برچسب: توسعه اقتصادی

رضا سهم دینی روز چهارشنبه در گفت و گو با ایرنا، با اشاره به موفقیت های روزافزون حوزه دانش بنیان کشور در توسعه فناوری در عرصه های مختلف از جمله صنعت و حوزه پزشکی، نقش جامعه فناوران و نخبگان را در توسعه زیست بوم نوآوری در کشور بسیار اثربخش خواند.

وی با اشاره به نام گذاری سال جاری با عنوان “«تولید، پشتیبانی ها و مانع زدایی ها» اظهارکرد: دغدغه رهبر معظم انقلاب برای نیل به اقتصاد مقاومتی و پیشرفت کشور در طول سالهای گذشته که بسیار منطقی و راهبردی بوده است، همواره جلب توجه مسوولان اجرایی کشور به تولید داخلی و اتکا به توانمندی های جامعه نخبگان و فناوران بوده است.

این دکترای مدیریت حرفه ای کسب و کار(DBA) با اشاره به شکل گیری بیش از پنج هزار شرکت دانش بنیان در کشور در طول سالهای گذشته، تاکیدکرد: طبق اعلام مسوولان میزان درآمد این شرکت ها در سال جاری به ۱۵۰ هزار میلیارد تومان افزایش یافته است و این روند رو به رشد بیانگر تاثیرگذاری این بخش در اقتصاد کشور است.

وی در عین حال با اشاره به برخی موانع در مسیر تولید در کشور، گفت: متاسفانه برخی قوانین و مقررات همچون سد محکمی روند تولید و سرمایه گذاری در حوزه های مختلف از جمله حوزه دانش بنیان را که متشکل از فناوران و نخبگان است را مختل کرده است و این نیازمند اهتمام جدی مجلس شورای اسلامی و دولت برای رسیدگی است.

سهم دینی با بیان اینکه، در طول سالهای گذشته اقدامات و البته گفتمان‌سازی مناسبی در حوزه اقتصاد دانش بنیان کشور بعنوان راهبرد اصلی توسعه کشور به همت معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری شکل گرفته است، ایجاد همگرایی هرچه بیشتر و تعامل مثبت بین ذی‌نفعان، فعالان و مدیران بخش های مختلف حاکمیت و بخش خصوصی در این حوزه را بسیار با اهمیت خواند.

وی در ادامه، اقتصاد دانش‌بنیان را الگو و بنیان نوین و جدیدی در اقتصاد جهانی به منظور افزایش هرچه بیشتر بهره وری، کیفیت و رقابت پذیری دانست که بر تمامی شاخص های اقتصاد داخلی و جهانی اثرگذار خواهد بود.

این استاد دانشگاه معتقد است: توجه ویژه به بخش علمی رو به رشد کشور و پیوند هرچه بیشتر دانشگاه ها با بخش های مختلف صنعت، کشاورزی و خدمات با همراهی نخبگان و فناوران در زیست بوم نوآوری و فناوری به طور حتم باعث خودکفایی و البته خنثی سازی تحریم ها خواهد شد.

وی تاکیدکرد:حرکت رو به رشد شرکت‌های فناور مستقر در پارک‌ها و مراکز علمی به سوی بومی‌سازی بسیاری از تجهیزات و کالاهای مورد نیاز بخش های مختلف و پتانسیل موجود در این عرصه برای درآمدزایی مناسب برای کشور، خروج از اقتصاد تک محصولی نفت، جذب و اشتغالزایی هرچه بیشتر جامعه بیکار تحصیل‌کرده دانشگاهی که روز به روز شاهد افزایش آنان در جامعه هستیم، به طور حتم ضرورت توجه هرچه بیشتر به این حوزه را دوچندان کرده است.

تب رشد فعالیت شرکت‌های دانش بنیان و فناور در هفت سال اخیر

 

به گزارش ایرنا، هر چند آذربایجان شرقی از جمله استان های نخست کشور بود که پارک علم و فناوری آن با هدف دستیابی به فناوری های بالا در اوایل دهه ۱۳۸۰ در فضایی وسیع و قابل توجه با معیارهای آن روز افتتاح شد، اما استان در سال های بعد با فراز و نشیب های زیادی در مسیر پیشرفت در این بخش مواجه شد.

نخستین اقدام عملی پارک علم و فناوری آذربایجان شرقی در آن سال ها، برگزاری نمایشگاه بین المللی “های تک” در تبریز بود که به رغم دشواری های بسیار ناشی از تحریم های نامشروع آمریکا با موفقیت برگزار شد و تعدادی از شرکت های اروپایی یا نمایندگی هایشان در آن شرکت داشتند.

اما آغاز خوب پارک علم و فناوری آذربایجان شرقی که ماموریت آن پس از چند سال به ایجاد، حمایت و توسعه شرکت های فناور و دانش بنیان تغییر یافت، از اواسط دهه ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۲ با رکود نسبی مواجه شد و پارک از جایگاه نخست خود فاصله گرفت.

