خیر، از همدیگر تفکیک نشده است. البته به دلیل اینکه من خودم کتاب دیگری با این موضوع در دست انتشار دارم، خیلی مفصل حرف نزدم.

*در همین بخش کتاب که مربوط به ایران است بیشتر به چه موضوعاتی پرداختید؟

کمی درباره تاریخچه تفکر مدیریت گفته‌ام؛ مثلاً اینکه در ایران با توجه به نبود رشد و توسعه صنعت پیش از دوران پهلوی‌ها به مقوله مدیریت توجه چندانی نشده و اقتصاددانان به راحتی از کنار آن گذشته‌اند. با خیز اولی که در دوره امیرکبیر در سالهای ۱۹۴۹ – ۱۹۵۰ برداشته شد و بیشتر به صنایع نظامی معطوف بود، هنوز مدیریت علمی تیلور مطرح نشده بود و ایرانیان از آن بی خبر بودند. با ورود به عصر پهلوی اول و تأسیس راه آهن و راه‌های شوسه، دانش مهندسی اهمیت زیادی پیدا کرد، ولی مدیریت آن با آلمانها یا مدیران سنتی ایران بود. با ورود آمریکاییان به ایران در سالهای ۱۳۳۲ و ۱۳۳۳ به بعد شیوه‌های مدیریت آمریکایی مورد توجه قرار گرفت و با کمک اصل چهار ترومن، سازمان امور اداری استخدامی کشور و سپس سازمان آموزش مدیریت دولتی به سرپرستی دکتر ایرج والی پور، فارغ التحصیل دانشگاه کلمبیای آمریکا شکل گرفت و به مطالعه و گسترش شیوه‌های جدید مدیریت پرداخته شد. کتاب‌هایی در این زمینه نوشته شد و نام تیلور بر زبان‌ها افتاد. کتاب اصول مدیریت علمی تیلور توسط مرحوم دکتر محمد علی طوسی ترجمه و چاپ و دیدگاه‌های تیلور به جامعه ایرانی معرفی شد. با شکل گیری سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران به همت مرحوم رضا نیازمند و پس از آن سازمان مدیریت صنعتی با مشاوره راسل ای کاف و همت جمشید قرچه داغی، مدیران پیشرو سازمانهای صنعتی و دولتی با تیلور و دیدگاه‌های او آشنا شده و این تفکر در میان آنها رواج یافت.

* اینکه برخی معتقدند صنعتی شدن در ایران به درستی انجام نشده است تا چه حد به این موضوع که ما تفکر و شیوه مدیریت صنعتی را نمی‌دانستیم و بلد نبودیم ارتباط دارد؟

سوال خیلی گسترده‌ای را مطرح کردید و مستلزم این است که من تکه تکه آن را جواب دهم. جوامع در طی دوران تطور و تحول زیادی دارند، حسن این کتاب (ویتزل) که باعث شد من آن را بپسندم این است که مدیریت را از عصر باستان شروع کرده و با بیان سیر تاریخی از دوره رنسانس، بعد از رنسانس، دوره تفکر علمی و… شروع کرده تا به مدرنیته رسیده و از آنجا هم به عصر حاضر آمده است. این دوران تاریخی خیلی طولانی است. شاید بتوان گفت از نظر کرونولوژی تاریخی، ما چیزی در حدود شش هزار سال را داریم. در جوامع بشری، به محض اینکه انسان‌ها دور هم جمع می‌شوند برای اینکه بتوانند از توانمندی‌های یکدیگر استفاده کنند، خواه ناخواه مسأله مدیریت مطرح می‌شود. حتی در عصر حجر هم که ندیده‌ایم، می‌توانیم این موضوع را تصور کنیم. چنانچه در فیلم‌ها و کارتون‌ها هم به تصویر کشیده شده که انسان‌هایی که در غار زندگی می‌کردند برای تأمین نیاز خوردن باید شکار کنند. برای شکار تقسیم کاری بین این انسان‌ها صورت می‌گیرد، به طوری که یک نفر این تقسیم کار را رهبری می‌کند و پس از آن به این فرد مدیر می‌گویند. خود کلمه مدیریت از سال‌های ۱۳۱۳- ۱۳۱۵ به بعد وارد ادبیات ما می‌شود. برای اولین بار هم ذکاء الملک فروغی این کلمه را به کار می‌برد.

*در غرب چطور؟ آنجا چه زمانی موضوع و کلمه مدیریت مطرح شد؟

در غرب هم واژه Management پس از انقلاب صنعتی مطرح می‌شود و الا در متن‌های شکسپیر شما کلمه مدیریت و Management را ندارید. بنده در همین کتاب هم توضیح دادم که یک سری ضرورت‌ها و الزاماتی موجب شده این اتفاق بیفتد. مثلاً با شهرنشین شدن مردم، شهرها کسانی را لازم داشتند که آنجا را اداره کنند و پس از آن کم کم حاکمان پدید آمدند. حالا این افراد اسامی مختلفی داشتند: پادشاه، فرعون و … من در این کتاب علم مدیریت را از نظر کرونولوژی به سه بخش تقسیم کردم و البته این اقتباسی است از افرادی مانند تام برنز و بعدها آلوین تافلر که آنها هم این تقسیم بندی را به کار می‌گیرند.

در غرب هم واژه Management پس از انقلاب صنعتی مطرح می‌شود و الا در متن‌های شکسپیر شما کلمه مدیریت و Management را ندارید

تقسیم بندی من به این صورت است که ما یک عصر سنتی داریم، یک عصر صنعتی و یک عصر فراصنعتی که الان در آن قرار داریم. اسامی دیگری هم به این اعصار داده‌اند؛ مثل عصر دامداری و کشاورزی، عصر صنعتی و عصر فراصنعتی (پست مدرن). این سه دوران باهم متفاوتند و همه اینها مدیریت داشته و دارند و جوامع بعدی هم مدیریت خواهند داشت، ولی اینها در یک بخش‌هایی با هم تفاوت دارند؛ مثلاً اینکه همه اینها با نهادها یا تأسیسات اجتماعی Social establishments سروکار دارند. این واژه تأسیسات اجتماعی که جامعه شناسان به کار می‌برند عبارت است از هر چیزی که بشر ساخته و برای اداره امور خود از آن استفاده می‌کند. اینها به دو دسته تقسیم می‌شوند: یک دسته می‌شوند Social Institution یا نهادهای اجتماعی (من ترجمه می‌کنم) ، دسته دوم می‌شود Social Organisations سازمان اجتماعی.

*تفاوت این دو واژه چیست؟

Social Institution برمی گردد به نهادهایی که بدایت و نهایت آنها نامعلوم است. ما یکسری تأسیسات اجتماعی داریم که بدایت و نهایت آنها نامعلوم است. مثلاً ما نمی‌دانیم اولین خانواده، کدام خانواده است، مگر اینکه بیائیم به افسانه‌ها و اسطوره‌ها بها دهیم که البته بها هم داده‌اند. اسطوره‌های عبرانی آدم و حوا را اولین خانواده نامیده‌اند و اسطوره‌های مزدیسنی که برای ماست، آمده‌اند میشک و میشیانگ را ملاک قرار دادند و اولین آدم را هم کیومرث در نظر گرفته‌اند که از میشک و میشیانگ که دو ریواس هستند که در هم تنیده اند به وجود آمده است. جالب است که چینی‌ها و مصری‌ها هم این اسطوره‌ها را به شکل دیگری دارند. در نهایت آنچه عرض می‌کردم این است که نمی‌دانیم نهاد اجتماعی به نام خانواده چه زمانی به وجود آمده است و قطعاً نمی‌دانیم که آخرین خانواده هم در روی زمین چه کسانی خواهند بود. خانواده، حکومت، اقتصاد، فرهنگ، مذهب، رسانه و … این چند نهاد کلیدی هستند که تعیین کننده هستند. هر یک از ادوار سه گانه که قبلاً به آن اشاره کردم در هر یک از این دوره‌های تاریخی به شکل خاصی در می آیند. بعد از غارنشینی و پس از آغاز شهرنشینی، حکومت‌ها تشکیل شدند. مردم روی زمین حکومت‌های مختلفی تشکیل دادند، جنگ‌هایی ایجاد شد و… این پیشینه را ویتزل در کتاب تا چهار هزار سال قبل از میلاد مسیح رفرنس داده است، خود من هم با مطالعاتی که انجام داده‌ام مشاهده می‌کنم که ماایرانی‌ها در همین منطقه میان رودان یا بین النهرین از چهار هزار سال پیش از میلاد مسیح تمدن‌های خیلی برجسته ای مثل سومر و کلده و آشور و پیش تر از اینها امپراتوری عیلام را داشتیم. در چغازنبیل؛ زیگوراتهای چغازنبیل در حدود ۴ هزار سال پیش از میلاد ساخته شده و الان شش هزار سال قدمت دارد. عصر دامداری کشاورزی از همین سالهای قبل میلاد شروع شده تا زمان اختراع ماشین بخار در ۱۷۶۰ میلادی. آقای جیمز وات ماشین بخار را اختراع می‌کند.

