برچسب: ترامپ

شامگاه روز پنجشنبه دوم مردادماه رسانه‌ها از تعرض دو جنگنده به هواپیمای مسافربری ایران متعلق به شرکت هواپیمایی ماهان، در آسمان سوریه گزارش دادند. منابع خبری ابتدا این جنگنده‌ها را متعلق به رژیم صهیونیستی اعلام کردند اما بعد از یکی دو ساعت خلبان هواپیما از آمریکایی بودن آن خبر داد. ­خبرگزاری رسمی سوریه (سانا) نیز اعلام کرد جنگنده مزاحم آمریکایی و از پایگاه التنف سوریه به پرواز درآمده بود. رژیم صهیونیستی هم بلافاصله اعلام کرد که جنگنده یا جنگنده‌هایی که هواپیمای ایرانی را رهگیری کردند اسرائیلی نبوده‌اند. در پی این مزاحمت خلبان هواپیمای ایرانی برای پیشگیری از برخورد، ارتفاع هواپیما را به سرعت کاهش داده و بر اثر این تغییر ناگهانی چند تن از مسافران دچار آسیب شده و بلافاصله پس از فرود هواپیما جهت درمان به بیمارستان منتقل شدند.  پرواز ۱۱۵۲ هواپیمایی ماهان در ساعت ۲۳:۱۰ فرودگاه بیروت را ترک کرده و در ساعت ۲:۵۰ بامداد روز جمعه ۳ مرداد ماه در تهران به زمین نشسته است.

بیشتر بخوانید؛

خط و نشان توئیتری محسن رضایی برای آمریکا و اسرائیل

ساعاتی پس از این اقدام خلاف عرف جنگنده‌های آمریکایی، مهمترین گمانه‌زنی از دلیل آن، تلاش برای سردرگم کردن و به اشتباه انداختن پدافند هوایی سوریه برای ساقط کردن هواپیمای ایرانی بود. پیش از این در ۱۸ بهمن ۱۳۹۸ وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که رژیم صهیونیستی در حملات هوایی خود به سوریه از پوشش و سپر هواپیماهای غیرنظامی استفاده می کند تا عملکرد سامانه‌های پدافند هوایی سوریه را مختل کند. این گمانه گرچه با اعلام عدم پوشش آن منطقه از سوی نیروهای سوری، رد شد اما پرسش‌ها همچنان درباره تازه‌ترین اقدام غیرقانونی کاخ سفید همچنان ادامه دارد.

سابقه تعرض و مزاحمت‌های هوایی آمریکا علیه هواپیماهای ایرانی چهل ساله است. پیش از این نیز مدعیان حقوق بشر، در ۱۱ تیرماه ۱۳۶۷ با ناو «یواس‌اس وینسنس» آمریکایی در خلیج‌فارس به هواپیمای ایرباس شرکت هواپیمایی ایران‌ ایر شلیک کردند و تمامی ۲۹۰ سرنشین آن که شامل ۴۶ مسافر غیرایرانی و ۶۶ کودک (زیر ۱۳ سال)  را به شهادت رساندند.

در نخستین ساعات روز جمعه «سید عباس موسوی» سخنگوی وزارت امورخارجه و «مجید تخت روانچی» نماینده ایران در سازمان ملل متحد نسبت به هرگونه تعرض به هواپیمای ایرانی در مسیر بازگشت هشدار دادند. ساعاتی بعد   «بیل اوربان» سخنگوی سنتکام مدعی شد که این تعرض برای “بازرسی بصری با هدف اطمینان یافتن از امنیت پرسنل نیروهای ائتلاف در پایگاه التنف” صورت گرفت و زمانی که خلبان اف-۱۵ هواپیما را به عنوان هواپیمای مسافربری ماهان‌ایر شناسایی کرد، اف-۱۵ به صورت امن اقدام به فاصله گرفتن از هواپیما کرد.

«محمدجواد ظریف» وزیر امور خارجه در پیامی توییتری این اقدام را گستاخی واشنگتن برای برتری دادن بی‌قانونی بر قانون‌مندی دانست و خواستار رویارویی جامعه جهانی با رفتارهای واشنگتن شد و نوشت: این افراد یاغی و مخالف قانون باید پیش از اینکه فاجعه‌ای به بار آورند، متوقف شوند.

«محمدباقر قالیباف» رییس مجلس هم با تاکید بر اینکه آمریکایی‌ها دروغ می گویند، در حساب توییتری خود نوشت: «آمریکایی‌ها به دروغ می‌گویند در مسیر مانور استاندارد و همیشگی پرواز کردند در حالی که خلبان به علت نزدیک شدن بیش از اندازه دو جنگنده در بالا و پایین هواپیما دو بار اخطار TCAS دریافت کرده است.» دیگر نمایندگان مجلس هم در توییت‌ها و گفت و گوهایی اقدام ماجراجویانه آمریکا را محکوم کردند.