با آغاز به کار دولت تدبیر و امید که توجه به شرکت های دانش بنیان و فناور بار دیگر در کانون توجهات معاونت علمی و فناوری نهاد ریاست جمهوری قرار گرفت، شیب رشد این مهم در آذربایجان شرقی نیز به تدریج اوج گرفت.

تاسیس منطقه ویژه علم و فناوری ربع رشیدی و برگزاری چندین دوره نمایشگاه و حشنواره بین المللی “رینوتکس” توسط آن در حوزه شرکت های دانش بنیان و فناور، نخستین جلوه احیای این حوزه راهبردی در آذربایجان شرقی بود.

خوشبختانه تب رشد فعالیت ها و اقدامات معطوف به شرکت های دانش بنیان و فناور در آذربایجان شرقی در هفت سال اخیر نه تنها پایین نیامده، بلکه دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی استان با محوریت دانشگاه تبریز  نیز با درک اهمیت و جایگاه آن در زندگی روزمره و نیز برنامه های توسعه ای آینده محور، برای تقویت جایگاه شرکت های دانش بنیان و فناور در درون مجموعه خود کوشیده اند.

ضرورت شناسایی حلقه‌های گمشده اقتصاد دانش‌بنیان

استاندار آذربایجان شرقی با اشاره به اینکه با ایجاد منطقه ویژه علم و فناوری در استان، ظرفیت خوبی در حوزه فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان به وجود آمده است، گفت: شبکه‌سازی و ایجاد ارتباط بین بخش‌های مختلف، هدف اصلی از ایجاد این منطقه در استان است و انتظار می رود کارهای بر زمین‌ مانده در حوزه اقتصاد دانش‌بنیان و حلقه های گمشده در این حوزه شناسایی و با استفاده از ظرفیت این منطقه عملیاتی شود.

محمدرضا پورمحمدی، راه‌اندازی منطقه ویژه علم و فناوری را موجب سرعت گرفتن کارهای فناورانه و کمک به شرکت‌های دانش‌بنیان عنوان کرد و افزود: منطقه ویژه علم و فناوری گامی در جهت یکپارچه‌سازی و هم‌افزایی اقدامات و دستاوردهای دانشگاه‌ها و مراکز علمی و فناوری است.

وی با تأکید بر اینکه باید حلقه‌های گمشده اقتصاد دانش‌بنیان شناسایی و ایجاد شود، افزود: از سازمان عامل و هیأت اجرایی انتظار داریم که کارهای مغفول و برزمین‌مانده در حوزه فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان را عملیاتی کنند.

پورمحمدی با قدردانی از اقدامات انجام‌یافته از قبیل حمایت از طرح‌های پژوهشی و برگزاری نمایشگاه‌های فناوری و نوآوری ربع رشیدی، گفت: این اقدامات باید ادامه یابد، اما در کنار آن باید به اقداماتی فراتر از اقدامات متعارف فکر کنیم و از ظرفیت بالای منطقه ویژه علم و فناوری به شکل بهتر استفاده کنیم.

وی همچنین بر استفاده از ظرفیت فضای مجازی برای شبکه‌سازی و انجام کارهای اساسی در منطقه ویژه علم و فناوری تأکید کرد و گفت: راه‌اندازی فن‌بازار یکی از اقدامات اساسی است که می‌تواند ظرفیت خوبی برای این منطقه ایجاد کند.

استاندار آذربایجان شرقی با بیان اینکه نبود یک سازمان ماموریت‌محور، حقله گمشده ارتباط صنعت و دانشگاه است، افزود: منطقه ویژه علم و فناوری می‌تواند نقش این سازمان را ایفا کند و با انتقال مشکلات صنعت و تقاضای جامعه به دانشگاه، از مراکز علمی و دانشگاهی برای حل مشکلات، راهکار بخواهد.

 ارزش تولیدات ۱۴ شرکت دانش بنیان دانشگاه تبریز ۲۵ میلیارد ریال است

معاون پژوهشی دانشگاه تبریز با اشاره به اینکه ۱۴ شرکت دانش بنیان زیر پوشش این دانشگاه فعالیت می کنند، گفت: ارزش ریالی تولیدات این شرکت ها در یکسال گذشته ۲۵ میلیارد ریال بوده است.

اصغر عسگری اظهار کرد: بر این اساس برای ۶۰ نفر اشتغال ایجاد شده و هفت اختراع هم توسط این شرکت ها به ثبت رسیده است.

وی با بیان اینکه ۴۵ شرکت تخصصی و آموزش دیده با پشتوانه علمی با مرکز رشد دانشگاه تبریز همکاری دارند، افزود: ۱۵ شرکت نیز امسال در حال فعالیت با این مرکز هستند و ۲۲ درخواست تاسیس شرکت نیز در نوبت است.

معاون پژوهشی دانشگاه تبریز اظهار کرد: در هفت ماهه گذشته ۲۵ شرکت به مجموعه اضافه شده و چهار شرکت در آستانه دانش بنیان شدن است.

عسگری اضافه کرد: شرکت های دانش بنیان یاد شده در رشته های نانوشیمی، برق الکترونیک، مهندسی عمران و آی. تی درخواست مجوز داده اند که به زودی صادر می شود.

