انتقاد شدید مشاور «بایدن» از تلاش ترامپ برای تمدید تحریم ایران
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از المانیتور، «آنتونی بلینکن» مشاور ارشد سیاست خارجی ستاد انتخاباتی جو بایدن، با انتقاد از تلاشهای جدید دولت آمریکا برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران که در ماه اکتبر به پایان میرسد، گفت: سخت است که دورویی محض موجود در اقدام این دولت (ترامپ) را تحسین نکرد که میخواهد دیگر کشورها در شورای امنیت را مجبور کند تا راهی برای تمدید تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران بیابند.
بلینکن در ادامه اعلام کرد که واشنگتن در زمان مذاکرات منتهی به برجام، تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران را به عنوان بخشی از برجام توانست تمدید کند، اما دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۸ از این توافق خارج شد.
مشاور بایدن افزود: با این وجود، دولت ترامپ همچنان تهدید میکند که از مکانیسم ماشه برای بازگرداندن تحریمهای چندجانبه علیه ایران استفاده خواهد کرد، مگر آنکه اروپا، روسیه و چین راضی به تمدید تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران شوند.
بلینکن که در دولت باراک اوباما رئیس جمهوری پیشین آمریکا در مذاکرات منتهی به برجام نقش داشت، ادامه داد: چیزی که ما در توافق هستهای برجام طراحی کردیم اینگونه است که اگر شما در شورای امنیت دارای حق وتو باشید، میتوانید به صورت یکجانبه مکانیسم ماشه را فعال کنید و دولت ترامپ قصد دارد از این بندهای قطعنامه برای اطمینان از تمدید تحریمهای هستهای استفاده کند. اما مشکل اینجا است که آمریکا دیگر جزء مشارکتکنندگان در توافق نیست.
به گزارش مهر، در خصوص تلاشهای آمریکا برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران، آسوشیتدپرس در گزارشی اعلام کرد: واشنگتن قصد دارد پیشنویس قطعنامهای را که برای تمدید این تحریمها علیه ایران تهیه کرده، در ماه می (اردیبهشت-خرداد) که استونی به عنوان متحد ناتویی آمریکا ریاست دورهای شورای امنیت را به عهده میگیرند، به رأی بگذارند.
این پیشنویس که تا دیروز سه شنبه بین شماری از اعضای شورای امنیت توزیع شده است خواستار تمدید تحریم تسلیحاتی علیه ایران تا مدت نامشخص است.
بر اساس این گزارش، مقامات دولت آمریکا مدعی شدهاند با توجه به اینکه ایران دیگر به مفاد برجام پایبند نیست واشنگتن میتواند اعضای شورای امنیت را برای تمدید این تحریمها علیه ایران مجاب نماید.
خبرگزاری مهر – گروه بین الملل: پرتاب موفقیتآمیز ماهواره نور ۱ از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و کسب یک موفقیت جدید برای جمهوری اسلامی بهانهای شده تا آمریکا اقدامات ضد ایرانی خود را با شدت بیشتری پیگیری کند.
کسب این موفقیت به مذاق کشورهایی که به هیچ وجه خواهان پیشرفت ایران نیستند خوش نیامده و از همین رو آنها (انگلیس، فرانسه، آلمان و البته آمریکا) ایران را متهم به نقض قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت میکنند و کاخ سفید با سوءاستفاده از همین موضوع تلاش میکند تا بهانهای برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران بیابد.
در همین رابطه روز گذشته «مایک پمپئو» وزیر خارجه ایالات متحده، با انتشار بیانیهای از کشورهای عضو شورای امنیت سازمان ملل خواست تا تحریم تسلیحاتی ایران را تمدید کنند.
بر اساس برجام تحریم تسلیحاتی ایران در اکتبر ۲۰۲۰ به پایان میرسد و پس از آن تهران میتواند آزادانه اقدام به خرید و فروش تسلیحات نظامی کند.
در این راستا خبرنگار مهر گفتگویی با «مارک فینو» دیپلمات فرانسوی و محقق حوزههای تروریسم، خاورمیانه، کنترل تسلیحات، امنیت اروپا، حقوق بشر تنظیم نموده که در ادامه میآید.
«مارک فینو» دیپلمات سابق فرانسوی که از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۳ در «مرکز سیاست امنیتی ژنو» (GCSP) فعالیت کرده است، اکنون یک عضو اجرایی این سازمان است. وی در حال حاضر فعالیتهای مربوط به گسترش تسلیحات را رهبری میکند. وی سخنگوی پیشین وزارت خارجه فرانسه بوده است.
*ایالات متحده آمریکا در تلاش است موضوع تحریم تسلیحاتی ایران را در شورای امنیت سازمان ملل تمدید کند. با توجه به اینکه ایالات متحده آمریکا برجام را نقض نموده و از آن خارج شده است، آیا میتواند از نظر قانونی چنین درخواستی داشته باشد؟
اینکه با خروج از برجام، ایالات متحده آمریکا بر خلاف قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد عمل کرده است، قطعنامهای که به اتفاق آرا تصویب شده و حاوی هیچ گونه مفادی در مورد خروج یکجانبه نیست، کاملاً درست است.
بر اساس این قطعنامه تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران تا سال ۲۰۲۰ یا ۲۰۲۳ بسته به نوع تسلیحات و فناوری و اگر آژانس بین المللی انرژی اتمی تأیید کند که برنامه هستهای ایران صلح آمیز است، برداشته خواهد شد. در هر صورت، برای تصمیمی که شورای امنیت در مورد تمدید تحریمها اتخاذ میکند، همه اعضای دائم باید موافقت کنند و در این مرحله بعید به نظر میرسد که روسیه یا چین (و شاید فرانسه و انگلیس) به چنین تصمیمی بپیوندند.
*ایالات متحده آمریکا با وجود خروج از برجام قرار است خود را به عنوان یک شرکت کننده(participant) در برجام معرفی نماید. چرا ایالات متحده به دنبال این هدف است؟
اقدامات دولت ترامپ متناقض است زیرا نسبت به برجام دیدی انتقادی داشته اما در عین حال ایران را به دلیل تعلیق اجرای برجام مورد انتقاد قرار میدهد. منطقیتر آن بود که ایالات متحده به عنوان یک عضو برجام باقی میماند و از سازوکارهای داخلی توافق نامه برای ایجاد هرگونه سوال پیرامون انطباق استفاده میکرد.
*اگر ایالات متحده آمریکا نتواند تحریم تسلیحاتی خود علیه ایران را تمدید کند، به احتمال زیاد به مکانیسم ماشه روی میآورد. چگونه او میتواند این اقدام را بطور قانونی انجام دهد، حتی اگر او خود را یک شرکت کننده در برجام قلمداد کند؟
اگر شورای امنیت سازمان ملل موافق تمدید تحریم تسلیحاتی نباشد، ایالات متحده آمریکا همیشه میتواند تحریمهای یک جانبه را اعمال کند، همانطور که از سال ۲۰۱۸ بدون اعمال نیروی قانونی بر کشورهای دیگر، تحریمهای یک جانبه ای را علیه ایران اعمال کرده است.
اما به دلیل صلاحیت خارج از سرزمینی آن، این امر یک عامل بازدارنده قدرتمند برای تحت فشار قرار دادن شرکتهای خارجی که در ایالات متحده آمریکا دارای منافع هستند، برای ترک تجارت با ایران است. مکانیسم حل اختلاف برجام البته فقط برای اعضای فعلی برجام باز است.