«لعیا جنیدی» معاون حقوقی رییس جمهوری تاکید کرد: «اقدام صورت گرفته جنگنده‌ها قابلیت تعقیب حقوقی دارد.»، «محمد اسلامی» وزیر راه و شهرسازی هم گفت: «تعرض به هواپیمای مسافری یک اقدام تروریستی است و چطور ممکن است هواپیمای مسافربری که طبق پروتکل‌های هوانوردی در مسیر تجاری خود در حال پرواز است از سوی جنگنده‌های یک کشور مورد تعرض و تهدید قرار بگیرد؟»، «سیدعباس صالحی» وزیر فرهنگ و ارشاد هم این اقدام را نشانه ادامه تروریسم دولتی آمریکا دانست. «کاظم غریب آبادی» سفیر و نماینده دائم کشورمان نزد سازمان‌های بین المللی در وین، تعرض به هواپیمای مسافری را کثیف‌ترین نوع سیاست دانست.

در همین راستا سازمان هواپیمایی کشوری در واکنش به تعرض جنگنده‌های آمریکایی به هواپیمای مسافربری ایران، اعلام کرد: ایران مراتب اعتراض جدی خود را رسما به شورای سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشوری (ایکائو) ارائه و خواستار رسیدگی فوری به موضوع است.

کاخ سفید در پی چیست؟

سطح تنش‌ها در منطقه خاورمیانه به دلیل حضور نیروهای خارجی به قدری بالاست که هرگونه ماجراجویی در آن می‌تواند عواقب خطرناکی در پی داشته باشد. به طور قطع تصمیم‌گیران آمریکا هم از این گزاره به خوبی آگاه هستند و می‌دانند که در چنین شرایطی هرنوع تعرض به مرزها و مردم ایران با پاسخ جمهوری اسلامی همراه خواهد بود. با وجود این آگاهی اما چرا زیاده خواهی‌های واشنگتن در منطقه ادامه دارد؟ «دونالد ترامپ» رییس جمهوری آمریکا این روزها بیش از هر زمان دیگری نیاز به معجزه‌ای دارد تا وی را از شدت هجمه‌ها در داخل آمریکا برهاند. افکار عمومی ترامپ را در بحران کرونا ضعیف‌تر از همیشه ارزیابی می‌کنند، اعتراضات نژادی نه تنها با تدابیر او فروکش نمی‌کند بلکه یکی از مهمترین دلایل این گسترش این اعتراضات اقدامات وی اعلام شده است. وعده تحقق آمریکای بزرگ در مرحله اجرا با موانع جدی روبروست و در عرصه بین‌الملل هم ابتلای ترامپ به نارسیسم دیپلماتیک، اعتبار آمریکا را بیش از هر زمان دیگری زیر سوال برده است. رویارویی با حریف قدری چون چین هم توان و تمرکز را از تصمیم گیران کاخ سفید ربوده و این میان ترامپ هم مانند بسیاری از اسلاف رییس جمهوری خود این معجزه را در هزاران کیلومتر دورتر از مرزهای آمریکا و در جنگی تازه می‌جوید.

کاخ سفید برای آغاز این جنگ بهانه نیاز دارد و به شیوه های مختلف در پی کسب این بهانه است تا جامعه جهانی را متقاعد به خطرناک بودن ایران دستکم در ظاهر کند. گاهی با پهپاد وارد حریم هوایی ایران میشود و گاهی با ناوها به مرزهای آبی جمهوری اسلامی نزدیک می‌شود. زمانی با تروریسم اقتصادی مردم ایران را هدف قرار می‌دهد و گاهی با مزاحمت‌های هوایی. گاهی فرمانده ارشد جمهوری اسلامی را ترور می‌کند و گاهی راه‌های ارتباطی ایران را با جهان بن بست مواجه می‌کند.  با این همه پاسخ های ایران تاکنونی به قدری استراتژیک، صبورانه و توام با منطق بوده است که ترامپ بهانه مورد نیاز را نیافته است. در هر بار بهانه جویی، جمهوری اسلامی ضمن دفاع از حقوق کشور و مردم، اقدامات قانونی خود را بر اساس پروتکل‌های بین المللی صورت داده است تا بیش از همیشه غیرقانونی بودن تعرضات آمریکا آشکار شود.

یاغی‌گری‌های آمریکا با اقدامات قانونی ایران سرانجام جامعه جهانی را متوجه این واقعیت مهم خواهد کرد که آرمان شهر مورد ادعایی کاخ سفید ویرانه‌ای از ادعاهاست و در صورت عدم مقابله با این قانون‌شکنی‌ها، این زیاده خواهی‌ها روزی حیات و ممات آن‌ها را هم تحت تاثیر قرار خواهد داد.