تأثیرگذاری ماشین بخار بر روی تأسیسات اجتماعی حدود ۷۰ سال زمان می‌برد. شاید بپرسید این ۷۰ سال از کجا آمده. این ۷۰ سال را من از دل کتاب تاریخ تمدن ویل دورانت بیرون کشیدم. ویل دورانت در یکی از مجلدات تاریخ تمدن ذکر می‌کند که در ۱۸۳۰ در میدان عمومی شهر وین، پایتخت امپراتوری پروس آن زمان مسابقه‌ای برگزار می‌شود بین لوکوموتیو بخار و ارابه‌ای که با شش اسب کشیده می‌شد، تا آن زمان انرژی غالب عضله انسان یا حیوان بود، اما پس از پیدایش ماشین بخار نظام برده داری ملغی شد و ماشین بخار جایگزین شد وگرنه انسانی‌ترین حکومت‌ها هم غلام و کنیز و اینها داشتند، چون نیروی غالب، عضله‌های انسان بود و به همین خاطر آمدن ماشین بخار، یک انقلاب واقعی بود که همه چیز را زیر و زبر کرد. ویل دورانت می‌نویسد که ناظران آن مسابقه دیدند که این جعبه آهنی با سرعت خیلی بیشتری حرکت کرد و بار خیلی بیشتری را حمل کرد. شاید به همین دلیل قدرت موتورها را با اسب بخار می‌سنجند. مثلاً ۷۵۰ اسب بخار را معادل ۷۵۰ اسب می‌دانند. این تغییر و اختراع ماشین بخار باعث شد که همه نهادهای اجتماعی تحت تأثیر قرار بگیرند و همه اینها شروع به دگرگون شدن کردند و همه نهادها از جمله خانواده، اقتصاد، حکومت‌ها دگرگون شدند.

در ایران هرگز انقلاب صنعتی تحقق پیدا نکرد چون همواره وارداتی بوده است، اولین بار در دوره عباس میرزا نایب السلطنه خیزی برای صنعتی شدن برداشته شد، حاج سیاح و تعدادی دانشجو را انتخاب کردند و به اروپا فرستادند تا صنعتی شدن را بیاورند

من همیشه گفته‌ام فکر نکنیم بی دلیل بوده که از ابتدای قرن بیستم یکی پس از دیگری پادشاهی‌ها فرو می‌شکنند و جمهوری‌ها سبز می‌شوند. جمهوری ضرورت یک نظام صنعتی بوده و هست. مناطقی که خیلی صنعتی نشده‌اند خیلی راحت جمهوری را تحمل نمی‌کنند و جمهوری در آنها پیاده نمی‌شود. انقلاب صنعتی یک انقلاب همه جانبه است در تمام نهادهایی که وجود دارد.

حالا به سوال جنابعالی می رسیم. در ایران هرگز انقلاب صنعتی تحقق پیدا نکرد چون همواره وارداتی بوده است. اولین بار در دوره عباس میرزا نایب السلطنه خیزی برای صنعتی شدن برداشته شد. حاج سیاح و تعدادی دانشجو را انتخاب کردند و به اروپا فرستادند تا صنعتی شدن را بیاورند. آنها البته برای یک چیزی این اقدام را کردند و آن هم اینکه در جنگی که با روس‌ها داشتند در برابر آن تکنولوژی کم آورده بودند. ژنرال باستر ویچ که سرفرمانده روس‌ها بود در خاطرات خود می‌نویسد: من اگر یک فوج از سربازهای ایرانی را داشتم تا وین را فتح می‌کردم. سربازهای ایرانی در جنگ‌های قفقاز کم فروشی نکردند، منتها مغلوب تکنولوژی شدند. اولین خیز وارد کردن مدرنیسم از طریق اقتباس از اروپا و غرب بود ولی این اقتباس، اقتباس ناقصی بود. تمام نهادهای ما باید تغییر می‌کرد، ولی تغییر نکردند و مقاومت کردند.

هنوز هم خیلی از نهادهای ما در برابر صنعتی شدن مقاومت می‌کنند. ما صنعت را برای اینکه گره گشای تمام شئون زندگی باشد نیاوردیم. صنعت را وارد کردیم تا تفنگ خوبی داشته باشیم. ما صنعت را برای این نیاوردیم که زندگی انسان‌ها را بهتر کنیم و این همان مسأله ای است کماکان با آن مواجه هستیم. من در کتاب «تاریخ تفکر مدیریت» هشت، نه نهاد را مثال زدم که در موضوع تغییرات نهادی با صنعتی شدن ذی مدخل هستند؛ از خانواده بگیرید تا اقتصاد و… تا فرهنگ و رسانه و مذهب و… همه به نوعی درگیرند. صنعتی شدن در بعد اقتصادی یا صنعتی راحت ترین بوده چون پیچیدگی نداشته و در حالت انتزاع دیده می شده، ولی در حوزه‌هایی مثل فرهنگ و مذهب مقاومت شدید شده و این مقاومت ناهماهنگی بین اجزای اجتماعی ایجاد می‌کند.

هنوز هم خیلی از نهادهای ما در برابر صنعتی شدن مقاومت می‌کنند. ما صنعت را برای اینکه گره گشای تمام شئون زندگی باشد نیاوردیم. صنعت را وارد کردیم تا تفنگ خوبی داشته باشیم

آقای ویتزل در این کتاب می‌نویسد ژاپنی‌ها خیلی خوب صنعت را از غرب گرفتند و آن را در فرهنگ خود ترکیب کردند. چون فرهنگ ژاپنی‌ها با صنعتی شدن بیگانه نبود. آنها روحیه سامورایی را که بر فرهنگ ژاپن حاکم بود به کارخانه‌ها منتقل کردند، اما ما روحیه جوانمردی و لوطی گری را که «فتیان» می‌گفتند و از قدیم داشتیم نتوانستیم به کارخانه منتقل و با عصر جدید ترکیب کنیم و این دو همواره در مقابل هم قرار داشتند؛ به جای اینکه همدیگر را تقویت کنند با هم تقابل داشتند و هنوز هم دارند.

از زمان انقلاب کشاورزی تا انقلاب صنعتی تقریباً ۶ هزار سال طول کشیده است اما از زمان انقلاب صنعتی تا زمان انقلاب الکترونیک یا تکنوترونیک فقط ۱۰۰ سال گذشته است. تام برنز این دوره را به خوبی تقسیم بندی کرده است؛ این تقسیم بندی عبارت است از: انقلاب صنعتی یک، انقلاب صنعتی دو، انقلاب صنعتی سه و انقلاب صنعتی چهار. انقلاب صنعتی چهار همین دوره‌ای است که در آن زندگی می‌کنیم. برای این دوره نام‌های دیگری چون عصر دیجیتال که معادل فارسی آن عصر رقومی است هم گذاشته شده است. در این دوره شتاب بسیار زیاد شده است به طوری که شما در عمر کوتاه خود کلی تغییرات می‌بینید که در گذشته به این سرعت نبود.