*آیا کشورهای اروپایی میخواهند با فعال کردن مکانیسم ماشه، پرونده ایران را به شورای امنیت سازمان ملل ببرند؟
درست است که E3( فرانسه، آلمان، انگلیس) مکانیسم حل اختلاف را برای رفع تعلیق اجرای برخی از مفاد برجام توسط ایران ایجاد کرده اند. با این حال، نماینده عالی اتحادیه اروپا، کسی که ریاست این روند را بر عهده دارد، به این امید که در مذاکرات بیشتر به دنبال یافتن راه حل باشد، آن را به حالت تعلیق درآورد به جای اینکه ایران را تسلیم شورای امنیت کند.
این بخشی از دیپلماسی است که هم از سیگنالهای عمومی و هم مذاکرات خصوصی برای نجات برجام، که اروپاییها به آن کاملاً متصل هستند ساخته شده است.
منابع اروپایی:آمریکا در تمدید تحریم تسلیحاتی ایران ناکام میماند
به گزارش خبرگزاری مهر، برخی منابع دیپلماتیک به رویترز گفتهاند چنانچه آمریکا به دنبال بازگرداندن همه تحریمهای سازمان ملل علیه ایران باشد تا از این راه شورای امنیت را برای تمدید و تشدید تحریم تسلیحاتی این کشور تحت فشار قرار دهد؛ جنگی سخت و پیچده را پیش رو خواهد داشت.
یک مقام رسمی آمریکا نیز تائید کرده که واشنگتن راهبرد جدید خود علیه ایران را با طرفین اروپایی برجام شامل انگلیس، فرانسه و آلمان در میان گذاشته است.
همچنین آمریکا پیشنویس قطعنامه تمدید تحریم تسلیحاتی ایران را به این ۳ کشور ارائه داده حال آنکه دیپلماتهای سازمان ملل میگویند ۱۱ عضو دائم و غیردائم دیگر از جمله چین و روسیه، هنوز در جریان محتوای این قطعنامه قرار نگرفتهاند.
این در حالی است که یک دیپلمات شورای امنیت پیشبینی کرد: این قطعنامه به محض ارائه به شورای امنیت، ناکام خواهد ماند.
برای اینکه قطعنامه تمدید تحریم تسلیحاتی ایران تصویب شود، به ۹ رای موافق و عدم وتو از سوی هر یک از ۵ عضو دائم شورای امنیت نیاز دارد و انتظار میرود آمریکا برای متقاعد کردن روسیه و چین راه دشواری را در پیش داشته باشد.
چنانچه شورای امنیت با تمدید تحریم تسلیحاتی ایران موافقت نکند؛ آمریکا با استناد به یکی از روندهای توضیح داده شده در برجام، دومین مرحله از راهبرد ضدایرانی خود یعنی توسل به مکانیسم ماشه را که به بازگشت همه تحریمهای سازمان ملل علیه ایران منجر میشود، عملی خواهد کرد که البته شامل تحریم تسلیحاتی نیز میشود.
اما دونالد ترامپ رئیسجمهوری آمریکا در سال ۲۰۱۸ به طور یکجانبه از برجام خارج شد.
در همین راستا، یک دیپلمات اروپایی گفت: خیلی دشوار است که بتوانید خودتان را به عنوان ناظر بر قطعنامهای که از آن خارج شدهاید جا بزنید. شما یا داخل توافقی هستید یا نیستید.
با این حال، وزارت خارجه آمریکا قرار است استدلال خود را با استناد به این پیش ببرد که در قطعنانه سازمان ملل که ضامن برجام است از دولت واشنگتن با لفظ (participant) یعنی یکی از مشارکت کنندگان در توافق یاد شده است.
اما برخی دیپلماتهای سازمان ملل میگویند درحالیکه دیدگاهها درباره مشروعیت این ادعای آمریکا دوگانه است؛ در نهایت این اعضای شورای امنیت هستند که باید شکایت واشنگتن مبنی بر عدم پایبندی ایران را تائید کنند حال آنکه این اقدام حتماً چالش برانگیز است.
به گفته دیپلماتهای اروپایی، از نقطه نظر شورای امنیت، این مسئله صرف نظر از آنچه فرانسه، انگلیس و آلمان انجام میدهند، پیچیده است چراکه روسیه و چین از تفسیر آمریکا پیروی نمیکنند و شاید به همین دلیل است که محمد جواد ظریف وزیر خارجه ایران در توئیت روز گذشته خود به آمریکا هشدار داد: دست از رویاپردازی بردار.
نکته جالب آنکه ۲ سال پیش، وزارت خارجه آمریکا حین پشت پا زدن به برجام، گفته بود به «مشارکت در برجام» خاتمه میدهیم و اکنون با استناد به همان اظهارات، سهم خواهی این کشور به عنوان یکی از مشارکت کنندگان برجام سوال برانگیز است.
برگزاری مهر، گروه بین الملل -عبدالحمید بیاتی: پرتاب موفقیتآمیز ماهواره نور ۱ از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و کسب یک موفقیت جدید برای جمهوری اسلامی بهانهای شده تا آمریکا اقدامات ضد ایرانی خود را با شدت بیشتری پیگیری کند.
کسب این موفقیت به مذاق کشورهایی که به هیچ وجه خواهان پیشرفت ایران نیستند خوش نیامده و از همین رو آنها (انگلیس، فرانسه، آلمان و البته آمریکا) ایران را متهم به نقض قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت میکنند و کاخ سفید با سوءاستفاده از همین موضوع تلاش میکند تا بهانهای برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران بیابد.
در همین رابطه روز گذشته «مایک پمپئو» وزیر خارجه ایالات متحده، با انتشار بیانیهای از کشورهای عضو شورای امنیت سازمان ملل خواست تا تحریم تسلیحاتی ایران را تمدید کنند.
شگرد جدید آمریکا برای برچیدن آخرین ستون برجام
خبرگزاری مهر، گروه بین الملل -عبدالحمید بیاتی: پرتاب موفقیتآمیز ماهواره نور ۱ از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و کسب یک موفقیت جدید برای جمهوری اسلامی بهانهای شده تا آمریکا اقدامات ضد ایرانی خود را با شدت بیشتری پیگیری کند.
کسب این موفقیت به مذاق کشورهایی که به هیچ وجه خواهان پیشرفت ایران نیستند خوش نیامده و از همین رو آنها (انگلیس، فرانسه، آلمان و البته آمریکا) ایران را متهم به نقض قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت میکنند و کاخ سفید با سوءاستفاده از همین موضوع تلاش میکند تا بهانهای برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران بیابد.
در همین رابطه روز گذشته «مایک پمپئو» وزیر خارجه ایالات متحده، با انتشار بیانیهای از کشورهای عضو شورای امنیت سازمان ملل خواست تا تحریم تسلیحاتی ایران را تمدید کنند.
پمپئو در بیانیه خود با مطرح کردن ادعاهایی علیه برنامه فضایی و موشکی ایران، خواستار حمایت کشورها از تمدید تحریم تسلیحاتی سازمان ملل علیه ایران شد.
پمپئو در این بیانیه با اشاره به پرتاب موفقیتآمیز ماهواره نور، نوشته است: سالهاست که ایران مدعی است برنامه فضایی آن کاملاً صلحآمیز و غیرنظامی است. دولت ترامپ هیچگاه آن را باور نکرده است. پرتاب ماهواره نظامی در این هفته از سوی سپاه پاسداران ایران، نشاندهنده چیزی است که همیشه گفتهایم؛ برنامه فضایی ایران نه صلحآمیز است و نه کاملاً غیرنظامی است.