من در سالنامه «ایران» در اسفند ۹۷ با توجه به تداوم تحریم امریکا، تنگ‌تر شدن حلقه فشارها علیه ایران، هدف‌گیری شکستن فیزیکی جامعه در کنار آن فروریختن ذهنی جامعه و از سویی مشاهده برخی اختلافات در ساخت قدرت که به جامعه کشیده شده بود و بیان آن در میان جامعه و تصور مردم از اختلاف در نخبگان سیاسی و با سابقه‌ای از اتفاقات دی ۹۶ یک پیش‌بینی از ظرفیت هیجانی جامعه در سال ۹۸ داشتم و نوشتم: «برای جامعه امکان بروز تحرکات اجتماعی و انتقال ناآرامی‌های ذهنی به ناآرامی‌های فیزیکی را کاملاً متصورم.»

مطابق معمول در کنار یک خواست طبیعی افکار عمومی – که به اعتقاد من باید به آن احترام نهاد زیرا هر اقدامی که از سوی دولت به مفهوم اعم صورت می‌گیرد، باید با نگاهی به مصلحت و منفعت مردم، ثبات و آینده ایران و جامعه باشد – این بار هم در یک برنامه موج‌سوارانه رئیس جمهور امریکا با وقاحتی باورنکردنی در توئیتی به زبان فارسی خواستار توقف اعدام این متهمان شد

ترامپ میان اظهار نظر طبیعی یک جامعه و گفت‌وشنودی که می‌باید بین آنان صورت گیرد دخالتی مداخله‌گرانه کرده که اتفاقا نه‌تنها هیچ کمکی به این گفت وشنود نکرده بلکه با پارازیت این گفت‌وگوی طبیعی را دچار اخلال می‌نماید.

من معتقدم که غرب و به‌خصوص امریکا همیشه به زیان دموکراسی در ایران عمل کرده و به قصد موج سواری و بهم زدن اوضاع فرآیند گفت‌وگو و نتیجه‌گیری در ایران را با بن‌بست مواجه می کنند. اینان نه‌تنها هیچ دلسوزی برای جان سه جوان ایرانی ندارند، بلکه همانگونه که شواهد نشان می‌دهد کشته شدن کودکان و آوارگی میلیون‌ها نفر نیز برای آنها دارای هیچ اهمیتی نیست. او ظاهراً فراموش کرده که همین چند ماه پیش و پس از قتل وحشیانه جورج فلوید، صدای میلیون‌ها نفر را که خواستار پایان دادن به دهه‌ها تبعیض‌نژادی علیه رنگین‌پوستان در امریکا بودند، نشنیده گرفت و هنوز هم مفتخرانه از برپا ماندن تمثال قهرمانان برده‌داری در گوشه و کنار امریکا حمایت می‌کند. این نباید باعث شود که واکاوی جامعه‌شناختی و بیرون کشیدن حقیقت از میان انبوهی از زواید دروغین را کنار بگذاریم. این حساسیت فکری که میراثی از مردم‌سالاری در انقلاب اسلامی است، ما را دعوت به شنیدن و اندیشیدن پیرامون هر آن پژواکی می‌کند که مظنون به انعکاس دادن دیدگاه حتی جزئی از ملت ماست.

البته در عصر رسانه‌های مجازی، تشخیص صداهای اصیل و برخاسته از بطن جامعه از صداهای جعلی و هدایت شده از دستگاه تبلیغاتی دشمنان آسان نیست اما ما با این اعتقاد که باید برای تحمل همدلانه و گذشتن از شرایط سخت همه صداها را شنید با تفکیک اعتراض از تخریب، گریزی از ارتقای مهارت‌های خود در تشخیص این تمایزها نداریم. چهل سال پیش، وقتی مردم‌سالاری دینی را به عنوان سرشت انقلاب اسلامی برگزیدیم، می‌دانستیم که این انتخاب بی‌هزینه نیست.

