«مصطفی عبداللطیف مشتت» معروف به مصطفی الکاظمی متولد ۱۹۶۷ میلادی در شهر بغداد است. او مدرک دیپلم خود را در بغداد به دست آورده و در اوایل دهه ۱۹۸۰ به دنبال صدور حکم اعدام علیه اش به دلیل وابستگی به حزب الدعوه اسلامی عراق، کشور را ترک کرد.
طبق گزارشهایی که در رسانههای عراق منتشر شده، او در دهه ۸۰ به حزب الدعوه اسلامی عراق پیوسته است. گرچه گفته میشود که او دارای تابعیت دوگانه است اما برخی از روزنامه نگاران عراقی تاکید کرده اند که او فقط دارای تابعیت عراقی است و هیچ تابعیت دیگری ندارد. وی در سال ۲۰۱۴ توانست مدرک کارشناسی رشته حقوق را از یکی دانشگاههای خصوصی در عراق دریافت کند. الکاظمی در طول دوران معارضه علیه رژیم صدام به عنوان یک خبرنگار معارض شناخته میشد. از او به عنوان یکی از روزنامه نگاران در رسوایی رژیم صدام در سطح بین المللی یاد میشود.
تاکنون چند کتاب به رشته تحریر درآورده و ادعا میشود که اتحادیه اروپا در سال ۲۰۰۰ یکی از کتابهای او را به عنوان بهترین کتاب یک پناهنده سیاسی برگزیده است. الکاظمی بعد از ۲۰۰۳ وارد عراق شد و در سلیمانیه به کار رسانهای خود ادامه داد و در همین برهه نیز رابطه خوبی با دو حزب عمده کردستان (دموکرات و اتحادیه میهنی) برقرار کرد. نخست وزیر جدید مأمور تشکیل دولت، بعد از ورود به عراق در بخش رسانهای در زمینه همزیستی اقوام و طوایف مختلف عراق مقالههایی به رشته تحریر درآورده است. او در ۲۰۰۷ با همکاری «برهم صالح» رئیس جمهوری کنونی عراق، نشریهای به نام «الاسبوعیه» (هفته نامه) را منتشر کرد.
الکاظمی در ایام معارضه مدیرعامل بنیاد «الذاکره العراقیه» بود که برای مستند سازی و بایگانی جنایات رژیم صدام تأسیس شد، بر همین اساس گفته میشود که او در زمینه تهیه اسناد به ویژه فیلم از قربانیان جنایات رژیم سابق تجربه زیادی دارد. الکاظمی پس از مدتی مدیر بنیاد «الحوار الانسانی» (گفتمان بشری) شد که یک بنیاد مستقل برای حل اختلافات اجتماعی و فرهنگی و رواج گفت و گو برای حل بحرانها به جای استفاده از خشونت است.
با توجه به تجربهای که این چهره در زمینههای جمع آوری و طبقه بندی اطلاعات دارد، حیدر العبادی نخست وزیر (۲۰۱۴ – ۲۰۱۸) او را در ۷ ژوئن ۲۰۱۶ (۱۸ خرداد ۹۵) به عنوان رئیس سازمان امنیت و اطلاعات عراق برگزید. گفته میشود که الکاظمی از وقتی مسؤولیت سازمان اطلاعات و امنیت عراق را برعهده گرفته، نقش و اثرگذاری آمریکا به ویژه سازمان اطلاعات و امنیت آمریکا (سیا) را بر این سازمان امنیتی عراق کاست. از مهمترین اقدامات او در این سازمان، حذف شعبهای به عنوان «شعبه ایران» بوده که سازمان سیا در آن ایجاد کرده بود. برخی رسانهها از الکاظمی به عنوان «مرد در سایه» یا «مرد علاقه مند شدید به ارتشهای سایبری» یاد میکنند.
برخی معتقدند الکاظمی میتواند در کاهش تنش بین ایران و آمریکا نقش ایفا کند. الکاظمی از طرف برخی از گروههای عراقی متهم است که در مساله عملیات جنایتکارانه ترور سرداران شهید قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس به دست تروریستهای آمریکایی، در انجام وظایف اش کوتاهی کرده است. او متهم است که در اجبار آمریکاییها از دست نزدن به این عملیات جنایتکارانه نقش جدی ایفا نکرده امری که خود الکاظمی آن را رد کرده و میگوید که از اصل عملیات بی اطلاع بوده است.