پمپئو در ادامه مدعی شد: این ماهوارهبر و موارد دیگری که قبلاً پرتاب شدهاند، متشکل از فناوریهایی همانند و قابل تعویض با فناوریهای موشکهای بالستیک است که شامل سامانههای دوربرد مانند موشکهای بالستیک قارهپیما میشود. هیچ کشوری تاکنون از توان موشکهای بالستیک قارهپیما مگر به منظور حمل سلاحهای هستهای استفاده نکرده است. تمام کشورهایی که دوستدار صلح هستند، باید توسعه فناوریهای موشکهای بالستیک ایران را رد کرده و در متوقف ساختن برنامه موشکی خطرناک ایران به یکدیگر ملحق شوند. برای شروع، کشورها باید از تمدید تحریم تسلیحاتی سازمان ملل علیه ایران که در ماه اکتبر منقضی خواهد شد، حمایت کنند.
بر اساس برجام تحریم تسلیحاتی ایران در اکتبر ۲۰۲۰ به پایان میرسد و پس از آن تهران میتواند آزادانه اقدام به خرید و فروش تسلیحات نظامی کند.
قطعنامه ۲۲۳۱ چیست؟
قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت پس از ۱۲ سال گفتگو در مورد فعالیتهای هستهای ایران با اعضای گروه ۱+۵ در تاریخ ۲۳ تیرماه ۱۳۹۴ توسط تیم مذاکرهکننده از مسؤولان وزارت خارجه ایران موفق به توافق هستهای با گروه ۱+۵ گردید. پس از آن این توافق در تاریخ ۲۹ تیر ماه ۱۳۹۴ در شورای امنیت به رأی گذاشته شد که با تصویب آن در آن شورا تبدیل به قطعنامهٔ ۲۲۳۱ گردید که همراه با تصویب آن هر شش قطعنامه قبلی که علیه ایران صادر شده و منجر به تحریمهای وسیع در رابطه با موضوع هستهای علیه این کشور شده بود را ملغی کرد.
زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه: ایران با پرتاب ماهواره نظامی نور ۱ قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت را نقض نکرده و ادعای طرف آمریکایی در این باره بیاساس است قطعنامه ۲۲۳۱ خواستار آن است که ایران از فعالیتهای مربوط به موشکهای هستهای خودداری کند (از ایران خواسته شدهاست که هیچ گونه فعالیتی راجع به موشکهای بالستیک که به منظور دستیابی به تسلیحات هستهای طراحی شدهاند، انجام ندهد، از جمله پرتاب با استفاده از چنین فناوری موشکهای بالستیک) اما به گفته دیپلماتها این زبان از نظر قانونی الزامآور نیست و نمیتواند با اقدامات تنبیهی اعمال شود.
مورد دیگر در این رابطه آنکه قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد از ایران میخواهد («Call upon») از توسعه نوع خاصی از موشکها اجتناب کند. «Call upon» هم یک قاعده از لحاظ قانونی الزام آور نیست.
لفظ Call upon در قطعنامه ۲۲۳۱ در حالی است که قطعنامه پیشین که لغو نیز شده یعنی قطعنامه ۱۹۲۹ در مورد برنامه موشکی ایران عنوان شده بود که «شورای امنیت سازمان ملل تصمیم میگیرد که ایران نباید فعالیتهای مرتبط با موشکهای بالستیک با قابلیت حمل کلاهک هستهای داشته باشد، در قطعنامه ۲۲۳۱ این لحن تغییر کرده است. در این قطعنامه عنوان شده است که «شورای امنیت سازمان ملل از ایران میخواهد» که فعالیت مرتبط با موشکهای بالستیک نداشته باشد.
طبق بند پنجم از پیوست «ب» قطعنامه ۲۲۳۱ ،پنج سال پس از «روز قبول توافق» موسوم به «adoption day» یا تا تاریخی که آژانس گزارشی در تأیید «نتیجه گیری گسترده تر» از برنامه هستهای ایران ارائه دهد، تحریمها علیه عرضه، فروش یا انتقال مستقیم یا غیرمستقیم هرگونه تانک جنگی، خودروهای رزمی زرهی، سامانههای توپخانه ای سنگین، هواپیماهای رزمی، بالگردهای تهاجمی، ناوهای جنگی، موشکها یا سامانههای موشکی متعارف یا تجهیزات مرتبط، شامل قطعات یدکی به ایران یا برای استفاده در داخل ایران یا در جهت منافع ایران رفع میشود و ارائه آموزش فنی، منابع یا خدمات مالی، مشاوره، دیگر خدمات یا کمکهای مرتبط با تأمین، فروش، انتقال، تولید، نگهداری یا استفاده از سلاحها و تجهیزات مرتبط مشروح در این بند، به ایران بلامانع خواهد شد.
از سوی دیگر ماده ۶ پیوست ۵ برجام به تعریف «روز قبول توافق» یا «adoption day» پرداخته و آن را ۹۰ روز پس از تأیید برجام از سوی شورای امنیت سازمان ملل توسط قطعنامه ۲۲۳۱ میداند. با این حساب، آخرین مهلت اجرای تحریمهای تسلیحاتی علیه جمهوری اسلامی ایران طبق قطعنامه ۲۲۳۱، ۲۷ مهرماه ۱۳۹۹ (۱۸ اکتبر ۲۰۲۰) خواهد بود.
آیا ایران قطعنامه ۲۲۳۱ را نقض کرده است؟
در واکنش به ادعای کشورهایی که پس از پرتاب ماهواره نور ایران را متهم به نقض این قطعنامه میکنند، «سید عباس موسوی» سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد که هیچ قطعنامهای ایران را از پرتاب ماهواره به فضا منع نمیکند و استناد آمریکا به قطعنامه ۲۲۳۱ قطعاً بیجا و خلاف واقعیات است؛ طُرفه آنکه قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت قطعنامهای است که رژیم آمریکا با خروج خود از برجام آنرا نقض کرده و همچنان دیگر کشورهای مستقل را برای نقض آن آشکارا تحت فشار قرار میدهد.
«میخائیل اولیانوف» نماینده روسیه در سازمانهای بینالمللی در وین با انتشار پیامی توئیتری اعلام کرد: ایالات متحده ادعا میکند که پرتاب ماهواره نظامی توسط ایران نقض قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد است. این یک تعبیر نادرست است؛ اما نکته دیگرِ این مسأله تلاش واشنگتن در لطمه زدن به همان قطعنامهای است که خود آن را به هر وسیله ممکن تضعیف میکند.
وی در ادامه نوشت: آمریکا رویکرد ریاکارانه و معیارهای دوگانه دارد.
«مارک فینو» دیپلمات فرانسوی و محقق حوزههای تروریسم، خاورمیانه، کنترل تسلیحات، امنیت اروپا و حقوق بشر نیز در این رابطه میگوید: مفاد مربوط به برنامه موشکی بالستیک ایران بخشی از قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل است که برجام را تأیید میکند اما بخشی از خود برجام نیست. شورای امنیت میتواند به لحاظ نظری قطعنامهای در مورد مقررات برنامه موشکی ایران تنظیم و تصویب کند اما در حقیقت هیچ توافقی بین اعضای دائم شورای امنیت وجود ندارد که ایران مطابق قطعنامه ۲۲۳۱ عمل نکرده است.
«ماریا زاخارووا» سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه نیز در خصوص ادعای اخیر آمریکا در خصوص نقض قطعنامه شورای امنیت از سوی ایران اعلام کرد: ایران با پرتاب ماهواره نظامی نور ۱ قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت را نقض نکرده و ادعای طرف آمریکایی در این باره بیاساس است.