به رسمیت شناختن حق اعتراض، خطر تحریک سوءاستفاده‌کنندگان به اقدامات جهت‌دار را هم به دنبال دارد و تعهد به شنیدن صدای مردم، مستعد موج‌سواری دشمنان هم می‌شود. اما هیچ‌یک از این مخاطرات، نه ما را به پاک کردن صورت مسأله تشویق می‌کند و نه ما را از تعقیب و اصرار بر مردم‌سالاری و افزایش مشارکت مردم منصرف خواهد کرد. در میان همه آنهایی که خواستار توقف اعدام آن متهمان بودند، شاهد همصدایی تعدادی از هنرمندان و فعالان اجتماعی خوشنام هم بودیم که نه تعلق سیاسی به حزب و جناحی دارند و نه به فکر انجام یک عمل سیاسی بودند و شاید فقط از سر نگرانی ملی به این کارزار مجازی پیوسته باشند. همین‌طور می‌توانستیم هزاران توئیت دیگر را ببینیم که چه موافق آن باشیم و چه مخالف، باید بپذیریم که دارای خاستگاهی طبیعی درون جامعه ایران نیز هستند. در طیف دوم، انبوه توئیت دیگر را می‌توان سراغ گرفت که بطور مشخص برخاسته از سودجویی و فرصت‌طلبی‌هایی بود که نه تنها تمایلی به تمام شدن ناآرامی‌های آبان ۹۸ نداشتند و برای آنها تداوم خشونت ایده و ایده‌آل است و امروز نقاب کهنه انداخته و در قامت دلسوزان قربانیان به میدان آمده‌اند.

طی روزهای اخیر یک گسست آشکار میان تفسیرها این ماجرای حکم اعدام  به چشم می‌خورد. برخی از متن‌هایی که آن بالا در قاب کوچک توئیت نوشته شده بود با آن چیزی که در پایین متن به شکل هشتگ درآمده هیچ شباهتی نداشت. به عنوان مثال وقتی توئیتی با عنوان «ایران را سراسر آبان می کنیم» در فضای مجازی منتشر می‌شود،  به‌راحتی می‌توان دریافت که چنین گزاره در خفا، در اعماق کانون‌های بدخواه ایران  و«توئیت به مزد» طراحی شده برای ایجاد گسست در همان هشتگ. همجوارسازی منافقانه آن گزاره و این هشتگ به طور روشن در خدمت القای یک خط  و شکل دادن یک واکنش است: به عبارت روشن‌تر برخی از آن توئیت‌هایی که هشتگ را در پای خود داشت، لزوماً به معنای «اعدام نکنید» نبود، دقیقاً برعکس؛ هدفی جز تسریع و القای شتابزدگی در صدور و اجرای حکم تعقیب نمی‌کرد. هوشمندی ما در این است که در این دام نیفتیم. هدف اینان کوبیدن بر طبل خشونت در جامعه ایران است و نه دفاع از جان سه جوان.

مجاب شدن این شهروندان به این که عدالت در میهن آنها در عالی‌ترین شکل خود به اجرا گذاشته می‌شود، حق آنهاست و مجاب کردن آنها تکلیف ما. اما خطرناک‌تر از مداخله ترامپ و نتانیاهو در این ماجرا، باور آنهایی است که گمان می‌کنند چون دشمنان ایران بر این موج سوار شدند، پس مقابله با آنها مستلزم عملی بر خلاف آن خواسته‌ای است که بر زبان رانده‌اند. ظواهر همیشه فریب‌آمیزند. امریکا و اسرائیل از حامیان سرسخت آشوب و هرج ومرج در ایران بوده و همچنان هستند. حتی اگر وانمود کنند که مخالف اعدام‌اند، از صمیم قلب از اعدام آنها خرسند خواهند شد.

شرایط مختلف رویکرد، راهبرد و استراتژی مناسب و متناسب خود را می‌طلبد. در تاریخ چهل و یکساله انقلاب اسلامی، دولت‌های مختلف هر کدام با شعارها، رویکردها و برنامه‌های خود را در معرض رای مردم قرار می‌دادند. بعداز پایان جنگ تحمیلی هشت ساله، دولت مرحوم آیت‌الله اکبر هاشمی رفسنجانی،  استراتژی خود را بر ساختن کشور قرار داد و به دولت سازندگی معروف شد و چون این مفهوم اولویت و ضرورت آن مقطع کشور بود، با اصرار و اهتمام تمام و با استفاده از ظرفیت جهاد سازندگی و پشتیبانی و کمک گرفتن از امکانات و تجربیات نیروهای مسلح و نیروی انسانی آن، توانست تا حدود زیادی علاوه بر بازسازی خرابی‌های ناشی از جنگ، زیرساخت‌های جدیدی هم در کشور ایجاد کند، این رسالتی بود که از حمایت همه ارکان نظام برخوردار بود و تا حد زیادی در به نتیجه رساندن این تعریف و استراتژی موفق عمل کرد.