وی با بیان اینکه دانشگاه تبریز الگوی مناسبی برای ایجاد شرکت های دانش بنیان و استارتاپی در کشور شده است، ادامه داد: ۶۳ قرارداد پژوهشی در یکسال گذشته منعقد شده که ۶۱ مورد آن به پایان رسیده و در مجموع حدود ۸۰ میلیارد ریال اعتبار هزینه شده و هفت تفام نامه همکاری نیز با نهادهای مختلف منعقد شده است.

وی همچنین با اشاره به فعالیت های دانشگاه تبریز در حوزه امور بین الملل افزود: پیگیری و عملیاتی سازی توافقات نشست تبریز بین سازمان علم و فن آوری ترکیه (توبیتاک) و وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری و اعلان اولین فراخوان،  ایجاد دوره مشترک با دانشگاه سالزبورگ در رشته ژئوانفورماتیک کاربردی از جمله اهم فعالیت های دانشگاه تبریز در همکاری با دانشگاه های دیگر کشورها است.

عسگری ادامه داد: اخذ بورس اراسموس پلاس مولانا از ترکیه و اخذ حمایت اعزام اعضای هیات علمی در قالب بازدید و سفر مطالعاتی در چارچوب برنامه آموزشی از دیگر فعالیت های دانشگاه تبریز در این حوزه است.

وی همچنین گفت: ۵۵ واحد فن آور برای انجام تحقیقات و انجام فعالیت های مورد درخواست از طرف دانشگاه تبریز به سازمان ها و نهادها معرفی شده اند.

معاون پژوهشی دانشگاه تبریز ادامه داد: امسال ۹ مورد استارتاپ های کارآفرین و نوآورانه و ۱۵ کارگاه آموزشی در محیط کسب و کار و تجاری سازی توسط مرکز رشد دانشگاه تبریز برگزار شده است.

منطقه ویژه علم و فناوری یکی از سازوکارهای تحقق اقتصاد دانش‌بنیان است

معاون توسعه مدیریت و منابع استاندار آذربایجان شرقی نیز با اشاره به اینکه منطقه ویژه علم و فناوری یکی از سازوکارهای اقتصاد دانش‌بنیان است، گفت: نقش اساسی این منطقه، درهم تنیدن دانشگاه‌ها، کسب‌وکارها و بخش دولتی است.

حمیدرضا قاسم‌زاده، هدف از ایجاد این منطقه را تولید محصولات و خدمات دانش‌بنیان عنوان کرد و گفت: این منطقه یک منطقه اقتصادی با مدیریت متمرکز و ساختار حقوقی خاص است که شامل دانشگاه‌ها، پارک‌های علم و فناوری، مراکز علمی و دانشگاهی، شرکت‌های تولیدی، سرمایه‌های مخاطره‌پذیر، زیرساخت‌های فیزیکی و نیروی انسانی می‌شود.

وی با بیان اینکه منطقه ویژه علم و فناوری یک سامانه نوآور منطقه‌ای مبتنی بر بخش کسب‌ و کار، بخش دانش و خلاقیت و بخش دولتی است، افزود: شرکت‌های فناورپایه، سازمان‌های آموزشی، شرکت‌های تأمین مالی و سیاست‌ها و مقررات عمومی می‌توانند به تحقق اهداف این منطقه کمک کنند.

قاسم زاده با اشاره به اینکه برای احیای توان اقتصادی در شرایط پس از بحران، رشد پایدار و هوشمند برپایه مناطق یک ضرورت است، افزود: تمرکز سرمایه‌گذاری در پژوهش، نوآوری و کارآفرینی نیز در این راستا الزامی است.

وی با اشاره به تأسیس سازمان عامل استقرار و توسعه منطقه ویژه علم و فناوری آذربایجان شرقی، وظیفه این سازمان را مطالعه، مدیریت و توسعه منطقه ویژه عنوان کرد و گفت: تدوین برنامه راهبردی و شاخص‌های ارزیابی آن از دیگر وظایف این سازمان است.

تجاری‌سازی و فروش محصولات دانش‌بنیان از ماموریت‌های اصلی منطقه ویژه علم و فناوری

دبیر هیأت اجرایی و مدیرعامل سازمان عامل استقرار و توسعه منطقه ویژه علم و فناوری آذربایجان شرقی نیز گفت: این سازمان با تدبیر شورای عالی عتف و با سهامداری ۵ دانشگاه برتر منطقه تشکیل شد و وظیفه آن انجام مأموریت‌های هیأت اجرایی است.

سعید غریب خواجه با بیان اینکه منطقه ویژه علم و فناوری از سال‌های گذشته کارهای زیادی را انجام داده است، افزود: با شکل‌گیری سازمان عامل استقرار و توسعه، ماموریت‌های منطقه ویژه علم و فناوری بهتر از قبل انجام خواهد شد.

وی، تجاری‌سازی و فروش محصولات دانش‌بنیان را یکی از ماموریت‌های اصلی سازمان عامل استقرار و توسعه منطقه ویژه علم و فناوری عنوان کرد و گفت: تلاش کرده‌ایم با شرکت‌کنندگان دوره‌های مختلف نمایشگاه رینوتکس ارتباط بگیریم و فراتر از مجاری رسمی به آنها کمک کنیم.