وی افزود: این تاکتیک آمریکا را بی اعتبار میخوانیم و در شورای امنیت نیز چنین حرکتی را مردود خواندهایم، قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت و برجام، ایران را از حضور صلح آمیز در فضا و امور فضایی منع نکرده است؛ ضمن اینکه ادعای آمریکا مبنی بر اینکه موشکهای فضایی ایرانی میتواند سلاح هستهای حمل کند، بیاساس است.
محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان نیز در واکنش به اظهارات مقامات آمریکایی در رابطه با نقض قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل توسط تهران گفت: آمریکا از سال ۲۰۱۷ در رابطه با این قطعنامه به همه تحکم کرده و اروپا هم به جای این قطعنامه از آمریکا پیروی میکند.
«مارک فینو» دیپلمات فرانسوی و محقق حوزههای تروریسم، خاورمیانه، کنترل تسلیحات، امنیت اروپا و حقوق بشر میگوید: مفاد مربوط به برنامه موشکی بالستیک ایران بخشی از قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل است که برجام را تأیید میکند اما بخشی از خود برجام نیست. شورای امنیت میتواند به لحاظ نظری قطعنامهای در مورد مقررات برنامه موشکی ایران تنظیم و تصویب کند اما در حقیقت هیچ توافقی بین اعضای دائم شورای امنیت وجود ندارد که ایران مطابق قطعنامه ۲۲۳۱ عمل نکرده است
ظریف در حساب کاربری خود در توئیتر نوشت: هیچکس نمیتواند بر مبنای خوانشهای نادرست از این قطعنامه برای ایران نطق کند.
وزیر امور خارجه ایران تصریح کرد: ایران نه سلاح هستهای و نه موشکی برای حمل چنین تسلیحات وحشتناک دارد. حدس بزنید که چه کسی دارد؟
توسل به مکانیسم ماشه
پایان تحریم تسلیحاتی ایران به این معناست که تحریمها علیه عرضه، فروش یا انتقال مستقیم یا غیرمستقیم هرگونه تانک جنگی، خودروهای رزمی زرهی، سامانههای توپخانه ای سنگین، هواپیماهای رزمی، بالگردهای تهاجمی، ناوهای جنگی، موشکها یا سامانههای موشکی متعارف یا تجهیزات مرتبط، شامل قطعات یدکی به ایران یا برای استفاده در داخل ایران یا در جهت منافع ایران رفع میشود و ارائه آموزش فنی، منابع یا خدمات مالی، مشاوره، دیگر خدمات یا کمکهای مرتبط با تأمین، فروش، انتقال، تولید، نگهداری یا استفاده از سلاحها و تجهیزات مرتبط مشروح در این بند، به ایران بلامانع خواهد شد.
بر همین اساس است که آمریکا تلاش دارد به هر نحو ممکن از پایان تحریم تسلیحاتی ایران جلوگیری کند تا بتواند پروژه فشار حداکثری بر ایران را ادامه دهد و در این راستا علاوه بر درخواست از همپیمانان خود در شورای امنیت برای تمدید این تحریم، در نظر دارد تا به نوعی «مکانیسم ماشه» موجود در برجام را نیز فعال کند.
در همین رابطه روز دوشنبه نیویورک تایمز در گزارشی از نقشه جدید مایک پمپئو وزیر خارجه آمریکا علیه ایران خبر داد و گفت وی به دنبال عذر و بهانهای قانونی است که با اتکا به آن، دولت واشنگتن را همچنان یکی از طرفین برجام جا بزند آن هم با این نیت که به عنوان ذی نفع، شورای امنیت سازمان ملل را برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران، تحت فشار قرار دهد.
این در حالی است دونالد ترامپ رئیسجمهوری آمریکا پیشتر در اقدامی یک جانبه، از توافق هستهای با ایران پا پس کشیده و آن را نفی کرده است.
البته در این استدلال حقوقی، به جای عضویت از واژه «مشارکت/participation» استفاده خواهد شد تا پشت پا زدن ترامپ به برجام توجیه شود.
همزمان با ارائه نسخه قطعنامه تمدید تحریم تسلیحاتی ایران، چند روزی است که راهبرد جدید دولت ترامپ هم در حال تدوین است.
در حالی که دور قبلی تحریمهای تسلیحاتی در ماه میلادی اکتبر به پایان میرسد، پمپئو با اشراف به این مسئله که به احتمال زیاد پیشنهاد تمدید آن با مخالفت روسیه و چین مواجه خواهد شد؛ به دسیسه جدیدی روی آورده است.
چنانچه تمدید تحریم تسلیحاتی میسر نشود و آمریکا خود را همچنان یکی از طرفین برجام معرفی کند؛ میتواند از حق خود به عنوان عضو ذی نفع در توافق برای فعال کردن مکانیسم ماشه (اسنپ بک) و بازگرداندن همه تحریمهای نفتی و بانکی که پیش از برجام وجود داشت، استفاده کند.
در مقام تئوری، بازگشت به تحریمهای سابق، به منزله ملزم بودن همه اعضای سازمان ملل به تبعیت از آن است.
دیپلماتهای اروپایی که در جریان راهبرد جدید دولت واشنگتن هستند میگویند، پمپئو و ترامپ به دنبال بازگشت گزینشی به برجام هستند تا دستورکار خود را پیش ببرند.
مکانیسم ماشه چگونه فعال میشود؟
در مکانیسم ماشه برجام، شورای امنیت در مورد قطعنامه ادامه لغو تحریمهای ایران رأیگیری میکند. فقط کافی است یکی از سه کشور آمریکا، فرانسه یا انگلیس این قطعنامه را وتو و طی ۳۰ روز به تصویب نرسد، آنگاه به شکل خودکار، تمامی تحریمها علیه ایران به کار میافتد.
این روند ذیل بند ۳۶ و ۳۷ برجام اینگونه تعریف شده که هر یک از طرفهای برجام میتوانند در صورتی که طرف مقابل به تعهدات خود عمل نکرد، موضوع را در کمیته حل اختلاف مطرح کنند.
این کمیته ۱۵ روز فرصت حل اختلاف را دارد و اگر به نتیجه نرسد با ورود وزیران امور خارجه ۱۵ روز دیگر زمان وجود خواهد داشت. البته در اینجا امکان افزایش زمان رسیدگی نیز پیشبینی شده است.
به طور همزمان امکان طرح شکایت در شورای مشاوران وجود دارد و آنها باید تا ۱۵ روز بعد نظر غیر الزام آور خود را ارائه کنند. چنانچه اختلافات در ۳۰ روز حل نشود؛ گام سوم، فرصت پنج روزه برای کمیته مشترک است که با کمک شورای مشاوران راهحلی بیابد.
اما اگر همچنان اختلافات پابرجا باشد، طرفین میتوانند تعهدات خود را به طور کامل یا گام به گام متوقف کنند و موضوع را با ۱۵ عضو شورای امنیت در میان بگذارند.
«دانیل تانبوام» (Daniel Tannebaum) رئیس واحد تحریمهای مالی در پرایس واتر هاوس کوپرز، در مورد فعال شدن مکانیسم ماشه میگوید: پروسه مطرح شدن این موضوع بیش از دو ماه طول میکشد و موضع آمریکا در این رابطه برای بازگرداندن تحریمهای بینالمللی علیه ایران ممکن است به این دلیل که واشنگتن دیگر عضو برجام نیست و در کمیسیون مشترک آن نیز حضور ندارد، به حاشیه رانده شده و یا کم اهمیت تلقی شود
در مرحله پنجم، پس از ارجاع موضوع به شورای امنیت، اعضای آن ۳۰ روز فرصت رأیگیری دارند. تا بدون رأی وتوی اعضای دائم این شورا- آمریکا، بریتانیا، فرانسه، آلمان، روسیه و چین- قطعنامه به تصویب برسد.