آقای ویتزل در این کتاب می‌نویسد ژاپنی‌ها خیلی خوب صنعت را از غرب گرفتند و آن را در فرهنگ خود ترکیب کردند، چون فرهنگ ژاپنی‌ها با صنعتی شدن بیگانه نبود. آنها روحیه سامورایی را که بر فرهنگ ژاپن حاکم بود به کارخانه‌ها منتقل کردند، اما ما روحیه جوانمردی و لوطی گری را که «فتیان» می‌گفتند و از قدیم داشتیم نتوانستیم به کارخانه منتقل و با عصر جدید ترکیب کنیم

همواره در کلاس‌های خود متذکر می‌شوم که از عصر حضرت سلیمان تا عصر ناصرالدین شاه قاجار، چهار هزار سال گذشته، اما این افراد این دو دوره عین هم زندگی می‌کردند. حضرت سلیمان همان جنگ افزاری داشت را که ناصرالدین شاه کم و بیش داشت. آنها همان انرژی را استفاده می‌کردند که کم و بیش در عصر ناصرالدین شاه استفاده می‌شد؛ ولی ببینید که از عصر ناصرالدین شاه تا الان که حدود صد سال گذشته چه تغییرات گسترده‌ای ایجاد شده است. این روزها در آمریکا ضرب المثلی هست با این مضمون که من کامپیوتر امروزم را فردا خواهم خرید. یعنی تا فردا کلی تغییرات ایجاد می‌شود

*با توجه به بحثی که درباره نهادهای اجتماعی داشتید در عصر دیجیتال و عصر ارتباطات ما شاهد چه تغییراتی هستیم؟

در این عصر هم دوباره همه این نهادهای اجتماعی تغییر پیدا می‌کند. مثلاً نهاد خانواده شکلش تغییر می‌کند. در عصر دامداری و کشاورزی خانواده گسترده بود و ثابت، اما در عصر صنعتی شده، خانواده هسته‌ای متحرک است که دیگر معنای قبلی را ندارد. اقتصاد هم همین طور. در عصر دامداری و صنعتی اقتصاد خودمصرف و تک محصولی بوده، مش رجب در مزرعه خود گندم می کاشته. مرغ و گوسفند نگه می داشته، گیوه اش را خودش می بافته، فرش زیر پا و پارچه لباس را خودش می بافته، اما اینها در عصر صنعتی پاسخ نمی‌دهد و اقتصاد مبادله‌ای با تولید انبوه مطرح می‌شود. همان زمین کشاورزی در عصر صنعتی تغییر می‌کند. تولید انبوه مصرف انبوه می‌خواهد. اگر امروز خداوند رحمان، شیخ اجل را مانند اصحاب کهف بعد از ۷۰۰ سال بیدار کند به طور قطع و یقین باب پنجم گلستان را که اندر باب قناعت هست را پاک خواهد کرد چون در دوران صنعتی قناعت معنا ندارد. باید چرخ تولید بچرخد. الان تمام دنیا بسیج شده که چرخ تولید بچرخد. در عصر صنعت مصرف باید انبوه باشد، برای همین مصرف کاذب هم ایجاد می‌کنند. این مصرف با برخی فرهنگ‌ها جور در می‌آید و با برخی فرهنگ‌ها تناسب ندارد.

*خب چرا این مصرف گرایی، باعث رونق تولید ملی در ایران نشده است؟

برای اینکه در فرهنگ ما برخی نهادهای اجتماعی دیگر پا به پای نهاد تولید و صنعت رشد نکرده‌اند. مثال این ناهماهنگی رشد نهادهای مختلف را در توسعه برزگراه ها می‌توان دید. مثلاً یک بزرگراه را پهن می‌توان کرد، ولی اگر در یک نقطه نتوان آن را پهن‌تر کرد همان نقطه باعث می‌شود ترافیک را پس بزند. باید همه اینها موزون جلو برود. توسعه ما باید متوازن باشد.

*برویم سراغ کتاب دومی که در دست انتشار دارید با عنوان «تحلیل تاریخی جامعه شناسی دیوان سالاری در ایران» از کی مشغول این اثر شدید؟

تولید انبوه مصرف انبوه می‌خواهد، اگر امروز خداوند رحمان، شیخ اجل را مانند اصحاب کهف بعد از ۷۰۰ سال بیدار کند به طور قطع و یقین باب پنجم گلستان را که اندر باب قناعت هست را پاک خواهد کرد چون در دوران صنعتی قناعت معنا ندارد

شاید بتوان گفت که خمیرمایه این کار حدود چهل سال طول یعنی حدود چهل سال بود که به نوشتن این کتاب فکر می‌کردم به این شکل که همواره در حین مطالعه برای خودم یادداشت‌هایی بر می‌داشتم. این یادداشت‌ها را جایی بایگانی کرده بودم تا اینکه در ایام تعطیلات نوروز ۱۳۹۳ که در تهران بودم تصمیم گرفتم این یادداشت‌ها را تنظیم و تدوین کنم. همان زمان برای بازسازی آپارتمان خانه تکانی داشتیم. سراغ این یادداشت‌ها که رفتم، در یک کارتن خیلی بزرگ فیش‌هایی را یافتم که تاریخچه جامعه شناسی دیوان سالاری بود، همان موقع به فکر افتادم همه آنها را یک جا جمع کنم و در آن زمان فکر کردم همه آن فیش‌ها را تبدیل به کتاب کنم و فکر می‌کنم مجموعه این یادداشت‌ها حدود شش جلد شود.

*چه سالی تدوین و آماده سازی آن را آغاز کردید؟

سال گذشته (۱۳۹۷)

*به کدام انتشارات دادید و فکر می‌کنید چه زمانی وارد بازار نشر شود؟

مثل کتاب «تاریخ تفکر مدیریت» به انتشارات جام جم دادم و فکر می‌کنم انشالله به نمایشگاه کتاب سال آینده (سال ۱۳۹۹) برسد.

*معرفی کوتاهی از کتاب می فرمائید.

این کتاب جلد اول از مجموعه‌ای است که قرار است منتشر شود. در بخش اول از جلد اول «تحلیل تاریخی جامعه شناسی دیوان سالاری در ایران» ماهیت جامعه و سپس جامعه و تاریخ را بررسی کردم. در فصل دوم جامعه صنعتی مطرح و علل انقلاب صنعتی بررسی شده است. در فصل سوم نظام صنعتی و نهادهای اجتماعی بررسی شده و در فصل چهارم ویژگی‌های جامعه صنعتی. در فصل پنجم هم فروریختن قواعد حاکم و ایجاد قواعد جدید در جامعه صنعتی توضیح داده شده است. در فصل شش محیط زیست ایرانی؛ جغرافیا و در فصل هفتم محیط زیست اجتماعی و انسانی ایرانی بررسی شده است اینکه در طول تاریخ باستان جه بر سر ایران آمده است. فصل هشتم به موضوع ایران در دوره مادها اختصاص دارد و فصل نهم به ایران دوره پارسی‌ها یا هخامنشی‌ها. فصل دهم سازمان اداری یا تشکیلات حکومتی اشکانی یعنی ایران در دوره حکومت اشکانی در فصل دهم پرداخته شده است. فصل یازدهم نظام دیوانسالاری عصر ساسانیان. در فصل پایانی یعنی فصل دوازدهم هم به موضوع اسلام در ایران پرداخته شده است.

ادامه دارد…

به گزارش خبرگزاری مهر، روز اول سومین دوسالانه ملی فقه هنر و این بار ویژه فقه سینما با خیر مقدم شهردار و پیام آیت الله نوری همدانی دوم بهمن ماه در شیراز برگزار شد.

سپس سید محمدحسین نواب مدیر مدرسه اسلامی هنر طی سخنانی به اهمیت همکاری مباحث فلسفی و حکمی از یکسو و کاوش‌ها و دیدگاه‌های جامعه شناختی و روانشناختی از سوی دیگر در موضوع شناسی فیلم و سینما پرداخت.

در ادامه آیت الله علیدوست مدرس خارج فقه و اصول و دبیر علمی همایش بحثی فقهی درباره واقع نمایی در سینمای رئال و الزامات آن مطرح کرد که نمایش واقع گرایانه از پوشش و رفتار و سبک زندگی شخصیت‌های فیلم را می‌طلبد و این می‌تواند با برخی احکام فقهی در تعارض قرار گیرد.

همچنین طرح سؤالاتی را درباره نمایش چهره معصومین ارائه کرد که از یکسو داعیه قداست زدایی از معصومین را دارد و از سوی دیگر ادعای انتظار مخاطب برای دیدن چهره کاراکتر معصوم در فیلم و مخدوش شدن باورپذیری او در صورت عدم این نمایش.