چهار پروژه بزرگ دانش بنیان در تبریز بزودی بهره برداری می‌شود

رئیس پارک علم و فناوری آذربایجان شرقی گفت: چهار پروژه بزرگ دانش بنیان در تبریز با سرمایه گذاری بیش از یکهزار میلیارد ریال در حال اجراست که به زودی همزمان با سفر وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و معاون علمی و فناوری رئیس جمهوری به استان بهره برداری خواهند شد.

عبدالرضا واعظی به ایرنا گفت: پروژه خط تولید تیوب لیزر سیلد گاز کربنیک با سرمایه گذاری ۳۰۰ میلیارد ریالی، توسط شرکت دانش بنیان “نوین اندیش سهند آرام ” مستقر در پارک علم و فناوری آذربایجان شرقی برای تولید تیوب لیزر سیلد در حال  آماده سازی می باشد.

وی با اشاره به اینکه این کارخانه  به وسعت ۶۰۰۰ متر مربع به عنوان اولین کارخانه تولید تیوب لیزر گازکربنیک در خاورمیانه است و ظرفیت تولید ۵۰ تیوب لیزر  در روز را دارد، افزود: هم اکنون ۹۷ درصد از مراحل راه اندازی این خط تولید به اتمام رسیده است.

وی خاطرنشان کرد: فناوری تولید این محصول تا کنون در انحصار کشورهای انگلستان، آمریکا، آلمان و چین بود .

واعظی اظهار کرد: با دستیابی به این فناوری، اکنون ایران در جمع پنج کشور تولیدکننده تیوب های لیزری قرار گرفته است.

وی گفت: با اتمام این پروژه تولید  سالانه ۱۵۰۰۰  تیوپ لیزری در داخل کشور فراهم خواهد شد . تیوب لیزر در زمینه های مختلفی همچون دستگاه های برش ، حکاکی روی فلز ، چوب ،چرم، لایه برداری در پزشکی، و حتی در زمینه های نظامی کاربرد دارد.

واعظی گفت: پروژه دوم مربوط به بزرگترین خط تولید بردهای الکترونیکی کشور می باشد که توسط شرکت دانش بنیان صنایع صبح پارلار به مساحت ۱۴۰۰۰ متر مربع و با سرمایه گذاری به مبلغ ۴۰۰ میلیارد ریال مراحل تکمیل نهایی خود را طی می کند.

وی با اعلام اینکه این پروژه در شهرک صنعتی سهند آذران در شرق تبریز در حال اجراست و تا کنون پیشرفت ۹۵ درصدی داشته است، گفت: با اتمام پروژه و افتتاح آن علاوه بر افزایش میزان تولید ، زمینه اشتغال بیش از ۳۰۰ نفر فراهم خواهد شد.

وی خاطرنشان کرد: شرکت دانش بنیان صنایع صبح پارلار هم اکنون ۷۰ درصد بردهای الکترونیکی مورد نیاز صنایع لوازم خانگی کشور را تامین می کند.

واعظی اعلام کرد: سایت جدید کارخانه تولید -ماشین آلات صنایع معدنی ،ماشین آلات صنایع نفت و گاز و صنایع سلولزی،  سومین پروژه ای است که در شهرک صنعتی تبریز ۴  در حال تکمیل است.

وی گفت: شرکت دانش بنیان شیمی ، پژوهش صنعت، با سرمایه ۳۰۰ میلیارد ریالی در فضایی به وسعت ۲۷۰۰۰ متر مربع این کارخانه را آماده و تجهیز نموده و زمینه اشتغال مستقیم برای ۱۰۰ نفر را فراهم کرده است.  این شرکت تا کنون قطعات متعددی  برای صنایع کشور بومی سازی کرده است و در زمینه تعمیق ساخت داخل کارهای باارزشی انجام داده است.

رئیس پارک علم و فناوری آذربایجان شرقی اظهار کرد: خط تولید پیستون و گژن پین انواع موتورها، که توسط شرکت دانش بنیان صنایع محرکه آذران پیستون، مستقر در پارک علم و فناوری آذربایجان شرقی، تجهیز و راه اندازی شده است چهارمین پروژه در حال تکمیل است.

وی گفت: خط تولید پیستون و گژن پین انواع موتورها با سرمایه ۱۵ میلیارد ریالی در محل مجتمع عصر انقلاب پارک علم و فناوری آذربایجان شرقی تجهیز و راه اندازی شده و در این پروژه انواع پیستون های کمپرسورهای پالایشگاهی Nuovo،  پیستون کمپرسور Hino  و  پیستون  تراکتورهای پرکینز تولید می شود.

واعظی اعلام کرد: این خط تولید در فضایی به وسعت ۱۵۰۰مترمربع اجرا شده است و پیشرفت ۹۰ درصدی دارد.