پس از این پنج مرحله، اگر شورای امنیت در مدت یک ماه قطعنامهای صادر نکند، مکانیسم ماشه به کار میافتد و تحریمها به طور خودکار بازمیگردند.
«دانیل تانبوام» (Daniel Tannebaum) رئیس واحد تحریمهای مالی در پرایس واتر هاوس کوپرز (شرکت چندملیتی خدمات حرفهای انگلیسی که در زمینه ارائه خدمات مشاوره مدیریت، مشاوره مالی و سرمایهگذاری، مشاوره حقوقی و مالیاتی، بیم سنجی، خدمات حسابداری و حسابرسی فعالیت میکند) در مورد فعال شدن مکانیسم ماشه میگوید: پروسه مطرح شدن این موضوع بیش از دو ماه طول میکشد و موضع آمریکا در این رابطه برای بازگرداندن تحریمهای بینالمللی علیه ایران ممکن است به این دلیل که واشنگتن دیگر عضو برجام نیست و در کمیسیون مشترک آن نیز حضور ندارد، به حاشیه رانده شده و یا کم اهمیت تلقی شود.
یک نکته مثبت
در این میان یک نکته مثبت وجود دارد و آن اینکه موضوع فعالیت موشکی ایران بطور کلی از برجام جدا شده است. همچنین با توجه به اینکه هیچ نهاد بینالمللی برای تأیید این نکته که آیا با پرتاب ماهواره و یا آزمایش موشک قطعنامه ۲۲۳۱ را نقض کرده وجود ندارد به نوعی دست آمریکا و همپیمانانش برای به کرسی نشاندن ادعای نقض قطعنامه ۲۲۳۱ از سوی ایران خالی است.
علاوه بر آن نقض تحریم تسلیحاتی، تنها چیزی است که برای ایران در برجام باقی مانده و طرفهای اروپایی نیز در حد حرف نشان دادهاند که حاضر به فروپاشی این توافق نیستند و در این راه ساز و کار اینستکس را به راه انداختهاند.
تمدید تحریم تسلیحاتی ایران به عبارتی آخرین ستون باقی مانده در برجام را نیز فرو میپاشاند از همین رو اگر اروپاییها قصد زنده نگه داشتن برجام را داشته باشند بعید است با توجه به مستندات قانونی با آمریکا همراه باشند.
بنابراین تنها راهی که ممکن است آمریکا از طریق آن بتواند کشورهای اروپایی را وارد به همراهی خود کند استفاده از قدرت سیاسی و اقتصادی خود است. این یعنی آنکه آمریکا با وارد کردن فشارهای سیاسی و اقتصادی به سه کشور اروپایی و در تنگنا قرار دادن آنها مقدمات همراهی اروپاییها با واشنگتن در این مسیر و تمدید تحریمهای ایران را بدست بیاورد.
*اهمیت دستاورد جدید ایران در ارسال ماهواره نظامی به فضا چیست؟
این دستاورد که نقطه عطف بزرگی برای ایران به حساب میآید نشان دهنده درجهای از مهارت فنی است که میتواند هشداری برای کسانی باشد که طی سالیان متمادی سعی در تضعیف حاکمیت ایران داشتند. به طور خاص، دسترسی به فضا تواناییهای اقتصادی و نظامی، روشهای ارتباطی، نظارت و جمع آوری اطلاعات یک کشور را گسترش میدهد.
در سطح جهانی، این نقطه عطف ایران نشان دهنده یک گرایش جهانی است که در آن تعداد بیشتری از کشورها از فناوری نوینی که روزگاری تنها در اختیار غرب و تعداد معدودی از قدرتهای دیگر مانند روسیه و چین بود استفاده میکنند. این دستاورد ایران کمک میکند تا توازن بیشتری به آنچه که بسیاری از آن دنیای چند قطبی در حال ظهور یاد میکنند اضافه شود.
*چرا فقط چند ساعت پس از پرتاب ماهواره دونالد ترامپ واکنش نشان داد؟
برای ایالات متحده ای که یک نظم جهانی تک قطبی را ایجاد کرده و تنها ولی نعمت آن بود، گرایش جهان به سمت چند قطبی شدن، خیلی دور از تصور است. ایران یکی از چندین کشور اصلی است که به شکل دادن به این دنیای چند قطبی جدید کمک میکند. بنابراین هر بار که به طور محسوسی به این تغییر تعادل قدرت در جهان کمک میکند موجب برانگیختن خشم ایالات متحده میشود.
تمایلات ایالات متحده برای جنگ با ایران بر هیچکس پنهان نیست. آنها برای چندین دهه تلاش کردهاند تا باعث به وجود آمدن جنگی شده و یا پیشرفتهای ایران را به عنوان عوامل محرک جنگ به تصویر بکشند. پرتاب ماهوارهها و یا با اقتدار دفاع کردن از سواحل خود توسط ایران، برای دیگر کشورهای دنیا مسئله خاصی نیست، اما این موارد، فرصتی طلایی برای وال استریت و واشنگتن هستند تا یکی از معدود صنایعی که ایالات متحده هنوز هم در آن برتری دارد یعنی جنگ را ارتقا ببخشد. بنابراین، ایالات متحده از هیچ تلاشی برای تشدید تنش با ایران مضایقه نمیکند.
*پیام دیدار فرمانده سپاه از خلیج فارس چیست؟
بنا به گفته سردار سلامی، در حالی که آمریکا ادعا میکند فعالیتهای ایران در نزدیک مرزهای خودش خصمانه است، تهدید اصلی خود آمریکاییها هستند که هزاران کیلومتر مسافت را طی کرده و در اینجا برای ایران و خاورمیانه مشکل ایجاد میکنند. حقیقت این است که کشتیهای آمریکایی با اشغالهای غیرقانونی، جنگ، جنگهای نیابتی و سایر اشکال تجاوز به دنبال ایجاد هرج و مرج در آن منطقه هستند.
استمرار انعطاف پذیری ایران و توانایی آن برای کمک به سایر کشورها در مورد تجاوز ایالات متحده بدون توجه به تحریکات آنها همچنان ادامه داشته است.
از تهدیدات ترامپ میتوان فهمید تنها سیاستی که آمریکا در منطقه دارد تداوم همان سیاستهایی است که در سالهای گذشته موجب تضعیف موقعیت آمریکا در منطقه شده است سیاستهایی که در سطح کلان موجب شده است تا موجبات شکست جهان تک قطبی شود.
آمریکا و عضویت گزینشی در برجام/ترامپ برای کشیدن «ماشه» خیز برداشت
به گزارش خبرگزاری مهر، نیویورک تایمز در گزارشی از نقشه جدید مایک پمپئو وزیر خارجه آمریکا علیه ایران خبر داد و گفت وی به دنبال عذر و بهانهای قانونی است که با اتکا به آن، دولت واشنگتن را همچنان یکی از طرفین برجام جا بزند آن هم با این نیت که به عنوان ذی نفع، شورای امنیت سازمان ملل را برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران، تحت فشار قرار دهد.
این در حالی است دونالد ترامپ رئیسجمهوری آمریکا پیشتر در اقدامی یک جانبه، از توافق هستهای با ایران پا پس کشیده و آن را نفی کرده است.
البته در این استدلال حقوقی، به جای عضویت از واژه «مشارکت/participation» استفاده خواهد شد تا پشت پا زدن ترامپ به برجام توجیه شود.
