شفافیت تراکنشهای بانکی؛ زیرساخت سالمسازی اقتصاد
به گزارش خبرنگار مهر، بودجه هر کشور نشان دهنده میزان اعتبارات آن دولت برای ادامه حیات سازمانهای دولتی و نقدینگی لازم برای اثرگذاری در نظم دهی و سیاستگذاری در زمینههای مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و… است. در اقتصادهای سالم، این اعتبار از طریق خود مردم و به وسیله آن تأمین میشود به عبارت بهتر خود مردم هزینه سیاست گذاری دولت را پرداخت میکنند. نکته جالب آنجاست که در خود نحوه اخذ مالیات نیز نوعی سیاستگذاری نهفته شده است. این مالیات باید به نحوی گرفته شود که تولید ارزش افزوده در کشور را هرچه بیشتر تشویق کند و از طرف دیگر جلو فعالیتهای بی فایده و مضر که سود بالایی داشته و ذینفعانی پر قدرت و دارای چنگالهایی تیز دارد را بگیرد.
در ایران اما پس از افزایش نیاز دنیا به صنعت نفت و به جهت ذخایر خدادادی از حدود ۹۰ سال قبل رفته رفته بودجه کشور با فروش نفت بسته شد. این نحوه تأمین بودجه به خودی خود تورمزاست و اگر بدون هیچگونه محدودیتی این فروش ادامه داشته باشد، ضمن خالی شدن کشور از ذخایر استراتژیک و افزایش نقدینگی هم باعث بی توجهی مسئولان دولتی به تولید میشود، هم انگیزهای برای مبارزه با فسادهایی که در قالب فرارهای مالیاتی رخ میدهد نمیماند از آن بدتر محصولاتی که با فرآوری نفت خام کشور تولید میشود با قیمتی چندین برابر شده بار دیگر به کشور باز میگردد و منابع ارزش کشور را هدر میدهد.
مجموع این وقایع باعث بروز وضعیتی شده که با محدود شدن فروش نفت و به همراه آن کاهش قیمت جهانی، کشور با مقولهای به نام کسری بودجه مواجه شده است. این مقوله اگر باعث جهتگیری اذهان تصمیم گیران به سمت تصمیمات صحیح شود به نحوی که هم درآمد برای کشور ایجاد کند و هم با زیر ساختهای فعلی هم خوانی داشته باشد فرصتی بی نظیر برای اقتصاد نوپای جمهوری اسلامی است اما اگر تصمیم گیران را با دستپاچگی مواجه کرده و به اتخاذ تصمیماتی برای گذراندن روزهای باقی مانده از دولت بدون توجه به تبعات آینده آن، وادار کند بلایی است که هیچکس نمیتواند دامنه آنرا پیش بینی کند.
در این زمینه کارشناسان اقتصادی با توجه به تجارب جهانی و وضع به خصوص اقتصاد ایران، گزینههایی را برای تأمین بودجه در نظر گرفتهاند که هر کدام ویژگیهای منحصر به فرد خود را دارد و اگر سیاستگذار قصد مرهم این زخم عمیق را داشته باشد باید قبل از مرگ سهراب، نوشداروهای متنوعی را به خورد اقتصاد بدهد.
در سلسله گزارشهایی قصد داریم راهکارهای پیش بینی شده برای جبران کسری بودجه در سال جاری و سال آتی را موشکافی کنیم.
شفافیت تراکنشهای بانکی، شاه کلید جلوگیری از فرار مالیاتی
شفافیت تراکنشهای بانکی، موضوعی است که علیرغم اجرا شدن سفت و سخت آن در اقتصادهای پیش رفته، در کشور ما به دلایل متخلف اجرا نشده است در ایران بین یک نوجوان ۱۵ ساله و یک فعال بازار تفاوتی در محدودیت حجم معاملات روزانه وجود ندارد. حتی بدتر آنکه بالاترین تراکنشها را میتوان بدون ذکر دلیل انتقال آن انجام داد این کار زمینه بسیاری از پولشویی ها در زمینههای فرار مالیاتی، مواد مخدر، سایتهای شرط بندی و انواع و اقسام آن را فراهم کرده است.
شفافیت تراکنشهای بانکی یا با بیان بهتر حکمرانی ریال در کشور را همچنین میتوان به عنوان شاه کلیدی که میتواند بدون تغییر قوانین، ضمانت اجرایی و اثربخشی آنها را به شدت افزایش دهد، تعبیر کرد.
شفافیت تراکنشهای بانکی، میتواند کارایی مهمی در حوزههای مختلف اعم از نظارت بر بانکها و نرخ سود دریافتی و پرداختی آنها، مالیات بر درآمد اقشار مختلف و سایر مالیاتهای تنظیمی، مبارزه با فساد و پولشویی، حمایت از اقشار ضعیف، جلوگیری از سفته بازی در بازار داراییها اعم از ارز و مسکن و خودرو، قاچاق کالا و … داشته باشد چراکه عمده فعالیتها و تعاملات اقتصادی مابه ازایی در تراکنشهای ریالی خواهد داشت و از رصد و کنترل آن میتوان آن فعالیت و تعامل اقتصادی متناظر را رصد و کنترل کرد.
به گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، اجرای کامل این راهبرد میتواند با پیشگیری از فرار مالیاتی به صورت قابل توجهی منابع مالیاتی را افزایش دهد. در حال حاضر ارقام مختلفی از میزان فرار مالیاتی در کشور بیان میشود. اگر این میزان را حداقل ۵۰ هزار میلیارد تومان در نظر بگیریم، کاهش ۲۰ درصدی فرار مالیاتی با استفاده از این راهکار، رقمی معادل ۱۰ هزار میلیارد تومان ایجاد خواهد کرد.
شناسایی تراکنشهای بانکی فعالیتهای غیر مولد، نقش مهمی در افزایش درآمدهای دولت دارد
در این زمینه، مهدی اشعری کارشناس اقتصادی گفت: ما با فرار مالیاتی عمدهای مواجه هستیم؛ نه تنها مالیاتی که دولت باید اخذ کند طبق قوانین کمتر است، بلکه در این فضا بی عدالتی جدی هم وجود دارد. کارمندی که ۴ میلیون درآمد دارد قبل از دریافت حقوقش، مالیاتش را میپردازد اما فعالان اقتصادیای داریم که در فضاهای غیر مولد کار میکنند مثلاً خرید و فروش سکه و دلار در ابعاد وسیع انجام میدهند ولی یک ریال هم مالیات نمیدهند. اگر از این فعالیتها مالیاتها اخذ شود، میتوان کسری بودجه را حل کرد.
این کارشناس اقتصادی درباره نحوه شناسایی تراکنش بانکی فعالیتهای غیر مولد، گفت: هر اتفاق واقعی در اقتصاد یک سایه مالی دارد. یعنی مابه ازای هر اتفاقی که در اقتصاد میافتد یک تراکنش بانکی وجود دارد و با شفاف کردن آن تراکنش، میتوان آن فعالیت اقتصادی را شناسایی کرد.
راهکارهای حکمرانی ریال در کشور
مرکز پژوهشهای مجلس نیز با ارائه پژوهشی درباره اقداماتی که باید در زمینه شناسایی تراکنشهای بانکی صورت گیرد، نوشت: مهمترین اقداماتی که باید در حوزه قانونگذاری جهت ایجاد زیرساختهای حکمرانی ریالی ایجاد شود عبارت است از:
۱. تعیین ضرب الاجل برای بهره برداری کامل از سامانه نهاب و توقف ارائه انواع خدمات به حسابهای فاقد شهاب
۲. تکلیف به بانک مرکزی جهت نظارت بر عملکرد بانکها و مؤسسات اعتباری غیربانکی و شرکتهای خدمات پرداخت
۳. احصای برخی از مصادیق فعالیتهای پرخطر و غیر مجاز اعم از یکسان نبودن مالک پایانه فروش و ذینفع آن (مالک سپرده بانکی متصل به پایانه)، فعالیت حساب بانکی اموات و شرکتهای منحل شده یا ورشکسته و جلوگیری از ادامه آنها
۴. الزام به اظهار «بابت» توسط پرداخت کننده و دریافت کننده در کلیه تراکنشهای بین بانکی و درون بانکی
۵. تمایز قائل شدن بین حسابهای شخصی و تجاری (حساب مرتبط با فعالیت شغلی) اشخاص حقیقی و مستثنا شدن حسابهای تجاری از محدودیتهای حسابهای شخصی
۵. در نظر گرفتن جریمه برای ارائه اطلاعات خلاف واقع یا ناقص در ارتباط با بایت تراکنش با هدف معنادار و قابل استفاده کردن خوداظهاریها
۶. تکلیف به بانک مرکزی جهت ایجاد زیرساخت نظارت بر تراکنشهای درون بانکی
۱۱. تکلیف به دستگاههای اجرایی مرتبط اعم از سازمان ثبت احوال کشور، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، وزارت اطلاعات و سازمان امور مالیاتی کشور و مراجع قضائی به همکاری کامل با بانک مرکزی
مردم، چشمانتظار اقدام مجلس و دولت
بروز تنگناها و ایجاد محدودیتها باعث میشود سیاستگذار در برابر دو تصمیم قرار بگیرد، یا با به کارگیری تصمیماتی سخت به جنگ با مشکلات برود و به قول معروف «طرحی نو در اندازد» یا با ترس از ایجاد تغییر تنها مسکن به خورد اقتصاد دهد و با انفعال در برابر مشکل، تنها کشور را به دست رئیس دولت بعدی بسپارد و خطر ایجاد سونامی اقتصاد را نزدیک و نزدیک تر کند.
شفافیت تراکنشهای بانکی از آن راهکارهایی است که میتواند نقش مهمی در ساماندهی نقل و انتقالات ریال در کشور داشته و با شناسایی فعالیتهای سوداگرانه و ثروتهای باد آورده و اخذ مالیات از آنها به افزایش درآمدهای دولت و عدالت اجتماعی کمک شایانی کند. امید است مجلس و دولت با همکاری هم بتوانند این راهکار را پیاده سازی کنند.