وی برای تصمیم گیری فقهی در این باره، ضرورت پژوهش‌های میدانی (و نه کتابخانه ای) برای بررسی قداست زدا بودن نمایش چهره معصوم را یادآور شد و همچنین بررسی میدانی انتظار مخاطب برای دیدن چهره کاراکتر نمایشی معصوم.

دبیر علمی همایش در انتها با تاکید بر اینکه همایش فقه هنر به دنبال راهگشایی متکی بر انضباط اجتهادی است، وعده داد مجموعه مقالات همایش سوم نیز مانند دو همایش پیشین در قالب یک مجلد مستقل عرضه خواهد شد.

در ادامه، حجت الاسلام والمسلمین هادی صادقی – معاون فرهنگی قوه قضائیه – به ارائه سخنانی در مورد تفکیک‌های خیال صاعد و خیال نازل هنرمند و تأثیر هریک بر فرآیند و محصول هنری پرداخت. وی همچنین “چگونه گفتن” را در سینما، در کنار “چه گفتن”، بسیار مهم ارزیابی کرد و ضمن اشاره به فیلم باران مجید مجیدی که شخصیت عاشق فیلم، بالاترین فداکاری را به سود معشوق انجام می‌دهد و شناسنامه و هویتش را برای بازگشت او به افغانستان می‌فروشد، این فداکاری برای معشوق را نمایش عشق شرقی دانست که با نمایش عشق اروتیک و منفعت طلبانه هالیودی بسیار متفاوت است و گرفتار خطوط قرمز شرعی هم نیست.

رئیس سابق مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما همچنین به تجربه فیلم روز واقعه ارجاع داد که از کنار و در حاشیه واقعه عظیم عاشورا، فیلم را پیش می‌برد و نیازی به نمایش مستقیم چهره‌های مقدس ندارد.

سخنران بعدی، منوچهر شاهسواری – تهیه کننده و مدیر خانه سینما – بود که از منظر سینماگران، دغدغه‌ها و چالش‌های حاصل از روال رایج سانسور و نظارتها را مطرح کرد.

در انتهای نوبت صبح همایش نیز آیت الله مبلغی – مدرس خارج فقه و اصول و عضو خبرگان رهبری – به طرح بحث علمی درباره روش شناسی فقه هنرهای نمایشی پرداخت.
ایشان با تاکید بر اینکه نباید به آیات الاحکام کلاسیک و روش‌های موجود برای استنباط حکم فقهی درباره سینما اکتفا کرد، برای نمونه برخی آیات قرآن کریم درباره نمایش و صحنه سازی حضرت ابراهیم در ماجرای شکستن بت‌ها و نهادن تبر بر دوش بت بزرگ، و نیز پرستش ستاره و سپس ماه و سپس خورشید توسط ایشان را شاهد مثال آورد که می‌تواند برای استنباط فقهی درباره هنرهای نمایشی کارساز باشند. چرا که هم مرزهای صدق و کذب را در سینما و هنرهای نمایشی جابجا می‌کند و هم صحنه پردازی برای القای یک پیام مثبت به مخاطبان را عملی مثبت و پیامبرانه می‌نمایاند.

وی همچنین در مورد ابزارهای استنباط از نص و نیز لزوم موضوع شناسی دقیق از فیلم و سینما نیز توضیحات تفصیلی ارائه کرد.

نوبت عصر همایش از ساعت ۱۴ با ارائه مقاله آگاه حقوقدان عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی آغاز شد که با اسلام قانون اساسی را معیار تصمیم گیری و اجرا در مدیریت سینمایی و تلویزیونی معرفی می‌کرد. به اعتقاد وی بسیاری از مناقشات فقهی درباره سینما که معمولاً با نظرات مختلف فقیهان نیز رو به روست، می‌تواند با مراجعه به قانون اساسی و حق‌هایی که در کنار تکالیف برای شهروندان برشمرده، حل و فصل شود.

سپس حجت الاسلام سید حسن شبیری زنجانی حقوقدان عضو هیئت علمی دانشگاه قم مقاله‌ای درباره مالکیت نخستین آثار سینمایی و مدت حمایت از آن ارائه کرد.

وی با طرح دو گونه نظام “حق مؤلف” و “حق تکثیر” که اولی کارگردان و فیلمنامه نویس و عناصر خلاق و آفریننده اثر را مالک نخستین می‌داند و دومی، تهیه کننده و حامی مالی آن را، به توضیح قانون حمایت از مؤلفان و مصنفان کشور و لایحه اصلاحی در دست تصویب آن پرداخت.

سخنران بعدی بهروز شعیبی بازیگر و کارگردان سینما بود که درباره انتظارات دو سویه روحانیت و سینماگران از یکدیگر صحبتهایی ارائه کرد و بر ضرورت شناخت فیلم و سینما برای اظهار نظر و نظریه پردازی در مورد آن تاکید کرد.

وی با اشاره به اینکه در فیلم طلا و مس، چند صحنه مکالمه بسیار عاطفی با بازیگر زن – خانم نگار جواهریان – داشته و در همان حال، همسر او به عنوان چهره پرداز در کنار دوربین حاضر بوده است، گفت: اتفاقاً همسرش این فیلم را بسیار دوست دارد و اصلاً برخی تلقیات درباره پشت صحنه یا تأثیرگذاری این قبیل بازی‌ها واقعیت ندارد.

این برنده سیمرغ جشنواره فجر در ادامه نتیجه نوع مواجهه با مباحثی مانند نمایش چهره معصوم در مورد فیلم رستاخیز را پرهیز فیلمسازان از ساخت آثار در این قبیل موضوعات ذکر کرد و توجه به تبعات این رویکرد حذفی را خواستار شد.

این کارگردان سینما در انتها بر لزوم نمایش و ترویج “عاطفه” در سینما تاکید کرد و نمایش صحنه روابط عاطفی (و نه جنسی) بین زن و شوهر را به عنوان یکی از مصادیق مهم آن دانست که همواره از سوی روحانیت تبلیغ شده است. اما به گفته وی امروزه حتی الفاظ عاطفی هم در تلویزیون سانسور می‌شود و بدین ترتیب امکان ساخت و نمایش روابط عاطفی بین همسران را کاهش می‌دهد.

در ادامه حجت الاسلام عشایری عضو هیئت علمی جامعه المصطفی (ص) العالمیه به ارائه مقاله درباره نمایش کلاه گیس برای بازیگران زن پرداخت و مقاله آخر نوبت عصر نیز در مورد امکان قراردادن “تخیل” به عنوان موضوع حکم فقهی بود که توسط حجت الاسلام داودآبادی – دکترای حکمت هنر و مدرس فیلمنامه نویسی – ارائه شد.

سومین همایش فقه هنر به همت مدرسه اسلامی هنر و با حمایت سازمان سینمایی وزارت ارشاد و شهرداری شیراز، در حال برگزاری است.

به گزارش خبرگزاری مهر، جمعی از طلاب مدارس علمیه حضرت ولی عصر (عج) شهرستان بناب با حضور در نمازخانه بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسرا ضمن اقامه نماز ظهر و عصر به امامت آیت الله جوادی آملی با ایشان دیدار کردند.

آیت الله جوادی آملی در این دیدار با بیان احادیثی از وجود گرامی پیامبر گرامی اسلام و حضرت علی علیه السلام، در خصوص منزلت علم و رسالت علما در جامعه، بیان داشتند: گرچه ذات اقدس اله برای افراد لازم کرده است که معارف الهی را بیاموزند، اما قبل از آنکه از مردم این تعهد را بگیرد، از علما، اساتید و فضلا تعهد گرفته است که احکام و معارف را به مردم بیاموزانند.

این مفسر قرآن ادامه داد: حضرت می‌فرماید «لأَنَّ العِلمَ کانَ قَبلَ الجَهلِ»؛ علم، قبل از جهل و مقدم بر آن است، به عبارت دیگر اصل، «علم» است و «جهل» در اثر غفلت و اشتغال به گناه و امور دنیویی ایجاد می‌شود، قرآن کریم هم در جریان آفرینش جهان و هم در جریان آفرینش آدم، این نکته را مورد تاکید قرار داده است، در خصوص خلقت انسان فرمود، خدا انسان را مانند لوح نانوشته خلق نکرد، بلکه علوم را در هر جانی نهادینه کرد و به ودیعه نهاد.