همزمان با ارائه نسخه قطعنامه تمدید تحریم تسلیحاتی ایران، چند روزی است که راهبرد جدید دولت ترامپ هم در حال تدوین است.
در حالی که دور قبلی تحریمهای تسلیحاتی در ماه میلادی اکتبر به پایان میرسد، پمپئو با اشراف به این مسئله که به احتمال زیاد پیشنهاد تمدید آن با مخالفت روسیه و چین مواجه خواهد شد؛ به دسیسه جدیدی روی آورده است.
چنانچه تمدید تحریم تسلیحاتی میسر نشود و آمریکا خود را همچنان یکی از طرفین برجام معرفی کند؛ میتواند از حق خود به عنوان عضو ذی نفع در توافق برای فعال کردن مکانیسم ماشه (اسنپ بک) و بازگرداندن همه تحریمهای نفتی و بانکی که پیش از برجام وجود داشت، استفاده کند.
در مقام تئوری، بازگشت به تحریمهای سابق، به منزله ملزم بودم همه اعضای سازمان ملل به تبعیت از آن است.
دیپلماتهای اروپایی که در جریان راهبرد جدید دولت واشنگتن هستند میگویند، پمپئو و ترامپ به دنبال بازگشت گزینشی به برجام هستند تا دستورکار خود را پیش ببرند.
قرار است این راهبرد در فصل پاییز و در هفتههای منتهی به انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۰ که در ماه نوامبر برگزار میشود، عملی شود و تقابل احتمالی با ایران را رقم بزند.
اما از محاسبات سیاسی که بگذریم، نقشه اصلی دولت ترامپ بسیار فراتر از اعمال تحریمهای سنگین علیه ایران است و در واقع، آنها میخواهند با در هم کوبیدن برجام، تهران را وادار به رها کردن توافق منسوب به دولت اوباما کنند و آن را با توافق جدیدی که مورد تائید ترامپ است، جایگزین کنند.
پمپئو وزیر خارجه دولت ترامپ در بیانیهای خطاب به نیویورک تایمز، مدعی شده که آمریکا نمیتواند ظرف ۶ ماه آینده، به ایران اجازه خرید تسلیحات متعارف را بدهد و اوباما هرگز نباید با لغو تحریم تسلیحاتی این کشور موافقت میکرد.
وی در ادامه ادعاهای خود میافزاید: آمریکا آماده است تا از همه گزینههای دیپلماتیک برای تضمین تداوم تحریم تسلیحاتی ایران استفاده کند.
خبرگزاری مهر، گروه بین الملل -جواد حیراننیا: صبح روز چهار شنبه سوم اردیبهشت ماه نخستین ماهواره نظامی ایران توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با موفقیت در مدار زمین قرار گرفت.
«ماهواره نور» از ماهواره بر ۳ مرحلهای قاصد از کویر مرکزی ایران توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با موفقیت پرتاب و در مدار ۴۲۵ کیلومتری زمین قرار گرفت.
ماهواره مذکور، سه مرحلهای است و با سوخت جامد هم کار میکند.
پرتاب ماهواره نور در شرایط کنونی و با توجه به شیوع ویروس کرونا از یک سو و تشدید تحریمهای آمریکا از سوی دیگر معنا و مفهوم دیگری برای کشورهای غربی داشت علاوه بر نمایش توان فنی ایران در عرصه فضایی، پرتاب ماهواره نور در شرایط کنونی و با توجه به شیوع ویروس کرونا از یک سو و تشدید تحریمهای آمریکا از سوی دیگر معنا و مفهوم دیگری برای کشورهای غربی داشت. همچنین این ماهواره در حالی پرتاب شد و مدار زمین قرار گرفت که هیچ منبع اطلاعاتی از پرتاب آن مطلع نبود. روزنامه لبنانی «البناء» در این خصوص نوشت: پرتاب ماهواره نور نمایشی غافلگیرانه و سریع از سوی ایران بود. این موفقیت در حالی حاصل شد که ماهوارههای آمریکایی و اروپایی نتوانستند عملیات آماده سازی برای پرتاب ماهواره نور را رصد کنند. روند پرتاب ماهواره نور به صورت کاملاً محرمانه و در طول ۲ ساعت انجام شد؛ دستگاههای رصد بین المللی هیچکدام متوجه این موضوع نشدند.
علیرغم نبود هیچ محدودیت حقوقی برای آزمایش و پرتاب ماهواره، تفسیر سیاسی از آزمایشهای ماهوارهای ایران همواره از سوی کشورهای غربی وجود داشته است.
بر همین اساس کشورهای آمریکا، آلمان، فرانسه و انگلیس مواضعی تکراری علیه پرتاب این ماهواره گرفتند.
در واکنش به پرتاب ماهواره نور، دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا اعلام کرد: ایران را به دقت رصد میکنیم. ما بیشتر از خود ایرانیها درباره آنها میدانیم. ما این اقدام (پرتاب موشکی) را نگاه کردیم و همه چیز را در این باره میدانیم.
«رابرت لودویک»، سخنگوی وزارت دفاع آمریکا، پنتاگون نیز اعلام کرد که مقامات آمریکایی برنامههای ایران را زیر نظر دارند.
به ادعای این مقام نظامی آمریکا، این کشور از نزدیک قابلیتهای ایران در ارتباط با تکنولوژی پرتاب ماهواره را زیر نظر دارد.
وزارت خارجه آلمان نیز در پیامی توئیتری به پرتاب ماهواره نظامی «نور» از سوی ایران واکنش نشان داد و ضمن ابراز نگرانی، مدعی شده بود که موضع برلین درباره برنامه موشکی ایران تغییرناپذیر است. این وزارتخانه همچنین مدعی تأثیر ثبات زدای برنامه موشکی ایران بر منطقه شده بود و گفته بود این مسئله از منظر تأمین منافع امنیتی اتحادیه اروپا نیز پذیرفتنی نیست.
وزارت خارجه فرانسه هم در واکنش به پرتاب ماهواره نور مدعی شد که برنامه موشکی ایران عامل نگرانی برای امنیت منطقهای و بین المللی است.
شباهت فنی ماهوارهبر «قاصد» با موشک قاره پیما چقدر است؟
اما در حالیکه این کشورها، پرتاب این ماهواره را مغایر با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل (قطعنامه تأیید کننده برجام) میدانند سید عباس موسوی سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد که هیچ قطعنامهای ایران را از پرتاب ماهواره به فضا منع نمیکند و استناد آمریکا به قطعنامه ۲۲۳۱ قطعاً بیجا و خلاف واقعیات است؛ طُرفه آنکه قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت قطعنامهای است که رژیم آمریکا با خروج خود از برجام آنرا نقض کرده و همچنان دیگر کشورهای مستقل را برای نقض آن آشکارا تحت فشار قرار میدهد.
سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین با رد موضع آلمان در قبال پرتاب این ماهواره ایرانی اظهار داشته بود وزارت امور خارجه آلمان در حالی در خصوص پرتاب ماهواره ساخته شده با تلاش مهندسان ایرانی ابراز نگرانی میکند که وزیر دفاع این کشور تصمیم خود برای خرید جنگنده با قابلیت حمل بمب هستهای را رسانهای کرده است. اینگونه سیاستهای یک بام و دو هوا امنیت منطقه و اروپا و جهان را تهدید میکند.
موسوی در پایان توسعه علم و فناوری در عرصه هوا-فضا را حق قانونی ایران دانست و تاکید کرد: ماهواره نور با اهداف صلح آمیز و در راستای سیاست دفاعی ایران است.