دولت اصلاحات و توسعه سیاسی

در حالی که ایران آشفتگی‌های ناشی از انقلاب، آسیب‌ها و تخریب‌های جنگ ۸ ساله عبور کرده و با بازسازی خرابی‌های ناشی از جنگ در دولت مرحوم هاشمی رفسنجانی کشور وارد مسیر تازه ای شده بود، سیدمحمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۷۶ از خاستگاه مجمع روحانیون مبارز و با حمایت مجاهدین انقلاب اسلامی و حزب کارگزاران سازندگی با شعار توسعه سیاسی و تقویت جامعه مدنی در رقابت با علی‌اکبر ناطق نوری پیروز کارزار انتخابات شد. با روی کار آمدن خاتمی نگرش جدیدی بر فضای کشور حاکم شد رویکرد کلی و تفکر حاکم براین دولت، توسعه سیاسی و فرهنگی بود با این حال دولت اصلاحات بحث توسعه و توجه به اقتصاد را هم فراموش نکرد و به اذعان کارشناسان منصف کارنامه قابل دفاع اقتصادی از خود به یادگار گذاشت.    کند

تنش زداییِ دولت اصلاحات به سبک روحانی

واقع امر این است که اراده جمهوری اسلامی ایران بر کنشگری مستقلانه در مناسبات بین الملل باب طبع قدرتهای بزرگ جهانی نبوده است. تا زمانی که شوروی سابق دچار فروپاشی نشده بود. رقابتها بین دو بلوک اصلی باعث می شد فضای تنفسی برای قدرتهای سطح متوسط در مناسبات بین المللی وجود داشته باشد. اما با فروپاشی شوروی، آمریکا به دنبال تحمیل خواست و اراده خود بر کشورهای مستقل برآمد. البته آمریکا و دولت‌های همسو با آن پرونده‌هایی همچون حقوق بشر،  موضع گیری درباره صلح اعراب و اسرائیل و سیاست‌های منطقه ای ایران را محمل مقابله با ایران قرار می دادند با این حال در این سال‌ها پرونده هسته ای ایران با رویکردی سیاسی وارد فرایندی شد که تاکنون  بخش زیادی از ظرفیت‌های دیپلماتیک خود را به خود اختصاص داده است.  در سال ۱۳۸۲، فعالیت‌های هسته‌ای ایران مورد توجه ویژه شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار گرفت. ابتدائاً سازمان انرژی اتمی از سوی ایران مأمور مذاکره با آژانس بود. کارشناسان سازمان انرژی اتمی که تا شهریور ۱۳۸۲ مسئول پرونده بودند. پس از تصویب قطعنامه شورای حکام علیه ایران در سپتامبر ۲۰۰۳، سران کشور تصمیم گرفتند تا وزارت امور خارجه را مسئول مذاکره قرار دهند، اما نهایتاً با نظر وزارت خارجه، مسئولیت پرونده از مهر ۱۳۸۲ به شورایعالی امنیت ملی سپرده شد. بدین ترتیب دبیر شورایعالی امنیت ملی، حسن روحانی مسئول پرونده شد و با معرفی جمعی از بهترین دیپلمات‌های وزارت خارجه توسط علی‌اکبر ولایتی و کمال خرازی به وی، نخستین تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای شکل گرفت. هر چند دولت وقت تلاش کرد با گفت و گو و تعامل حتی الامکان مانع از هزینه زا شدن پرونده هسته ای برای کشور شود اما این تلاش‌ها با کارشکنی دولت وقت آمریکا و بدعهدی سه دولت اروپایی به جایی نرسید و بعد از دولت اصلاحات مسیر جدیدی در تعاملات با غرب آزموده شد.

احمدی‌نژاد تا ۹۲

با روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد در سال ۱۳۸۴ عملا معادلات حاکم بر سیاست‌های داخلی و بین‌المللی به هم ریخت. احمدی نژاد با شعار عدالت محوری و آوردن پول نفت بر سر سفره مردم، عدالت اجتماعی، مبارزه با اشرافی‌گری و کاخ‌نشینی در حالی رییس جمهور ایران شد. آن هم در زمانی که قیمت نفت به بالاترین حد خود رسیده و ایران به لحاظ درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت، میعانات و گاز در بهترین زمان قرار داشت به طوری که تا پایان دوره ریاست جمهوری احمدی نژاد می‌گفتند این درآمدها با تمام ازر حاصل از فروش نفت از بدو اکتشاف برابری می‌کند (در دولت احمدی نژاد مجموعا ۷۲۰ میلیارد دلار درآمد نفتی نصیب کشور شد و کل درآمدهای سه دولت قبلی روی هم برابر ۴۳۲ میلیارد دلار بود). با این حال این حجم بالای درآمدهای نفتی ولی نه عدالتی در پی داشت، نه پایه پول ملی تقویت شد، نه اقتصاد رونق گرفت و نه کاخ‌نشینی بر افتاد. بلکه از ذوق پول فراوان و افسانه‌ای حاصل از فروش نفت، احمدی‌نژاد به اقدامات عامه پسندانه‌ای دست زد که موجب افزایش نقدینگی در کشور و به تبع آن افزایش تورم شد و معادلات طبیعی عرضه و تقاضا را نادیده گرفت. تقاضا با وجود تقسیم پول بالا رفت آن هم در حالی که تولید کشور قدرت عرضه کافی نداشت. دولت در مواجهه با این شرایط اقدام به واردات زیاد کرد که این کار هم موجب ورشکستگی بنگاه‌های تولیدی کوچک و بزرگ داخلی شد. افزایش نقدینگی در بخش مسکن مهر  اقدام دیگری بود که شتاب فلش تورم به سمت بالا را زیاد کرد.