وی تاکید کرد: همه علما موظف هستند علم خود را به جامعه منتقل کنند و انتقال علم به جامعه از دو میسر کلی ممکن است؛ یکی «سیره علمی» و دیگری «سیره عملی»؛ علما باید به این دو شیوه، علم را به جامعه منتقل کنند، همان طور که ائمه علیهم السلام با قول و فعل خود، علم را به جامعه منتقل می‌کردند، علما نیز گرچه در آن سطح نیستند، لکن می‌توانند و وظیفه دارند در این جهت حرکت کنند.

این استاد برجسته حوزه علمیه قم ابراز کرد: پیامبر اکرم (ص) در حدیثی که از غرر احادیث ماست، می‌فرماید «إنَّ أَقرَبَکمْ مِنِّی غَداً وَ أَوْجَبَکمْ عَلَی شَفَاعَهً أَصْدَقُکمْ لِلْحَدِیثِ وَ أدّیکمْ لِلْأَمَانَهِ وَ أَحْسَنُکمْ خُلْقاً وَ أَقْرَبُکمْ مِنَ النَّاسِ»؛ نزدیکترین شما نسبت به من در روز قیامت و شفاعت شونده ترین شما کسانی هستند که راستگوتر در گفتار، امانت دارتر، خوش خُلق تر و به مردم از همه نزدیکتر باشند، علما باید بیش از دیگران خود را مخاطب این حدیث بدانند، اگر ارتباط عالم با مردم بیش از دیگران باشد در قیامت به پیامبر (ص) نزدیکتر خواهد بود، این نکته وظیفه علما را در قبال جامعه به روشنی تبیین می‌کند، یعنی علما وظیفه دارند خود را به مردم جامعه نزدیک کنند و راه آن این است که مردمی بیندیشند و خیرخواه مردم باشند و این میسّر نیست مگر اینکه تلاش و کوشش کنند که علم صائب و عمل صالح داشته باشند و آن را به جامعه خود نیز منتقل کنند.

در ابتدای این جلسه، آیت الله عبدالمجید باقری بنابی، مدیر مدارس علمیه حضرت ولی عصر (عج) شهرستان بناب گزارشی از فعالیت‌های علمی و فرهنگی این مدارس علمیه، ارائه نمود.

به گزارش خبرنگار مهر، مراسم افتتاحیه «پنجمین کنگره بین‌المللی علوم انسانی ـ اسلامی» صبح امروز با حضور آیت‌الله ابراهیم رئیسی، رئیس قوه قضائیه، حجت‌الاسلام محمد قمی، رئیس سازمان تبلیغات اسلامی، غلامعلی حداد عادل، حجت‌الاسلام رضا غلامی و دیگر اساتید علوم انسانی در سالن همایش‌های صدا و سیما برگزار شد.

نظریه پردازان برای کاهش ناهنجاری ها کمک کنند

آیت‌الله رئیسی در این مراسم گفت: پیش از این قصد داشتم که از حضور در مراسم عذرخواهی کنم ولی چون از خیلی وقت پیش به آقای غلامی قول حضور داده بودم، دیدم روا نیست که حاضر نشوم. به هر حال، هدفم از حضور، استفاده از فضای علمی و بهره‌مندی از نکات عزیزان است. بحث من، بحثی نظری نیست، بلکه در راستای مأموریت‌هایی است که بخش عظیم کشور به عهده دستگاه قضایی گذاشته است و بنده از نظریه‌پردازان برای کاهش ناهنجاری‌ها کمک می‌خواهم.

علم و فناوری غربی، بدون اخلاق و معنویت به بن بست رسیده است

وی افزود: بهترین سخن درباره علم را حضرت علی (ع) فرموده‌اند که «علم، علم به عقاید و باورهای دینی و اخلاق فاضله و علم نسبت به بایدها و نبایدهای الهی است». امام صادق (ع) در پاسخ به این سؤال که «علم چیست و عالم کیست؟» فرمودند: «شناخت خدا و خداشناسی، ایدئولوژی و عقیده شناخت جهان و هستی‌شناسی و شناخت آسیب‌ها و آسیب‌شناسی، علم است» انسان عالم کسی است که به همه این زوایا شناخت داشته باشد. بدون تردید علم و دانش یکی از مؤلفه‌های مهم برای اقتدار یک جامعه است، ولی مهم این است که این دانش چگونه مدیریت و جهت علم چگونه تنظیم شود. اگر در جهت قدرت و ثروت و بدون اخلاق و معنویت باشد، نتیجه‌اش اختراع کلاهک‌های هسته‌ای، مواد مخدر صنعتی، ظلم و ستم به ملت‌ها و ابزاری برای استماع مردم می‌شود. علم تجربه‌ شده‌ای که در دنیا شاهد آن هستیم، بدون معنویت و اخلاق، نتیجه‌اش ساختن ابزاری برای از بین بردن انسان می‌شود. آنچه که ما می‌بینیم، خیلی تحلیل پیچیده‌ای نمی‌خواهد. علم و فناوری در مغرب زمین، بدون اخلاق و معنویت، به بن‌بست رسیده است. دغدغه امروز انسان‌شناسی در جامعه این است که در مقابل تهدیدات چه کنیم. مدیریت علم خیلی مهم است که دست چه کسی باشد به خصوص در نظام ما که مبتنی بر فقه است. تفاوت زمان ما با زمان شیخ انصاری این است که امروز در جامعه اسلامی، فقه باید حکومت کند و تمام آموزه‌ها باید مبتنی بر دین باشد.

علوم انسانی ـ اسلامی باید مغزافزار و نرم‌افزار باشد

رئیس قوه قضائیه ادامه داد: علوم انسانی سکولار نمی‌تواند مغزافزار و نرم‌افزار باشد. دین، ارزش‌های الهی و علوم انسانی ـ اسلامی باید مغزافزار و نرم‌افزار باشد. مباحث علوم غربی قابل بحث و بررسی است ولیکن قابل نقد هم است، بنابراین نباید برای ما به شکل یک تابوی غیرقابل نقد باشد چون حرف نهایی نیست. علوم انسانی ـ اسلامی هم قابل نقد، تحقیق و بررسی است، ولی باید بین تخریب و نقد عالمانه، تفاوت وجود داشته باشد. نقد سیاسی مخرب است و عالمانه نیست. رهبری فرمودند «آینده، قرن اسلام است». باید نسبت به این سخن توجه ویژه‌ای داشته باشیم چون روزنه‌های تحقق این جمله کاملاً پیداست و ما نیازمندیم که در این کار نگاه آسیب‌شناسانه داشته باشیم. مسئله توجه به علوم انسانی ـ اسلامی در متن نیازهای جامعه و اجرائیات قرار دارد. خواهش من از حضرات این جلسه این است که نگاه آسیب‌شناسانه به این موضوع داشته باشند. ما امروز در حوزه‌هایی مثل فناوری، نانو و تکنولوژی پیشرفت خوبی داشتیم، ولی نسبت به علوم انسانی ـ اسلامی ضعیف‌تر هستیم که باید این موضوع آسیب‌شناسی شود. دانشگاه و حوزه هم برترین جا برای بحث و آسیب‌شناسی است البته این بحث‌ها نوعی جسارت هم می‌خواهد که سخن نو گفته شود و نوعی نشاط علمی در دانشگاه و حوزه برقرار شود.

متون آموزشی باید بازنگری شود

رئیسی در ادامه سخنانش گفت: متون آموزشی باید بازنگری شود، برای پژوهشگران سرمایه‌گذاری شود و حمایت‌های مادی و معنوی صورت گیرد. علاوه بر این، پیچیدگی بحث ایجاب می‌کند که انسان‌های فرهیخته به این موضوع وارد شوند. با وجود آنکه علوم انسانی ـ اسلامی ما مبتنی بر علوم اسلامی است، اما لازم است ریل‌گذاری نوعی هم در این باب صورت گیرد. نکته دیگر هم پیوند اداره جامعه اسلامی به این علوم است که باید به آن توجه ویژه‌ای شود.

وی افزود: به عقیده من، لازم است جمع حاضر در این جلسه کارهایی که بنده ذکر می‌کنم، انجام دهند؛ مسئله‌یابی، اولویت‌بندی، توجه علوم انسانی نسبت به عدالت و مبارزه با فساد، پیوند بین حقوق و جامعه‌شناسی، اخلاق، حقوق و … بومی‌ کردن مسائل و استفاده از اندیشه اسلامی و علوم انسانی ـ اسلامی در راهکارها.