دولت روسیه هم در تأیید مواضع ایران، اعلام کرد که اقدام جمهوری اسلامی قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل را نقض نکرده است.
کشورهای غربی همواره مدعی هستند که ایران با پرتاب ماهواره، موشکهای قاره پیما را شبیه سازی میکند و از تکنیک فنی پرتاب ماهواره برای ساخت موشک قاره پیما بهره خواهد بود.
برای نمونه «مایک پمپئو» وزیر خارجه آمریکا در واکنش به پرتاب ماهواره ایرانی «نور» ادعا کرد که این اقدام ایران «بسیار مشکلآفرین» است! برنامه فضایی مخفیانه آنها به توسعه فناوری هائی میپردازد که در سیستمهای تسلیحات هستهای استفاده میشوند.
وی مدعی شد: این ماهوارهبر و موارد دیگری که قبلاً پرتاب شدهاند، متشکل از فناوریهایی همانند و قابل تعویض با فناوریهای موشکهای بالستیک است که شامل سامانههای دوربرد مانند موشکهای بالستیک قارهپیما میشود. هیچ کشوری تاکنون از توان موشکهای بالستیک قارهپیما مگر به منظور حمل سلاحهای هستهای استفاده نکرده است. تمام کشورهایی که دوستدار صلح هستند، باید توسعه فناوریهای موشکهای بالستیک ایران را رد کرده و در متوقف ساختن برنامه موشکی خطرناک ایران به یکدیگر ملحق شوند. برای شروع، کشورها باید از تمدید تحریم تسلیحاتی سازمان ملل علیه ایران که در ماه اکتبر منقضی خواهد شد، حمایت کنند.
قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد از ایران میخواهد («Call upon») از توسعه نوع خاصی از موشکها اجتناب کند. «Call upon» هم یک قاعده از لحاظ قانونی الزام آور نیست این در حالی است که ایران اعلام کرده اهداف صلح آمیز را از پرتاب ماهواره دنبال میکند. و از سوی دیگر قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد از ایران میخواهد («Call upon») از توسعه نوع خاصی از موشکها اجتناب کند. «Call upon» هم یک قاعده از لحاظ قانونی الزام آور نیست.
لفظ Call upon در قطعنامه ۲۲۳۱ در حالی است که قطعنامه پیشین که لغو نیز شده یعنی قطعنامه ۱۹۲۹ در مورد برنامه موشکی ایران عنوان شده بود که «شورای امنیت سازمان ملل تصمیم میگیرد که ایران نباید فعالیتهای مرتبط با موشکهای بالستیک با قابلیت حمل کلاهک هستهای داشته باشد، در قطعنامه ۲۲۳۱ این لحن تغییر کرده است. در این قطعنامه عنوان شده است که «شورای امنیت سازمان ملل از ایران میخواهد» که فعالیت مرتبط با موشکهای بالستیک نداشته باشد.
از سوی دیگر هیچ نهاد بین المللی برای راستی آزمایی دفاعی بودن یا نبودن موشکها وجود ندارد. در خصوص موضوع موشکی فقط دو معاهده جهانی وجود دارد، رژیم کنترل فناوری موشکی (MTCR) و معاهده لاهه در مورد جلوگیری از گسترش موشکهای بالستیک (HCoC) که مجموعهای داوطلبانه از اقدامات شفاف سازی و اعتمادسازی هستند.
از حیث فنی هم باید توجه داشت که موشکهای ماهواره بر (سه مرحلهای) نیز همانند موشکهای قارهپیما در مرحله اول یک موشک از موشکی اصلی جدا شده و در مرحله دوم موشک دیگر نیز جدا شده و در مرحله سوم ماهواره را در مدار مورد نظر قرار میدهد؛ درست شبیه یک موشک با قابلیت حمل کلاهک هستهای. با این تفاوت که موشک با قابلیت حمل کلاهک، سپس وارد جو زمین میشود و بمب هستهای را به هدف پرتاب میکند. یعنی کلاهک هستهای باید سالم از جو زمین خارج شود و سالم نیز به جو زمین بازگردد.
بر این اساس به لحاظ فنی تولید موشکهای قارهپیما که به منظور حمل کلاهک هستهای است به لحاظ فنی کاری دشوارتر از موشکهای ماهواره بر است.
معمولاً از تولید و آزمایش موشکهای قاره پیما و تجارب ناشی از آن برای ساخت و تولید ماهواره برها استفاده میشود و نه مسیر برعکس که غرب مدعی است از حیث روش مطالعاتی نیز معمولاً استفاده از تجارب فنی مسیر برعکسی دارد. یعنی معمولاً از تولید و آزمایش موشکهای قاره پیما و تجارب ناشی از آن برای ساخت و تولید ماهواره برها استفاده میشود و نه مسیر برعکس که غرب مدعی است.
«مایکل المن» کارشناس برجسته حوزه دفاع موشکی مؤسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک آمریکا معتقد است: «تکنولوژیها و عناصری که در ماهوارهبرها استفاده میشوند از جمله در سیمرغ و موشکهای بالستیک قارهپیما شبیه هم هستند. هر دو آنها موتورهای موشک قدرتمند، بدنه قوی و سبک، جهتیابی درست، واحدهای هدایت، ساز و کار جداسازی در مرحله لازم یا جداسازی محموله، سیستم رهیابی و دورسنجی برای پشتیبانی پیشرفتها و عملیات را دارا میباشند. علیرغم این شباهتها متهم کردن ایران و استفاده ایران از سیمرغ برای راه اندازی ماهوارهها به عنوان پوششی برای پنهان کردن گسترش موشکهای بالستیک قارهپیما اشتباه است.
برای مثال محمولههای موشک بالستیک باید بتوانند فشار ورود دوباره به زمین و بالا رفتن دمای سیستم حفاظت حرارتی-مکانیکی را تحمل کنند. ماهوارهبرها از جمله سیمرغ محمولههایی دارند که برای انجام عملیات در فضا میمانند و در نتیجه احتیاجی به تحمل چالشهای ورود دوباره به زمین را ندارند.
ماهوارهبرها و موشکهای بالستیک مسیر پرتابی دارند که به روشنی ماموریتشان را مشخص میسازد. ماهوارهبرها زمانی خوب عمل میکنند که از موتورهایی با نیروی محرکه کم و مدت عمل طولانی استفاده کنند در حالی که موشکهای بالستیک قارهپیما برای داشتن حداکثر برد، ارتفاع خود را از سطح دریا به بالاترین حد ممکن میرسانند. این به تجهیزات پیشرفتهتری با قدرت محرکه بالا نیاز دارد. ترتیب قرارگیری اجزا فضایی سیمرغ نشان دهنده آن است که در مرحله دوم و سوم از موتورهایی با نیروی محرکه کم استفاده شده است که با خط سیر موشک بالستیک همخوانی ندارد و برای راکتی که جهت راه اندازی ماهواره است همخوان است.
احتمالاً اختلاف جزئی بین این دو سیستم در ملزومات عملیاتی آنهاست. پیش از ترک زمین به سوی فضا، ماهوارهبرها از جمله سیمرغ اگر نه چند هفته دست کم چند روز باید آماده شوند. اجزا و سیستمها باید بیش از یک بار چک شوند. اگر مشکل فنی در زمان شمارش معکوس به وجود بیاید راه اندازی باید به بعد از حل شدن مشکل موکول شود. همچنین راه اندازی ماهوارهبرها باید در وضعیت جوی ایده آل انجام شود. در حالی که موشکهای بالستیک مانند سیستمهای نظامی دیگر باید بدون تأخیر و در هر شرایط جوی عمل کنند. لازمههای عملیات موشکی، برنامههای معتبر دقیقتری را میطلبد، از جمله برنامه تست پرواز گستردهای جهت آمادگی پیش از جنگ و برای این منظور باید حداقل چندین بار به طور آزمایشی به کار انداخته شود.