کووید ۱۹ دنیای مهاجرت را دگرگون کرده است

توقف یا محدودیت در مهاجرت و جابه‌جایی‌های بین‌المللی در این مقیاس جهانی که در پی شیوع همه‌گیری ویروس کرونا رخ‌ داده، امری است که در دوران مدرن بی‌سابقه است. بستن مرزها یک واکنش معمول به شیوع همه‌گیری ویروس کرونا است اما باید در نظر داشت که ویروس به این شکل در پشت مرزهای یک کشور متوقف نمی‌شود. همه‌گیری‌های ویروسی اخیر مانند سارس، آنفلوآنزای H۱N۱، ابولا، زیکا و HIV نشان می‌دهد که ایجاد محدودیت‌های سفر نتوانسته شیوع این بیماری‌ها را به ‌طور قطعی کنترل کند. برخی ویروس کرونا را با «آنفلوآنزای اسپانیایی» در سال ۱۹۱۸ مقایسه می‌کنند، اما از یک منظر مهم این دو بیماری همه‌گیر تفاوت‌ بسیاری دارند؛ شکل مهاجرت در پی جنگ جهانی دوم نسبت به سال ۲۰۲۰ بسیار متفاوت بوده است.

انتظار می‌رود که اثرات مهاجرتی ناشی از ویروس کرونا حتی تا مدت‌ها بعد از بازگشت اقتصاد و سیستم‌های بهداشتی به دوران پیش از همه‌گیری، همچنان ادامه‌دار باشد و همان‌طور که این ویروس زندگی ما را از جهات مختلف تغییر داده است، دنیای مهاجرت را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

در دنیای امروز، بسیار بیشتر از سال ۱۹۱۸، عده‌ای مهاجرت را خواه به ‌طور دائم یا موقت، مسیری به ‌سوی یک آینده و زندگی بهتر می‌دانند. پس آیا بعد از پایان این همه‌گیری با موج جدید و متفاوتی از مهاجرت روبه‌رو خواهیم شد؟ مهاجرت افرادی که در پی ضربه‌ای که به اقتصاد جهانی وارد شده است، در جستجوی امکانات بهداشتی بهتر و فرصت‌های اقتصادی مناسب‌تر به مهاجرت روی می‌آورند!

از بسیاری جهات، اقتصاد جهانی متکی به افرادی است که تصمیم به مهاجرت می‌گیرند؛ از کشاورزان آمریکای مرکزی در فلوریدا تا کارگران ساختمانی بنگلادشی در ابوظبی و کارآفرینان هندی در ملبورن. در حال حاضر ثابت‌ شده است که مهاجرت جهانی بخشی جدایی‌ناپذیر و لازم از اقتصاد جهانی است تا این‌که کووید-۱۹ همه‌چیز را دگرگون کرد.

در شرایط همه‌گیری ویروس کرونا، محدودیت‌های بی‌سابقه مهاجرت و جابه‌جایی پیامدهای کوتاه‌مدت و طولانی‌ مدتی را به دنبال داشته است. اختلالات ایجادشده به دنبال همه‌گیری کووید-۱۹ اثرات طولانی‌مدتی را بر مهاجرت خواهد داشت. ارول ییبوک در مقاله خود به بررسی این موضوع پرداخته و در ادامه به ‌طور خلاصه پنج شیوه‌هایی که ممکن است کووید-۱۹ بر دنیای مهاجرت و مهاجران تأثیر بگذارد، ارائه ‌شده است.

نیروی کار مهاجر از حرکت متوقف می‌شود

اقتصاد کشورها بسیار بیشتر از آنچه به نظر می‌رسد به نیروی کار مهاجر وابسته است. این قشر برخی از سخت‌ترین و خطرناک‌ترین مشاغل را برعهده ‌دارند که آن‌ها را گاهی در خط مقدم مقابله با ویروس کرونا نیز قرار می‌دهد. در حالی ‌که ممکن است با وجود محدودیت‌های سفر معافیت‌هایی برای حرفه‌های کلیدی مانند دانشمندان، پزشکان یا سیاستمداران ایجاد شود، کارگران مهاجر ممکن است برای مدتی طولانی با محدودیت‌های مهاجرتی روبه‌رو شوند.

این امر پیامدهای مختلف امنیتی، خانوادگی، اقتصادی و به ‌طور خاص تحدید امنیت غذایی را خواهد داشت. اگر کارگران مهاجر قادر به سفر به مزارع کشاورزی نباشند و این محدودیت‌ها با اختلال گسترده‌تر در زنجیره تأمین مواد غذایی جهانی همراه شود، ضروری است که این تأثیرات طولانی‌مدت بر امنیت غذایی در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌ها در نظر گرفته شود. وقفه‌های طولانی در مهاجرت می‌تواند امنیت غذایی را، به ‌خصوص در کشورهای در حال‌ توسعه، به خطر بیندازد.

این نکته نیز حائز اهمیت است که مهاجران سهم بزرگی در بخش‌هایی از اقتصاد دارند که در بحران کنونی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هستند. به ‌عنوان‌ مثال در بریتانیا بیشتر مهاجران اروپایی در بخش تولید مواد غذایی متمرکز هستند در حالی‌ که مهاجران غیراروپایی در بخش‌های مراقبت‌های بهداشتی و درمانی متمرکز شده‌اند؛ دو بخشی که از اهمیت حیاتی برخوردار است. به عبارتی، بیش از ۴۰ درصد کارگران در بخش تولید مواد غذایی را، کارگران مهاجر تشکیل می‌دهند.