ارتباط جدی بین نظام برنامه‌ریزی و علوم انسانی – اسلامی، یک ضرورت است

رئیسی در پایان خاطرنشان کرد: نظر من این نیست که به اندیشمندان غربی توجه نکنیم، ولی باید به آنها نگاه نقادانه داشته باشیم. اگر یکی از آن آقایان ۴۰ سال پیش مثلاً بحث تجربه‌گرایی را مطرح کرده و امروز دیگر موضوعیت ندارد و قابل نقد است، نباید امروز نُقل محافل ما باشد. همچنین باید حمایت جدی از تضارب آراء صورت گیرد و دستگاه‌های حاکمیتی از نوآوری‌های علمی حمایت کنند. ارتباط جدی بین نظام برنامه‌ریزی و علوم انسانی ـ اسلامی، یک ضرورت است، بنابراین باید علم و اجرا ارتباط وجود داشته باشد. همچنین عدالت، علم و فناوری و … از جمله محورهای بیانیه گام دوم انقلاب است که باید با نگاه کاربردی، مورد عنایت قرار گیرد. در پایان اینکه ارتباط با حوزه و دانشگاه‌ها برای دستگاه قضا بسیار مهم است و ما معتقدیم بخش اجرایی باید ارتباط خودش با دانشگاه و حوزه را حفظ کند.

به گزارش خبرنگار مهر، نشست «نگاهی به سنت فلسفی طهران» به مناسبت روز جهانی فلسفه، با حضور غلامحسین ابراهیمی دینانی، آیت الله سیدمصطفی محقق داماد و غلامرضا اعوانی در مدرسه عالی شهید مطهری برگزار شد.

غلامحسین ابراهیمی دینانی در این نشست گفت: جهانی که ما در آن زندگی می کنیم، جهان تنازع و تضاد و روز و شب و نور و ظلمت است. تمام مفاسد تاریخ نتیجه جهل و نادانی بوده و اکنون هم همینطور است و شاید در آینده نیز همین گونه باشد.

وی ادامه داد: حکما، عقل یا حکمت را به نظری و عملی تقسیم کرده اند. برخی می گویند حکمت عملی فقط به کار می آید و حکمت نظری به دردی نمی خورد. این سوال مطرح است که عمل بدون نظر چه معنایی دارد. عمل اگر مسبوق به نظر نباشد چه جایگاهی دارد و با عمل حیوانی و جمادی و نباتی چه فرقی می کند؟ در حالی که جماد هم بر اساس حکمت جماد است و حیوان هم بر اساس حکمت، غریزه دارد.

وی افزود: یک لحظه فکر کنید در جهان هستی، حکمت و آگاهی نبود! حکمت نوری است که تاریخ را روشن کرده است و اگر آینده ای خواهد بود بر اساس حکمت خواهد بود. حکمت عملی هم بدون نظر نیست. البته یک نظر محض داریم که نمی تواند به عمل بیاید و گاهی عمل ظرفیت تحقق ندارد. مثلاً وحدانیت حق را تنها با نظر می توان فهمید.

دینانی گفت: آن موقع که یونان سقراط و افلاطون و ارسطو و … داشت، ایران مهد حکمت بود. افلاطون مدتی به ایران آمده و درس خوانده است. اما چرا ما امروز فیلسوفان خود را نمی شناسیم و ثمره کار آنها را نداریم؟ به این خاطر که ورق پاره های ایران را در صدر اسلام در حمله به ایران سوزانده اند که امروز ما فیلسوفان خود را نمی شناسیم.

وی ادامه داد: سهروردی تنها حکیمی است که در جهان اسلام به درستی به ایران توجه داشت و آن را بیان کرد. او به همه می فهماند که جایگاه ایران در حکمت چیست. ابن سینا هم به ایران توجه داشت ولی آن را بیان نکرد.

وی افزود: ایران تنها کشور اسلامی است که هرگز خالی از حکیم نبوده است. در تمام کشورهای اسلامی فیلسوفانی که در غرب تحصیل کرده باشند، داریم اما حکیم از نوع ابوالحسن شعرانی، سیدکاظم عصار و علامه طباطبایی، یک عدد در تمام کشورهای اسلامی پیدا نمی کنید.

دینانی گفت: در مکه و مدینه در این ۱۴۰۰ سال یک فیلسوف از نوع حکمای ما وجود ندارد. حتی دانشگاه الازهر را نیز ایرانی ها و شیعیان بنیان گذاشته اند که اسم آن هم از اسم حضرت زهرا(س) آمده است.

وی ادامه داد: فلسفه نه شرقی است و نه غربی است. ما حوزه های تهران و اصفهان و … داریم، اما فلسفه نه به شرق بدهکار است و نه به غرب. فلسفه، فلسفه است. معقول ثانی و اندیشیدن به معانی است. فلسفه حس را درک می کند و از خیال عبور می کند و به عقل می رسد.

وی افزود: ما چیزی با ارزش تر از عقل نداریم و خدا چیزی با ارزش تر از عقل خلق نکرده است. انبیا هم عقل اند، اما تنزیل پیدا می کنند تا به حس بیایند. حس را رنگین می کنند و دوباره صعود می کنند. لذا تنزیل، تأویل می خواهد. تأویل یعنی بازگرداندن به اول. قرآن را با تفسیر می خوانیم تا به تأویل برسیم. هر کسی نمی تواند قرآن را تأویل کند. قرآن می فرماید «و ما یعلم تأویله الا الله و الراسخون فی العلم» راسخون علم، ائمه هدی هستند، اما کسان دیگری هم می توانند در این دایره قرار بگیرند. من علامه طباطبایی را جزء راسخون علم می دانم.

دینانی در پایان گفت: حکمت به معنی محکم است و عقل باعث محکم بودن آن است و این سرزمین همیشه تاریخ سرزمین حکمت بوده است.

به گزارش خبرنگار مهر، مراسم اختتامیه سی و سومین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی عصر امروز در هتل پارسیان آزادی برگزار شد.

آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی، رئیس قوه قضاییه به عنوان سخنران ویژه این مراسم گفت: این نشست در پرتو نورانیت حضرت محمد(ص) و وجود مقدس امام صادق(ع) با موفقیت برگزار و مباحث ارزشمند و مهمی میان اندیشمندان تبادل شده است که امیدواریم این مباحث مطرح‌شده منشأ برکات بسیاری برای جهان اسلام و وحدت، یکپارچگی و انسجام میان مسلمانان باشد.

وی از رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با شرکت‌کنندگان در کنفرانس و حدت اسلامی یاد و اضافه کرد: ایشان در مورد استفاده از همه ظرفیت‌های جهان اسلام برای ارتقاء این جهان در ابعاد مختلف عملی، اجرایی و در حوزه‌های زندگی مباحث مطلوبی را مطرح کردند که امیدواریم این مباحث زمینه‌ساز تمدن نوین اسلامی گردد.

رئیس قوه قضاییه با تاکید بر اینکه جلوه‌های تمدن نوین اسلامی ظهور پیدا کرده است، تصریح کرد: امروز جلوه‌هایی در جهان اسلام مشاهده می‌کنیم که نشان از تحقق اهداف دین مبین اسلام است.امروز موضوع مسجدالاقصی و فلسطین با گذشته متفاوت است. اگر دیروز امام خمینی (ره) مطرح کردند که فلسطین باید موضوع نخست جهان اسلام باشد، امروز اندیشمندان اسلام این موضوع را به عنوان موضوع نخست خود انتخاب کرده‌اند.

آیت‌الله رئیسی ادامه داد: اگر نظر این بود که جهان اسلام مقابل مستکبران ایستادگی کند امروز دست تفوق و برتری در اختیار مجاهدان فلسطینی‌ها است که مبنی بر ارزش‌های دینی و آموخته‌های نبی مکرم اسلام(ص) است.