در نهایت سیمرغ مانند دیگر ماهوارهبرها میتواند جهت راه اندازی در یک بازه زمانی طولانی در یک مکان مشخص شده و معلوم بدون ترس از آنکه توسط رقبا ممنوع شود آماده گردد. ولی موشکهای بالستیک ممکن است توسط دشمن هدف قرار بگیرند و باید قابل حمل و پنهان شدن باشند و قابلیت آماده شدن سریع برای ممانعت از انهدام پیش از آغاز به کار را داشته باشند. اندازه کوچک و وزن کم در طراحی ماهوارهبرها یک مسئله جدی نیست چرا که احتیاج نیست از سکوهای قابل جا به جایی به فضا فرستاده شوند ولی در مرحله اول که سیمرغ طولی برابر ۱۷ متر، پهنایی معادل ۲.۴ متر و وزنی بیش از ۷۵ تن دارد مناسب پرتاب از سکوهای قابل جابجایی نیست و این ویژگی لازمه موشکهای بالستیک قارهپیما است».
از حیث حقوقی هیچ نهادی برای راستی آزمایی اهداف اعلامی و غیر اعلامی پرتاب موشک و ماهواره برها وجود ندارد اگرچه «المن» در تحلیل خود ماهوارههای قبلی ایران را مد نظر قرار داده اما کلیت استدلال وی مبنی بر اینکه تجارب فنی پرتاب ماهواره برای استفاده موشک بالستیک قارهپیما کاربرد چندانی ندارد قابلیت استناد به ماهواره نور را دارد: اگر ایران تصمیم داشت از ماهواره برای دستیابی به موشکهایی با برد بالا استفاده کند همچنان لازم بود مهندسان آن را از نظر پروازی تست کنند همانطور که موشکهای بالستیک را بارها پیش از اینکه به عنوان سلاح قابل اعتماد و دقیق به حساب آیند تست میکنند. به این دلایل و دلایل دیگری گرایش کشورهای دیگر این بوده است که از تجربیات به دست آمده در موشک بالستیک در ماهوارهها استفاده کنند و نه برعکس. گذشته از آن فعالیتهای انجام گرفته در این زمینه به طور قطع به پیشرفت موشکهای با برد بلند نمیانجامد و ماهوارههای ایران نیز استثنا نیست.
بر این اساس از حیث حقوقی هیچ نهادی برای راستی آزمایی اهداف اعلامی و غیر اعلامی پرتاب موشک و ماهواره برها وجود ندارد. از سوی دیگر استناد به قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت که موید برجام بوده هم مبنای حقوقی ندارد چراکه قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد از ایران میخواهد (Call upon) از توسعه نوع خاصی از موشکها اجتناب کند. «Call upon» هم یک قاعده از لحاظ قانونی الزام آور نیست.
از حیث فنی هم ادعای کشورهای غربی مبنی بر شبیه سازی موشکهای قاره پیما از رهگذر پرتاب ماهواره نیز بی اساس است چرا که معمولاً از تجارب ناشی از تولید و آزمایش موشک قاره پیما برای پرتاب ماهواره بهره میبرند و نه برعکس و از سوی دیگر شباهتهای فنی پرتاب ماهواره با موشکهای قاره پیما اندک است. چرا که موشک قاره پیما باید مجدد وارد جو زمین شود و اهدافی را در سطح کره زمین هدف قرار دهد که چنین چیزی در مورد ماهواره مصداق ندارد.
فرمانده نیروی فضایی آمریکا ماهواره نور را «دوربینی معلق» خواند!
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از اسپوتنیک، ژنرال «جِی ریموند» روز شنبه در یک پیام توئیتری مدعی شد که «ماهواره اخیراً پرتاب شده ایران با نام «نور -۱» یک «دوربین معلق در فضا» است که «بعید است» هرگونه داده اطلاعاتی قابل استفاده را فراهم کند.
پیام توئیتری این مقام نظامی آمریکا در واقع واکنشی است به پرتاب نخستین ماهواره نظامی ایران به فضا که چهارشنبه گذشته (سوم اردیبهشت ۹۹) توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با موفقیت انجام شد.
در عین حال، این توئیت جی ریموند استهزا کاربران فضای مجازی را به همراه داشت که این مقام آمریکایی را با هشتگ spaceishard# به باد تمسخر گرفتند.
برخی کاربران این اظهارنظر ریموند را نشانه ای از تلاش مقامات آمریکا برای «انکار» این واقعیت دانستند که کشورهای غیرغربی نیز قادر به کسب دستاوردهایی در برنامه های فضایی خود هستند. علاوه بر او، «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا نیز با نهایت درماندگی کوشید تا پرتاب این ماهواره ایران را کم اهمیت جلوه دهد.
گفتنی است که ایران چهارشنبه گذشته نخستین ماهواره نظامی خود را موسوم به «نور -۱» پرتاب کرد. این ماهواره به طور موفقیت آمیز در مداری با فاصله ۴۲۵ کیلومتر بالاتر از سطح زمین قرار گرفت.
به گزارش خبرگزاری مهر، شورای امنیت ملی آمریکا در حساب کاربری خود در توئیتر به اقدام اخیر سپاه پاسداران در پرتاب ماهواره نظامی واکنش نشان داده است.
این نهاد که بخشی از تشکیلات دفتر ریاستجمهوری آمریکا است با اشاره به بحران کرونا مدعی شده است: «در حالی که مردم از کووید -۱۹ در رنج هستند و میمیرند، حکومت ایران از هدر دادن منابع و پول احساس سربلندی میکند. هیچکس نباید برای ایران احساس تأسف بکند. ایران نباید اجازه داشته باشد به توسعه موشکهای بالیستیک قارهپیما بپردازد و به همین دلیل است که این حکومت زیر تحریم است».
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در تاریخ سوم فروردین ماه اعلام کرد یک ماهواره را با موفقیت در مدار زمین قرار داده است. این ماهواره نور معرفی شده است.
۳رئیسجمهوری آمریکا روز چهارشنبه در جریان کنفرانس خبری خود در واکنش به اقدام سپاه مدعی شد که «خیلی از نزدیک ایران را زیر نظر داریم، از خودشان در مورد ایران بیشتر میدانیم».
از سوی دیگر اما دولت روسیه گفته اقدام جمهوری اسلامی قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل را نقض نکرده است.
به گزارش خبرگزاری مهر، وزارت خارجه آلمان در پیامی توئیتری به پرتاب ماهواره نظامی «نور» از سوی ایران واکنش نشان داد و ضمن ابراز نگرانی، مدعی شد موضع برلین درباره برنامه موشکی ایران تغییرناپذیر است.
این وزارتخانه همچنین مدعی تأثیر ثبات زدای برنامه موشکی ایران بر منطقه شد و گفت این مسئله از منظر تأمین منافع امنیتی اتحادیه اروپا نیز پذیرفتنی نیست.
گفتنی است ماهواره نور به عنوان نخستین ماهواره نظامی جمهوری اسلامی ایران صبح روز چهارشنبه (۳ اردیبهشت ماه) از ماهواره بر ۳ مرحلهای قاصد از کویر مرکزی ایران توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با موفقیت پرتاب و در مدار ۴۲۵ کیلومتری زمین قرار گرفت.