دور از انتظار نیست که با توجه به نگرانی‌های بهداشتی و قرنطینه‌های فعلی و آینده بسیاری از مشاغل برای حفظ کسب‌وکار خود به دنبال استفاده یا توسعه سیستم‌های اتوماسیون باشند که در پی آن برخی از مشاغلی که اغلب به‌ سرعت توسط مهاجران پر می‌شدند، از بین بروند.

در بیشتر صنایع، اخراج‌های اجتناب‌ناپذیر مربوط به شیوع همه‌گیری کووید-۱۹ بدون شک کارگران مهاجر را هدف قرار می‌دهد. کارگران مهاجر اغلب جز هیچ اتحادیه‌ای نیستند و این آن‌ها را در برابر کارفرمایان آسیب‌پذیرتر نیز می‌کند. حتی بیم آن می‌رود که پس از پایان این بحران‌ و بازگشت شرایط به حالت پیش از همه‌گیری برخی از کارفرمایان تشویق شوند تا از شهروندان خود، به‌ جای مهاجران، برای استخدام استفاده کنند. ‌چنین تصمیماتی تأثیرات ماندگاری بر کارگران مهاجر، خانواده‌ها و جوامع آن‌ها خواهد گذاشت و در این ‌بین، خانواده‌های مهاجران تحت‌فشار مالی به‌ مراتب بیشتری قرار خواهند گرفت و این به‌نوبه خود، نابرابری‌های جهانی را افزایش می‌دهد.

افزایش نابرابری‌های جهانی

در زمان شیوع کووید-۱۹، تبعیض و نابرابری جهانی در بالاترین سطح خود در تاریخ قرار داشت و به ‌احتمال ‌زیاد در میان‌مدت و طولانی‌مدت افزایش نیز خواهد یافت که بخشی از آن به دلیل تأثیر ماندگار این بیماری بر دنیای مهاجرت است. به ‌عنوان ‌مثال، کشورهایی مانند فیلیپین، بنگلادش و غنا به میزان زیادی به حواله‌های دریافتی از شهروندان خارج از کشور خود متکی هستند و در صورت تداوم محدودیت‌ها و بیکار شدن این نیروی کار مهاجر خانواده‌های آنان با فشارهای مالی و مشکلات اقتصادی بسیاری مواجه خواهند شد.

اگر کار مهاجران در خارج از کشور تحت تأثیر شوک‌های اقتصادی که در بالا توضیح داده‌ شده مختل شود، منابع درآمد خانواده‌ها در کشورهای در حال ‌توسعه تحت تأثیر زیادی قرار می‌گیرند و شکاف موجود در بین کشورهای ثروتمند و فقیر گسترش می‌یابد.

به گفته سازمان بین‌المللی مهاجرت، «مهاجران» و خانواده‌های آن‌ها غالباً بخشی از گروه‌های حاشیه‌نشین و آسیب‌پذیر هستند که در نتیجه اقدامات مهار این ‌همه‌گیری مشکلات اقتصادی بیشتری را تجربه می‌کنند. شبکه مهاجرت سازمان ملل متحد نیز با دیدن پاسخ‌های نابرابر و واکنش‌های بیگانه‌ستیز نسبت به مهاجران، خواستار رویکردهای غیرتبعیض‌آمیز و مطابق با قوانین بین‌المللی شده است.

نمی‌توان جریان مهاجرت را به ‌آسانی به حالت اولیه بازگرداند

برخی از سیاستمداران با رویکردها و دید خصمانه‌ی خود نسبت به مهاجران موفقیت‌های انتخاباتی را در سال‌های اخیر تجربه کرده‌اند. کووید-۱۹ دوره جدیدی از محدودیت‌های مسافرتی را برای مهاجران موجب شده است.

درحالی‌که بیشتر این قوانین به‌ صورت موقت طراحی‌شده‌اند، این امکان وجود دارد که برخی از سیاستمداران به بهانه ترس از موج دوم یا سوم کووید-۱۹ یا بحرانی جدید، تصمیم به بسته نگه‌داشتن مرزهای خود برای همیشه یا حداقل برای مدتی طولانی، بر روی مهاجران بگیرند. آن‌چه باید به آن بیشتر توجه کرد این است که پس از پایان این بحران، نمی‌توان جریان مهاجرت را به‌آسانی به حالت اولیه بازگرداند و این خود همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره شد، مشکلات بسیاری را در پی خواهد داشت.

آسیب‌پذیری بیشتر مهاجران اجباری

مهاجران اجباری نسبت به سایر دسته‌های مهاجرتی از گزینه‌های محدودتر برای جابه‌جایی رنج می‌برند و بسیاری از پناه‌جویان و آوارگان داخلی و سایر مهاجران اجباری با کاهش یا فقدان خدمات نهادهای پشتیبان مواجه شده‌اند. اگر به‌ گونه‌ای به نظر برسد که این مهاجران اجباری کووید-۱۹ را با خود به همراه داشته باشند و باعث شیوع یا انتقال آن شوند، بدون شک افکار عمومی به شکلی سخت متأثر خواهند شد و این بدبینی نیز به زودی از بین نخواهد رفت.