تا جایی که به سیاست خارجی مربوط است احمدی نژاد با طرح مموضوعات غیرلازم مانند هولوکاست، زمینه مظلوم نمایی رژیم صهیونیستی را در مجامع بین المللی فراهم کرد. در این مقطع فرایند تعاملات با آژانس بین المللی انرژی اتمی وارد فاز جدیدی شد. البته این فاز جدید عملا قبل از دوران احمدی نژاد و در زمان دولت اصلاحات برداشته شد. این مسیر در نهایت به آنجا ختم شد که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی عدم پایبندی ایران به توافق را به شورای امنیت سازمان ملل متحد گزارش کرد. انتقال پرونده ایران از آژانس به شورای امنیت سازمان ملل متحد پرونده هسته ای ایران را در مسیر جدیدی قرار داد.  خلاصه اینکه عوامل بالا و دیگر اقدامات عامه‌پسندانه که بعضا به تصمیمات دولت احمدی‌نژاد برمی‌گشت موجب شد بسیاری از شاخص‌های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و علمی سقوط کنند. در حالی که در سال ۱۳۸۴ احمدی نژاد کشور را با نرخ تورم ۱۰.۴  تحویل گرفت زمانی که وی در سال ۹۲ دولت را به روحانی داد، نرخ تورم به بیش از ۳۴ درصد رسید.

روحانی و وعدهایی که داد

در آن روزها  این نگاه در جامعه و در بین کارشناسان جا افتاده بود که خروج از بحران‌های مختلف اقتصادی ایران در گرو اتخاذ راهبرد و رویکردی بر محور تنش‌زدایی و در نهایت اقداماتی است که نتیجه آن لغو تحریم‌های ناجوانمردانه و کم سابقه سازمان ملل، آمریکا و اروپا باشد. حسن روحانی هم شعارها و برنامه‌هایی را اعلام کرد که کارشناسان از ضرورت‌های آن روز کشور می‌دانستند. او در روز ۲۲ فروردین ۹۲، با شعار «دولت تدبیر و امید» در میان هوادارانش رسماً اعلام کاندیداتوری کرد.

وی تدوین «منشور حقوق شهروندی» را از جمله اولویت‌های خود در صورت انتخاب برای ریاست جمهوری عنوان کرد و گفت: دولت من، دولت تدبیر و امید است و گفتمان آن، «نجات اقتصاد، احیای اخلاق و تعامل با جهان» است. جمله معروف «سانتریفیوژها باید بچرخد و زندگی مردم نیز باید بچرخد» از جمله مواضع مشخص روحانی در خصوص برنامه هسته‌ای کشور بود.

این مفهوم که ما بمب هسته ای نمی‌خواهیم بلکه کشور توسعه می خواهد در مبارزات انتخاباتی خیلی خوب شنیده شد و این راهبرد و استراتژی از ابتدا مبنای حرکت روحانی بوده است. شروع دوره ریاست جمهوری حسن روحانی مصادف با دهمین سال مذاکرات هسته‌ای ایران با کشورهای غربی به حساب می‌آید. ورود حسن روحانی در نقش رئیس‌جمهور ایران در شرایطی صورت گرفت که در طول این سال‌ها دستاورد قابل ملاحظه‌ای در مذاکرات هسته‌ای حاصل نیامد و تنها تغییر، تبدیل طرف مذاکره‌کننده با ایران از نمایندگان ۳ کشور آلمان، فرانسه و انگلیس؛ به نمایندگان ۵ عضو دائم شورای امنیت به‌علاوه آلمان بوده‌است.

کارشناسان تحقق وعده‌های اقتصادی حسن روحانی را در گرو لغو تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران قلمداد کردند که آن نیز در گروه به ثمر نشستن مذاکرات هسته‌ای ایران با کشورهای مذکور بود. حس روحانی تمرکز دولت خود را بر مذاکرات، امری که به آن مسلط بود گذاشت و با هماهنگی‌های لازم با مقام معظم رهبری و سپردن پرونده هسته ای به وزارت امور خارجه به رهبری محمدجواد ظریف اولین و مهمترین قدم و وعده انتخاباتی خود که روشن شدن تکلیف پرونده هسته ای ایران و لغو تحریم‌ها بود را برداشت و با تمام سختی‌هایی که این کار از نیویورک تا لوزان داشت موفق شد، پدیده برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) را در تیر ماه ۱۳۹۴ رقم بزند.