وی با تاکید بر اینکه امروز در یمن و لبنان دست تفوق و ابتکار عمل در دست علمای انقلابی اسلام است، تصریح کرد: امروز یک خبر و اتفاق متفاوت در جهان اسلام رخ‌داده است؛ مقایسه کنفرانس سی و سوم وحدت با دیگر نشست‌ها نشان می‌دهد که طی این سال‌های اخیر رشد اندیشه نو انقلابی و مجاهدپروری از کجا به کجا رسیده است و این رویش در پرتو روشنگری علمای اسلام به دست آمده است. امروز جوانان و روشن‌فکران واقعی روبه رشد هستند و اندیشه‌های نو هر روز تبلور بیشتری دارند و در این چهل ساله گام‌های بسیاری برداشته شده است.

رئیس قوه قضاییه با تاکید بر اینکه کنفرانس وحدت باید در بستر گام دوم انقلاب اسلامی دنبال شود، گفت: باید اهداف این کنفرانس در پرتو بیانیه گام دوم حرکتش را قوی تر و جامع تر کندو آینده از آن مجاهدین و متقین است.

وی در ادامه به چالش هایی که وحدت را به خطر می اندازد اشاره کرد و اضافه کرد: وقتی از وحدت سخن می گوئیم باید ببینیم تکثر در کجاست در همان جا وحدت را تقویت کنیم. نگاه غربی هر چیزی را که موافق با نظریات او باشد آن را مدرن، جدید، قابل دفاع و اندیشه و عملی نو می‌داند و با همه تفکرات از آن دفاع می‌کند و هرچیزی که مورد پسند او نباشد  را سنتی می نامد؛ غرب تروریست، آزادسازی و مفاهیم مختلف را از نگاه خود می‌بیند و تعریف می‌کند و تلاش می‌کند تا در اسلام تعریفی را پیدا کند که همراه با نگاه او باشد و با این روش بر اندیشه‌های متعالی جهان اسلام اندیشه‌های خود را تحمیل کند.

آیت‌الله رئیسی در ادامه به دوگانه‌هایی که در قرآن وجود دارد اشاره کرد و توضیح داد: در تعبیرات قرآن دوگانه هایی مثل استکبار و استضعاف، عقل و جهل، ملهب و مؤمن و همچنین مسلمان و کافر  آمده است.  ما امروز با نشانه های جاهلیت مدرن  که مجهز به علم و فناوری است مواجهیم که قدرت های بزرگ آن را اشاعه می دهند. 

وی از استکبار جهانی، سرمایه‌داری مدرن و بسیاری از شرکت‌های مورد حمایت آن‌ها به‌عنوان تهدیدهایی برای انسجام و وحدت اسلامی نام برد و تصریح کرد: جهان اسلام باید مراقب تفرقه‌های سیاسی، دینی، قومی و قبیله‌ای باشد تا دشمن با استفاده از این بهانه‌ها میان جهان اسلام اختلاف‌افکنی نکند.

رئیس قوه قضاییه با تاکید بر اینکه موضوع فقط بحث سنی و شیعه نیست بلکه موضوع همه جهان اسلام است، اظهار کرد: دشمن به هر روشی تلاش می‌کند تا جدایی و تفرقه را در میان جهان اسلام ایجاد کند و این نوعی از چالش اصلی است که ما با دشمنان وحدت و انسجام در جهان اسلام داریم.

وی با اشاره به اینکه در راستای وحدت جوامع اسلامی گام‌هایی در جهان اسلام برداشته شده است، مطرح کرد: صهیونیست‌ها عدد خیلی کمی هستند اما با ایجاد اتحادیه‌های مختلف با موضوعات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در ابعاد، اقلیم‌ها و ذائقه های مختلف تلاش می‌کنند تا عدد و برد خود را افزایش دهند درحالی‌که عدد آن‌ها بسیار کم است؛ آن‌ها با ایجاد اتحادیه‌ها می‌خواهند تاثیرگذاری خود را به جوامع تحمیل کنند.

آیت‌الله رئیسی ادامه داد: امروز حقوق بشر اسلامی مهم‌ترین موضوع است که مبتنی بر آموزه‌های دین می‌توان حفظ حقوق بشر و انسان را تضمین کرد؛ امروز مغرب زمین در جایگاه متهم ضایع کردن حقوق بشر است و جهان اسلام در جایگاه مدعی است و باید این ادعا را نسبت به آنان پیگیری کنیم.

وی در ادامه با ارائه راهکار برای چالش های وحدت گفت: ایجاد اتحادیه های مختلف با موضوع جهان اسلام بسیار تاثیرگذار است ما معتقدیم جهان اسلام برترین سخن را در حوزه حقوق بشر دارد. مناسبات حقوقی و قضایی می‌تواند در مناسبات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی تاثیرگذاری بسیاری داشته باشد به همین علت از اهمیت بسیاری برخوردار است و باید مورد توجه اندیشمندان اسلام قرار گیرد. اعلامیه حقوق  بشر اسلامی مبتنی بر دین بهترین سندی است که می‌تواند فرهیختگان را در جهان اسلام با هم متحد کند.

وی تصریح کرد: آمریکایی‌ها امروز نه فقط به مردم کشورهای دیگر بلکه به مردم کشور خود نیز ظلم‌های بسیاری می‌کنند به همین علت رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام خود به فطرت پاک این جوانان اشاره کردند.

آیت‌الله رئیسی با تاکید بر اینکه اندیشمندان جهان اسلام امروزه به ایستادگی فعال مقابل مستکبران و تکیه بر داشته‌های جهان اسلام می‌اندیشند، یادآور شد: جهان اسلام بیش از همیشه باید وحدت را به عنوان یک حرکت راهبردی وضرورت بداند. هرکسی هم که سخنی در جهت جدایی و تفرقه بزند در جهت دشمن حرکت می کند.

رئیس قوه قضائیه در پایان گفت: امروز فرهیختگان به جهاد و مقاومت می اندیشند و ان‌شاالله به زودی زمینه تمدن نوین اسلامی فراهم شود. امروز باید موضوع جاهلیت مدرن و جلوه های آن را برشمرد و در برابر آن اقدام کرد.

حمایت سازمان اوقاف از شرکت‎های دانش‌بنیان برای مقابله با تحریم ها

به گزارش خبرنگار مهر، مراسم گشایش نمایشگاه میراث وقف و دستاوردهای نهاد وقف عصر امروز در موزه ملی ایران با حضور وزیر میراث فرهنگی  و رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه برگزار شد.

در ابتدای این مراسم جبرئیل نوکنده مدیرموزه ملی ایران گفت: وقف یکی از برترین و پُردوام ترین مظاهر احسان، نیکوکاری، سنت و بزرگ اندیشی زنان و مردانی است که در پهنای تاریخ این سرزمین زیسته اند و در نهایت سخاوت و صداقت  گاه از مال خود انفاق کرده و گاهی در حفظ کیان این آب  و خاک جان خود را وقف کرده اند و بدین ترتیب میراث ناملموسی از گذشته های بسیار دور شکل گرفته که مایه پویایی و سرزندگی  فرهنگ و تمدن غنی ایرانی بوده و واقفان را نیز برای همیشه ماندگار و جاودانه ساخته است.

وی افزود: وقف در عصر حاضر شامل جلوه هایی بدیع و متناسب با زمان است که  در کالبدهای  فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی گسترش یافته و محوری برای توسعه و ایجاد تحولات مثبت و سازنده در زندگی اجتماعی محسوب می شوند. مبحث وقف آنچنان گسترده و میدان بازی است که در کلامی کوتاه نمی گنجد و شاید لازم باشد به یکی از شاخه های آن بسنده کنم.

مدیرموزه ملی ایران  ادامه داد: وقف فرهنگی شاید ازمهم ترین و کهن ترین کاربردهای این سنت بی بدیل به شمار آید، که نتایج فرهنگی و آموزشی آن با محوریت عدالت، لایه‌های بالایی تا  زیرین  جامعه را در بر می گیرد.

وی گفت: وقف فرهنگی که معمولن از جانب دانشمندان، امرا، وزرا و سایر نیکوکاران انجام شده، تا به امروز توانسته گنجینه ای عظیم از آثار فرهنگی منقول و غیر منقول را گردآوری کند که در جای جای این سرزمین پهناور قابل مشاهده هستند.