به دلیل نگرانی‌های ناشی از شیوع و انتقال کووید-۱۹ بسیاری از سازمان‌ها و نهادهای حمایت‌کننده از مهاجران و پناهندگان، اسکان آن‌ها را در سطح جهانی متوقف کردند. این اقدامات و دیگر محدودیت‌ها به این معنی است که مهاجران اجباری آسیب‌پذیر که اغلب در اردوگاه‌های پرازدحام و مناطق شهری متراکم با دسترسی ضعیف به مراقبت‌های بهداشتی مناسب زندگی می‌کنند، در معرض خطر بیشتری قرار می‌گیرند.

علاوه بر این، شماری از مهاجران اجباری در داخل کشور خود آواره هستند، بنابراین این محدودیت‌ها و مرزهای بسته‌شده به این معنی است که این افراد در مکان‌هایی خطرناک که آن‌ها را وادار به خروج از خانه کرده است، گیر افتاده‌اند. این می‌تواند فرصت‌هایی را برای بازیگران غیردولتی ایجاد کند تا از نارضایتی‌ها علیه دولت سوءاستفاده کنند. همچنین می‌تواند افراد ناامید را وادار به فرار از این بحران از طریق مسیرهای نامتعارف کند.

افزایش مهاجرت‌های غیرقانونی

شواهدی وجود دارد که محدودیت در مهاجرت ایمن، قانونی و ساختاریافته، افراد آسیب‌پذیر را تحت‌فشار قرار می‌دهد (حداقل ۱۰۰ میلیون نفر در سطح جهان) تا از مسیرهای نامتعارف اقدام کنند. کووید-۱۹موجب شده است تا تعداد روش‌های قانونی و ساختاریافته مهاجرت حتی از گذشته نیز کمتر شوند.

زمانی که پیامدهای اقتصادی، نابرابری‌ها و مسائل سیاسی که در بالا موردبحث قرار گرفت، با هم ترکیب شوند و مسیرهای مهاجرت قانونی کمتری وجود داشته باشد، ناامیدی افزایش می‌یابد و در چنین شرایطی، افرادی که احساس اجبار به مهاجرت می‌کنند با استفاده از قاچاقچیان و سایر گروه‌های غیرمجاز اقدام به مهاجرت می‌کنند.

در نتیجه مهاجرت در بین کشورهای درحال‌توسعه با سیستم‌های بهداشتی نامناسب و حاکمیت قانون ضعیف افزایش می‌یابد. این مهاجران غیرقانونی از مرزهای بین‌المللی بدون مدارک و معاینات پزشکی و بهداشتی عبور خواهند کرد و خود و سایرین را در معرض خطر جدی قرار می‌دهند.

مطالبی که ارائه شد دربردارنده تعداد محدودی از اثرات بلندمدتی است که شیوع ویروس کرونا بر مهاجران و دنیای مهاجرت خواهد داشت. هیچ‌ یک از این چالش‌ها با راه‌حل‌های آسانی همراه نیستند. بااین‌حال، مهم است که در هنگام ایجاد محدودیت‌های کوتاه‌مدت برای مهاجرت و جابه‌جایی‌های انسانی، پیامدهای طولانی‌مدت آن نیز در نظر گرفته شود. عدم انجام این کار می‌تواند منجر به بروز مشکلات اقتصادی بیشتر، افزایش سطوح نابرابری جهانی، آسیب‌پذیری بیشتر مهاجران اجباری و افزایش مهاجرت‌های غیرقانونی شود.

ساینا فیروزی یگانه، پژوهشگر رصدخانه مهاجرت ایران

اوضاع اقتصادی و وضعیت تجارت همدان در عصر قاجار تابعی از ۲ متغیر است که هر یک به نوبه خود نقشی مهم در فرایند اقتصادی و تجاری این شهر بر عهده دارند.

عامل اول موقعیت جغرافیایی و استراتژیک همدان است که به خاطر قرار گرفتن در مسیر شاهراه های اصلی حیاتی تجاری همچون ادوار قبل، از موقعیت ممتاز برخوردار بوده؛ در ایران دوره قاجار پنج شاهراه حیاتی و شریان بزرگ تجاری وجود داشت.

عامل دوم نقش همدان در زمینه تولید مواد خام اولیه که با توجه به نیاز روز افزون کشورهای مختلف غربی به ویژه روسیه و انگلستان به این مواد که البته این مسئله ریشه در تغییر مدل بازرگانی ایران داشت که پیش تر به آن اشاره گردید، نقش مهمی در این فرآیند به عهده داشت.

تولید این محصولات گذشته از جنبه صادراتی مصرف داخلی نیز داشت و به هر حال در رونق اقتصادی شهر همدان موثر بود.