برجام توافقی بود که کارشناسان آن را یک توافق برد- برد برای همه طرف‌ها و پیروزی بزرگی برای دیپلمات‌های ایرانی معرفی کردند. حداقل نتیجه سیاست و رویکرد دیپلماتیک و تنش‌زدای روحانی در این رهگذر خارج شدن ایران از ذیل فصل ۷ منشور ملل متحد بود. قدرت‌های غربی تلاش کرده بودند با ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت و صدور قطعنامه‌های متعدد ایران را به ناحق به عنوان خطر امنیتی بین المللی معرفی کنند. در موارد مشابه هر کشوری که پیش‌تر در ذیل بند ۷ این منشور قرار گرفته نسبت به او مداخله نظامی صورت گرفته بود، تنها کشوری که تهدید مذکور را به فرصت تبدیل کرد ایران بود که به برجام ختم شد. از این منظر می‌توان لوزان را ایستگاه اثبات توانمندی دستگاه دیپلماسی کشورمان خواند.

قدرت «دیپلماسی ایرانی»

حاصل همه تلاش‌های حسن روحانی و کابینه او از سال ۹۲ تا ۹۴ به وجود آمدن آرامشی نسبی در اقتصاد و امنیت روحی مردم و اتمسفر امیدوار کننده‌ای بود که در عرصه‌ها و شئون مختلف زندگی ایرانیان به وجود آمد. مهمترین دستاورد روحانی پیروزی «دیپلماسی ایرانی» در این سطح و توافق برجام و البته عوایدی بود که از این توافق به طور مستقیم نصیب اقتصاد ایران کرد.

اما ظهور پدیده منحصر به فردی به نام ترامپ تقریبا تمام معادلات و قوانین و مقررات بین المللی را به هم ریخت. این روزها برخی از منتقدان دولت با انتشار ویدئوهایی از نشست‌های تخصصی که ظریف و یا سایر دپیلمات‌های کشورمان درباره استحکام برجام صحبت می‌کردند هستند و به زعم خود غلط بودن دیدگاه و نظر دیپلمات‌ها را به رخ آنها می‌کشند با این حال اگر قرار باشد از فضای احساسی و سیاست زده فاصله بگیریم می‌توان گفت مفروض دیپلمات‌ها و حتی همه کارشناسان “برخورد عقلایی” هر کسی بود که به کاخ سفید راه می‌یافت.

واقع امر این است که برجام در صورت اجرای درست می توانست و می‌تواند یک توافق برد- برد برای همه اطراف آن باشد با این حال کینه و عداوت ترامپ را اوباما از سویی و افتادن در دام مشاوران غلط از سوی دیگر باعث شد ترامپ مسیری را انتخاب کند که نتیجه ‌آن باخت – باخت برای طرف‌های توافق و البته جامعه جهانی است. ترامپ نه تنها از برجام بلکه از بسیاری از توافقات و معاهدات جهانی و مورد اجماع بین المللی خارج شده است. رفتارهای متناقض ترامپ در عرصه داخلی و خارجی تمامی ندارد و شاید همین رفتارهاست که امروز آثار و نتایج خود را در مبارزه و شورش سیاه پوستان‌آمریکا نشان می دهد. با این حال دوره ترامپ هم دیر یا زود می‌گذرد و ایران با اتکا به ظرفیت‌های غیرقابل‌ انکار خود به مسیر شد و توسعه خود ادامه می‌دهد.

حشمت الله فلاحت پیشه، در مورد تلاش‌های اخیر آمریکا در شورای حکام و شورای امنیت سازمان ملل جهت تصویب قطعنامه‌هایی علیه کشورمان گفت: واقعیت قضیه این است که در داخل آمریکا تلاش‌های جدی در حال صورت گرفتن است تا سیاست‌های فشار بر ایران فراتر از اقداماتی باشد که ترامپ علیه ایران در حال انجام آن است. در واقع دشمنان ایران در آمریکا در تلاش هستند که به گونه‌ای پرونده ایران را در این کشور دچار وخامت کنند که حتی در صورت رای نیاوردن ترامپ امکان بازگشت این کشور به برجام وجود نداشته باشد.