نوکنده تصریح کرد: مساجد، بقاع متبرکه، کتابخانه، مدارس و دیگر نمونه ها با کاربردهای آموزشی باعث رشد و شکوفایی فرهنگ، تمدن و تکامل انسانی شده اند ودر همین راستا قرآن ها، نسخ خطی، اسناد و دیگر آثار تاریخی فرهنگی به مثابه یادگاری ماندگار، بهترین وسیله انتقال علوم و تمدن از ملت های گذشته به آیندگان هستند.

مدیرموزه ملی ایران  خاطرنشان کرد: وقف از یک سو  به عنوان یک عمل خیر و در زمره باقیات الصالحات به شمار آمده و از سویی دیگر گنجینه مهمی از میراث فرهنگی را به جا گذاشته که جنبه قداست و امانتش ضمانتی برای میراثبانی صحیح از آن شده است و بدین ترتیب کارکرد آموزشی دیگری از وقف نیز در این جا هویدا شده است.

وی اظهار داشت: گردآوری، نگهداری در شرایط استاندارد و ایمن، پژوهش، معرفی و نمایش  این آثار رسالتی است که در نهاد فرهنگی موزه ها معنا می‌یابد و ثمره مهم آن تبدیل میراث وقف به میراث پایدار است، چرا که موزه ها به عنوان پلی میان گذشته، حال و آینده نقش آفرینی می کنند. از همین روی وقف و اهدا از منابع مهم غنی سازی موزه ها به شمار می آیند.

نوکنده گفت: موزه ملی ایران نیز در مقام موزه مادر از این امر مستثنی نبوده و گنجینه مهمی از موقوفات را نگهداری می کند. و در پاسداشت هفته وقف با همکاری سازمان اوقاف و امور خیریه اقدام به برگزاری نمایشگاهی تحت عنوان ” میراث وقف ” کرده است.

مدیرموزه ملی ایران  افزود: این نمایشگاه روایتی از سنت وقف بر موقوفات شامل چهل به علاوه یک اثر است که  قدمت زمانی از سده پنجم هجری قمری تا دوره زندیه را در برگرفته و، کهن ترین اثر این نمایشگاه نسخه خطی  قرآنی است که بر روی پوست نگارش شده است،  بیشتر آثار این نمایشگاه متعلق به مجموعه بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی است. آثار موقوفی این مجموعه که امروزه در ردیف میراث جهانی قرار گرفته و شامل اشیاء متنوعی همچون نسخ خطی قرآنی، اسناد، نسخ خطی و چینی هایی است که امروز تحت عنوان میراث جهانی مجموعه شیخ صفی الدین اردبیلی شهرت خاصی دارند. و این شاید مهم ترین پیام نمایشگاه باشد. از سویی دیگر این مجموعه فرصت مناسبی برای نمایش جلوه هایی از هنر فاخر دوران اسلامی در زمینه های گوناگون خوشنویسی، کتاب آرایی، جلد سازی، فلزکاری و دیگر شاخه های هنری است که در میان این موقوفات قابل بررسی و پژوهش هستند.

وی افزود: این نمایشگاه در صدد است تا نگاه سطوح مختلف اقشار جامعه را به وقف فرهنگی و پیامدهای مهم  آن  سوق  دهد: نخست آنکه با نگاهی کارشناسی شده به این آثار می توان شاهکارهای بسیاری  از هنر و تمدن ایرانی  را در این مواد فرهنگی جستجو کرد، که حفظ و حراست از آن ها برعهده هر ایرانی است، از طرفی دیگر جلب مساعدت و حمایت مسئولین ذیربط در جهت گردآوری این آثار با هدف تقویت موزه های موجود و در اقدامی ملی تاسیس و راه اندازی موزه وقف را یادآوری می کند.

نوکنده در پایان اظهارات خود گفت: برگزاری این رویداد  فرخنده را تبریک می‌گویم و برای بانیان آن از خداوند منان طلب توفیق روز افزون دارم. مجدد از حضور تک تک شما مهمانان ارجمند سپاسگزارم.

پس از نوکنده، حجت الاسلام عادل معاون فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه گفت:  به بهانه هفته وقف تصمیم گرفتیم آنچه که واقفان در پرتو موقوفات از خودشان به جا گذاشتند بازگو و اطلاع رسانی کنیم و امیدواریم این اطلاع رسانی بهانه ای برای گسترش این سنت حسنه شود.

عادل افزود: تجلیل از اصحاب وقف هم از دیگر برنامه هایی است که برای هفته وقف در نظر گرفته ایم. تاسیس موزه میراث وقف هم در دستور کارمان قرار دادیم تا آثاری که امکان نمایششان وجود دارد در این نمایشگاه ارائه شود.

وی ادامه داد: همچنین نمایشگاهی از دستاوردهای سازمان اوقاف در حوزه شرکت های دانش بنیان به نمایش گذاشته شده که در آن ۱۰ شرکت دانش بنیان که با اوقاف همکاری دارند، حضور یافتند. برگزاری همایش یاوران وقف و برگزاری نشست های تخصصی در حاشیه این نمایشگاهها از دیگر برنامه های هفته وقف است.

همچنین امروز تفاهم نامه ای میان سازمان اوقاف و امور خیریه و وزارت میراث فرهنگی به امضا می رسد که امیدواریم منشاء خیری برای همکاری های مشترک بین این دو نهاد شود.

طالبیان معاون میراثی وزارت میراث فرهنگی و گردشگری در ادامه این مراسم توضیحاتی راجع به تفاهم نامه ای که بین این دو نهاد امضا شد ارائه داد و گفت: هنگامی که تصمیم به آماده کردن این تفاهم نامه گرفتیم متوقف شدیم که ظرفیت های زیادی برای همکاری میان سازمان اوقاف و وزارت میراث فرهنگی وجود دارد. براپایی موزه وقف یکی از این موضوعات است.

در پایان این مراسم حجت الاسلام خاموشی رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه گفت: اگر چه می گویند لفظ وقف در قرآن کریم نیامده ولی آیات زیادی راجع به ماهیت وقف در چندین سوره قرآن وجود دارد. سوره حاقه از جمله این سوره ها است.

وی در ادامه با تشریح سوره هایی که به موضوع وقف پرداخته اند، افزود: میراث موقوفات ایرانی- اسلامی در ایران خیلی زیاد است. ما ضمن تبریک به وزارت میراث فرهنگی به خاطر اینکه اخیرا تشکیل وزارتخانه داده در همین جا اعلام می کنیم که هم خانواده اییم و قرابت زیادی بین وقف و میراث فرهنگی وجود دارد. به طوری که بر اساس آمار و ارقام حدود ۸ هزار و ۵۰۰ بقعه ثبت شده در اختیار ما است. همچنین ما دست نوشته ها و وقف نامه های عجیبی داریم که قدمت تاریخی دارند و مربوط به صدها سال پیش هستند. در این باره به کمک میراث فرهنگی احتیاج داریم که به خوبی حفظ شود چون برخی از این   نسخه های وقفی منحصر به فرد هستند.

رئیس سازمان اوقاف در ادامه با اشاره به راه اندازی موزه وقف افزود: انشاالله به زودی موزه وقف کلید می خورد. همچنین ما تصمیم گرفتیم به بهانه دهه وقف چهره های جدیدی از وقف نمایش دهیم. به عنوان مثال برگزاری مراسم با حضور شرکت های دانش بنیان یکی از آنهاست. به این ترتیب که ما  سعی کردیم به شرکت های دانش بنیان از مرحله میانی به بعد یعنی در جایی که می خواهند تولید انبوه را آغاز کنند مشارکت می کنیم. سعی کردیم در این باره وارد مسیری شویم که به نوعی با تحریم ها هم مقابله کند و بتواند نقش خوبی در معیشت مردم داشته باشد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: در همین جا از اندیشمندان و کارشناسان کمک می خواهیم که درباره بعضی از شاخه های جدیدی که قرار است در سازمان اوقاف راجع به آنها کار شود به ما کمک کنند. مثل صندوق وقف پول یا وقف اشتراکی.

حجت الاسلام خاموشی در پایان گفت از وزارت میراث فرهنگی بابت همکاری با این سازمان تشکر می کنم.

در انتهای این مراسم تفاهم نامه میانه حجت الاسلام خاموشی رئیس سازمان اوقاف  و علی اصغر مونسان وزیر میراث فرهنگی و گردشگری امضا  و نمایشگاه  میراث و دستاوردهای  وقف افتتاح شد.