به طوری که همدان در این عهد یکی از کانون های مهم تولید مواد خام بود و در وهله اول باید از چرم همدان نام برد که به علت مرغوبیت در سراسر دنیا به چرم روسی معروف بوده است.

حسب گفته جرج ناتانیل کرزن، چرم روسی در واقع همان چرم همدان بوده است که علاوه بر صادرات مصرف داخلی هم داشته و در تولید کفش و چمدان و زین و برگ هم مورد استفاده قرار می گرفته و به سایر شهرها از جمله تهران صادر می شد.

طبق گفته چارلز عیسوی در سال ۱۹۰۹ در همدان ۳۰۰ مغازه کوچک و بزرگ چرم سازی وجود داشته که این رقم در سال ۱۹۱۲ به ۴۰۰ مغازه افزایش یافته است.

محصول دیگر همدان که جنبه صادراتی داشته تریاک بوده که از طریق ترکیه به اروپا صادر می گشته و جالب اینجاست که اکثر کشاورزان در کنار سایر محصولات کشاورزی که تولید می کردند معمولا به کشت خشخاش هم اقدام می کردند و این احتمالا به خاطر قیمت بالای این محصول و صرفه اقتصادی آن بوده که در موقع خشکسالی تا حدودی جبران ضرر و زیان آنها را می کرده است.

خریداران عمده تریاک کشورهای بریتانیا، آمریکا، بلژیک و چین بوند.

همچنین باید از پنبه همدان نام برد که از جمله محصولات صادراتی این شهر بوده که از طریق آستاراخان و بادکوبه به روسیه صادر می شده و نیز ابریشم همدان که از راه تبریز به اروپا می رفته و جالب اینجاست که در صورتحساب عواید همدان در سال ۱۸۸۹- ۱۸۸۸ میلادی ۳۰ مَن ابریشم ذکر شده است.

علاوه بر محصولات خام نام برده برخی کالاهای تولیدی همدان هم به خارج از کشور صادر می شد که از جمله مهمترین این کالاها فرش است که معمولا به اروپا صادر می شده است.

ویژگی بارز فرش همدان به کار بردن کُرک شتر در زمینه آنها به رنگ قهوه ای کمرنگ بوده که جلوه خاصی به آن داده و علاوه بر صادرات مصرف داخلی هم داشته است.

محصولات صنعتی دست ساز همدان مانند ظروف مسی و نقره ای و همچنین زیورآلات قیمتی هم از دیرباز شهرت بین المللی داشته و به سایر نقاط ارسال شده اما در این دوره گزارشی از صادرات آنها به خارج ارائه نشده و ظاهرا مصرف داخلی داشته است.

کرزن اشاره می کند که صنعتگران زیرک همدان علاوه بر طلا و نقره کاری در ساخت سکه های تقلبی هم مهارت فوق العاده دارند که البته این قضیه موید مهارت صنعتگران این خطه در تولید دست سازه های صنعتی است.

امور تجارت و کار بازرگانی در همدان توسط تجار همدانی و بازرگانان خارجی انجام می گرفته که از تجار بومی همدان افرادی همچون حاج نصرالله تاجر همدانی، حاج میرزا عباس تاجر شوشتری، حاج درویش، محمدرضا همدانی، حاج محمدرضا تاجر نراقی، حاج محمدجواد اصفهانی و حاج محمد حسین یزدیاز از همه مشهورترند.

برخی شرکتهای تجاری که در سایر شهرهای ایران نمایندگی داشتند در همدان نیز دارای شعبه بودند؛ تجار و بازرگانان خارجی به ویژه بازرگانان روسی و انگلیسی هم در این زمینه فعال بودند و در مورد فعالیت شرکتهای بازرگانی غربی باید یادآور شد که فعالیتهای اقتصادی سرمایه دران و تجار غربی در ایران دو گونه بود.

آنها ابتدا برای امور تجارت یعنی صدور مواد خام و وارد نمودن کالاهای صنعتی به ایران می آمدند و سپس گروهی از آنها به ویژه برخی از سرمایه داران روسی گذشته از امور بازرگانی به فعالیتهای صنعتی، کشاورزی و سرمایه گذاری در ارتباطات نیز گرایش پیدا کردند.

حال آنکه سرمایه داران انگلیسی فعالیت خود را منحصر به امور تجاری و بانکی محدود کرده و با سرمایه گذاری در صنایع نفت جنوب و تنها در یک رشته صنعتی مشارکت کردند.

ادامه اوضاع و احوال تجاری کهن دیار همدان را می توانید در کتاب «تاریخ اقتصادی همدان» بخوانید.

این کتاب به قلم محمد حسین یزدانی راد چاپ شد که او در این اثر پژوهشی، اقتصاد همدان را از چشم انداز تاریخی واکاوی کرده و پیش از آنکه بر مطالعات تخصصی اقتصادی متکی باشد از دریچه اقتصاد سیاسی به موضوع پرداخته و آنرا با دیدگاه تاریخی درآمیخته است.

«تاریخ اقتصادی همدان» شامل پنج فصل دوران باستان، دوره اسلامی، دوران قاجار، دوره پهلوی و بازار همدان و دارای  ۳۰۰ صفحه است.