وی با بیان اینکه در همین چهارچوب می‌بینیم که در کنگره آمریکا اقداماتی فراتر از احکام اجرایی ترامپ علیه ایران در حال صورت گرفتن است، گفت: در این فرآیند جمهوری خواهان و دموکرات‌ها هر دو با یکدیگر در این فرآیند مشارکت دارند و ایران چون لابی در آمریکا ندارد دشمنان ایران در این کشور جولان می‌دهند.

این نماینده پیشین مجلس با اشاره به سیاستی که آمریکا علیه ایران در عرصه بین‌المللی از جمله شورای حکام، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و شورای امنیت سازمان ملل متحد دنبال می‌کند اظهار کرد: من پیش از این نیز گفته‌ام به رغم برخی از بحث‌هایی که وجود دارد برجام یک توافق قابل دفاع بود. این سخن البته به معنای خوب بودن یک چیز نیست. برجام در شرایطی بسته شد که قدرت‌های دنیا در برابر ایران در حال مذاکره بودند.

فلاحت پیشه با تاکید بر اینکه برجام نقطه ضعف‌ها و پاشنه آشیل‌هایی دارد گفت: در کنار این مباحث چندین نقطه قوت نیز دارد که از جمله آن این است که ایران تنها کشوری در دنیا است که بر اساس قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل و همچنین رژیم منع اشاعه که اکثر قدرت‌های دنیا آن را امضا کرده‌اند، از حق غنی سازی هسته‌ای برخوردار است و می‌تواند این فناوری را داشته باشد.

وی افزود: البته در جریان این فرآیند محدودیت‌هایی نیز برای ایران در نظر گرفته شده است که این محدودیت‌ها سقف زمانی دارد و وقتی که این محدودیت‌ها برداشته شود ایران بدون هیچ گونه محدودیتی می‌تواند فعالیت‌های خود در این عرصه را دنبال کند و این یک امکان خوب برای ایران است. آمریکا به دنبال این است که در مورد این موضوع در شورای حکام برای ایران ایجاد مشکل کند. چنانچه روند به نحوی پیش برود که حقوق ایران در این عرصه ضایع شود.

فلاحت پیشه گفت: دومین ویژگی برجام در همین قالب این است که از ۲۷ مهر ماه سال جاری ایران عملا می‌تواند اقدام به مبادله سلاح‌های متعارف در قالب خرید و فروش با کشورهای مختلف کند. در حال حاضر بیش از ۳۰ کشور تولیدات نظامی ایران را خریدار هستند و ایران می‌تواند بعد از رفع این تحریم‌ها به صورت جدی‌تر و گسترده‌تر در این عرصه فعالیت کند و این موضوعی است که آمریکایی‌ها را نگران کرده و آنها تلاش دارند که مکانیزم ماشه را در این راستا فعال کنند.

رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در بخش دیگر از صحبت‌های خود با بیان اینکه آمریکا از قدرت ایجاد اجماع به مانند قبل برخوردار نیست در پاسخ به این سوال که به چه میزان این احتمال وجود دارد که چین و روسیه در برابر قطعنامه‌های جدید آمریکا علیه ایران به عنوان دو عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل ایستادگی کنند، اضافه کرد: ترامپ با نوع رفتار و موضع گیری‌های خود توان سیاست خارجی آمریکا را به تحلیل برده است. چنانکه حتی برخی از کشورهای همپیمان آمریکا از نوع رفتارهای این کشور در عرصه سیاست خارجی دل چرکین هستند و از طرف دیگر سیاست‌های تحریمی آمریکا متوجه چین و روسیه هم هست و این دو کشور می‌دانند که هر گونه عقب نشینی در برابر فشارهای آمریکا به ایران به منزله عقب نشینی آنها از سیاست‌های خود در مورد آمریکاست. بنابراین در برابر این فشارها ایستادگی می‌کنند.

فلاحت پیشه ادامه داد: از طرف دیگر باید به این موضوع توجه داشت که ایران در عرصه تحولات بین‌المللی نقش همپا و همتای قدرت‌های بزرگ را داشته است و نمی‌توان ایران را با کشورهای همچون سوریه، لیبی و عراق که خود را نیازمند حمایت دیگر قدرت‌ها می‌دانند، مقایسه کرد.

وی تصریح کرد: ایران در برابر اقدام آمریکا در ترور سردار سلیمانی اقدام به حمله به پایگاه نظامی عین الاسد کرد و آمریکا نتوانست اقدامی را در برابر این حمله انجام دهد، ایران در عرصه منطقه‌ای دارای عمق استراتژیک است و کشورهای دیگر در موضوعات مختلف توقع حمایت ایران از خود را داشته‌اند. بنابراین وزنه کنونی ایران در برابر مکانیزم ماشه‌ای که آمریکا دنبال می‌کند پرزورتر از گذشته است.

۲۷۲۷