قدر مسلم آن است که مصطفی الکاظمی در ابتدا راهش از حمایت گسترده همه گروههای سیاسی برخوردار است زیرا علاوه بر اجماعی که شیعیان بر روی الکاظمی داشته اند و استقبال همه گروهها از ائتلاف النصر گرفته تا فتح و سائرون و جریان حکمت ملی و دیگر گروههای شیعی؛ وی از حمایت گروههای سیاسی سنی و کُردی هم برخوردار است زیرا بلافاصله پس از مکلف شدن وی، این گروهها به شدت استقبال کردند. با این حال حمایت همه گروههای شیعی بدان مفهوم است که وی از صحن پارلمان در منطقه سبز بغداد صرف نظر از مواضع کردها و سنیها با موفقیت میتواند بیرون آید و این گروههای شیعی اکثریت لازم را برای دادن رأی اعتماد به کابینه وی دارند.
چالشهای پیش روی الکاظمی
دولت الکاظمی عمر کوتاه یکساله خواهد داشت و ظرف این مدت باید فضا را برای انتخابات زودهنگام پارلمانی فراهم و همچنین قانون بودجه ۲۰۲۰ را تهیه و به پارلمان ارائه کند.
الکاظمی همچنین با چند چالش مهم در این مدت روبه رو است که یکی چالش ویروس کرونا و دیگری بحران اقتصادی و همچنین مطالبات تظاهرات کنندگان برای بهبود وضع معیشتی و رفاه عمومی است.
مساله اخراج نیروهای آمریکایی از عراق طبق مصوبه پارلمانی این کشور یکی از مهمترین چالشهایی است دولت الکاظمی با آن مواجه خواهد بود و بقای عمر دولت او را – برخی – در گرو میزان پایبندی الکاظمی به این مصوبه پارلمانی میدانند.
وی علاوه بر اینکه در سایه کاهش شدید قیمت جهانی نفت باید اقتصاد این کشور را سر و سامان ببخشد باید مهارت خود را در جلب رضایت آمریکا برای تمدید معافیت عراق از تحریمهای واشنگتن علیه تهران، نشان دهد.
به اعتقاد برخی ناظران، مصطفی الکاظمی شخصیتی شیعی میانه رو و غیرحزبی محسوب میشود که روابط متوازن با همه دارد. از نگاه این ناظران، وی شخصیتی کاریزماتیک دارد و مقبولیت مردمی دارد و پرونده فسادی ندارد. در واقع مهرههایی که گروههای سیاسی عراق تاکنون رو کرده بودند چندان مقبول عام واقع نشد وعلاوه بر آن میتوان گفت که الکاظمی شخصیتی است که با کسی خصومتی ندارد و با همه بازیگران سیاسی در عراق روابط گرم دارد و همچنین رابطه متوازنی با واشنگتن و تهران دارد.
وی به خوبی میداند که چگونه دوست دو طرفی که روابطی با هم ندارند باشد. الکاظمی در جریان دیدار سال ۲۰۱۷ به همراه العبادی به ریاض با محمد بن سلمان ولیعهد عربستان به گرمی احوالپرسی کرد و وی را در آغوش کشید. در واقع همین روابط غربی و شرقی وی بود که راه برای این مرد در سایه باز کرده است. وی مذاکره کننده قهار و بازیگری سیاس است که ۳۰ روز فرصت دارد تا به سرانجام دو سلفش یعنی محمد توفیق علاوی و عدنان الزرفی گرفتار نشود.
نکته آخر اینکه الکاظمی به خوبی از موقعیت جغرافیایی عراق و اهمیتی که ایران برای عراق دارد و نیز روابط فرهنگی و مذهبی میان دو ملت عراق و ایران و همچنین نقشی که ایران در کمک به عراق برای عبور از بحرانهایش دارد، آگاه است.
به هر حال وی همانطور که گفته شد ماموریتش شروع شده است و باید دید که با وجود استقبال گرم اولیه گروههای سیاسی سرانجامش به کجا ختم خواهد شد که البته پیش بینی میشود که وی بتواند بر پست نخست وزیری عراق تکیه بزند و ماموریتش را به پایان برساند.
