به گزارش خبرگزاری مهر، مجید شاکری، کارشناس دیپلماسی اقتصادی در یادداشتی که صفحه شخصی خود در فضای مجازی همزمان با درجریان بودن مذاکرات مقامات ایرانی با طرفهایبرجامی در وین، با تاکید بر اینکه سنجش «رفع» تحریمها امری زمانبر و قابل سنجش با سبدی از تراکنشهای مختلف در طی زمان است، ابراز امیدواری کرد: نقش آفرینی فعال بانک مرکزی موجب شود برخلاف مذاکرات وین ۱، جلوی شکل گیری یک توافق ضعیف تحت فشار ادراکی طرف مقابل گرفته شود.
این یادداشت خطاب به غلامرضا پناهی، معاون ارزی بانک مرکزی که در مذاکرات وین حضور دارد، نوشته شده و متن کامل آن به این شرح است:
قبل از هر چیز این نوشتار برای خسته نباشید گفتن به شماست. روزها مذاکره پی در پی با تیمی کم تعداد و تحت فشار ادراکی همه جانبه طرف مقابل، برای صیانت از منافع ملی ایران، قطعاً و کاملاً جای «خسته نباشید» دارد. من از صمیم قلب برای توفیق شما و همه افراد تیم مذاکره کننده ایران در وین آرزوی توفیق دارم.
در پی آنم تا در این نوشتار بعضی تجارب سالیان گذشته (که شما بیش از هر کس نسبت به آنها آگاهید) را بازتنظیم کنم شاید که این فهرست در فضای مذاکراتی فشرده وینیادیار فکری مختصری به حضرتعالی باشد.
۱- مستحضرید که یک تراکنش میتواند از دید اوفکحقوقا مجاز باشد اما ترتیبات آن به نحوی چیده شود که اجرای آن ماهها طول بکشد. باز بهتر مطلعید که این به موضوع تراکنش و کشور مبدا و مقصد آن و ذینفعان آن بستگی تام دارد. بارها تجربه شده که مبلغ یک دور فروش نفت از دید شرکت ملی نفت «واریز شده» بوده اما عملاً بانک مرکزی امکان محاسبه آن در خالص دارایی خارجی خود بعنوان یک دارایی در دسترس را نداشته. فلذا به این دلایل چنانکه بهتر از هر کسی در ایران آگاهید سنجش «رفع» تحریمها امری است زمانبر و قابل سنجش با سبدی از تراکنشهای مختلف در طی زمان، اعم از آنکه سیاسیون ناآگاه از ظرافتهای کار شما چگونه بیاندیشند.
۲- قطعاً به یاد دارید که خود نحوه «رفع» اثری مستقیم بر نتایج آن دارد. مثالا برای رفع تحریم بانک مرکزی (مثلاً تگ SDGT کاتسا) دستکم چهار مسیر متفاوت میتوان نشان داد که در کوتاه مدت ممکن است نتایج یکسان داشته باشند ولی در میان مدت نتایج کاملاً متفاوتی دارند: مجوز آفیسراوفک، لایسنس عمومی، ویو داخل قانونی و لغو هدف گذاری.
۳- بیش از هر کس میدانید و در ایام برجام در داخل نظام بانکی به عینه دیدهاید که اگرچه تعدادزیادی نهادهای اصلی رفع تحریم شوند؛ اگر تعداد قابل توجهی فرد حقیقی یا حقوقی ایرانی در SDN بمانند با توجه به آنکه پینوشت ۱۶ پیوست دوم برجام ریسک تحریم را یکسره( و با منطق derisk)به دوش بانک عامل خارجی انداخته عملاً محدودیتهای زیادی برای تراکنشها میماند. چه جای آنکه اکنون یک بار همه سرعت و توان آمریکا در اعمال اسنپ بک را آزمودهاند. فلذا تعیین رویه برای پینوشت ۱۶ پیوست دوم و تخاطب با فینسن (و نه فقط اوفک) از ظرافتهای مهمی است که قطعاً به آن توجه دارید.
۴- به خوبی و به مراتب بهتر از حقیر مطلعید که درهم نقش یک یوترن غیر رسمی را برای دسترسی به دلار ایفا میکرده و میکند. اگر چه موضوع یوترن اساساً ذیل برجام نیست (درست یا غلط) با توجه به اتفاقات منطقهای کاملاً ناشی از خروج آمریکا از برجام چشم انداز دسترسی ایران به درهم پایدار نیست. قطعاً با توجه به منطق بند ۲۹ و اینکه این ناپایداری اساساً ناشی از خروج آمریکا از برجام بوده، تدبیر لازم را در این حوزه اتخاذ فرمودهاید.
من عمیقاً امید دارم که ذخیره دانش تجمیع شده در بانک مرکزی در طی سالیان اخیر و نقش آفرینی حضرتعالی باعث شود بر عکس مذاکرات وین ۱، بانک مرکزی نقش فعال تعیین کننده ایفا کند و مانع از شکل گیری یک توافق ضعیف تحت فشار ادراکی طرف مقابل شود.
به گزارش خبرگزاری مهر، سید علی روحانی معاون اقتصادی مرکز پژوهشهای مجلس امروز در هفتمین همایش سالانه اقتصاد مقاومتی با عنوان «تجارت منطقهای؛ اولویت راهبردی» در نشست «سازوکارهای مالی مستقل از نظام دلاری در تجارت منطقهای» ضمن اشاره به اهمیت گسترش روابط بلند مدت با کشورهایی که تمایل به توسعه تجارت با ایران دارند، خاطر نشان کرد: ابتدا باید به این سوال پاسخ داده شود که آیا اساساً یک کشور به دنبال روابط و تعاملات بلند مدت با ایران هست یا خیر؛ و در ادامه به این سوال پاسخ داد که ظرفیتهای تعاملات بلند مدت با چنین کشوری چیست؟
ایجاد مسیرهای مبادلات بانکی مستقل از دلار لازمه توسعه تجارت خارجی
روحانی با بیان اینکه ایران باید به دنبال راهکارهای بلندمدت در تبادلات بانکی با دیگر کشورهای جهان باشد، گفت: شواهد نشان از آن دارد که همسویی بلندمدت ایران تجارت با اروپا نیست و بلکه چین میتواند یک شریک تجاری بلندمدت برای ایران باشد. در عین حال توسعه تجارت ایران با چین و دیگر شرکای اصلی تجاری، نیازمند توسعه بسترهای تعاملات مالی است. با این تفسیر لازم است ایران مسیرهای مناسب رفع نیاز به مبادلات بانکی مستقل از دلار را با همکاری چین و دیگر کشورهای منطقه توسعه دهد و حتی در صورت رفع تحریمها نیز نباید این راهکارها کنار گذاشته شود.
روحانی ایجاد مسیرهای مبادلات بانکی مستقل از دلار را لازمه توسعه تجارت خارجی ایران دانست و افزود: برای این هدف لازم است راهکارهایی مثل استفاده از ارزهای ملی و راه اندازی پیام رسانهای مالی دو و چندجانبه در دستورکار قرار بگیرد.
فقدان تقسیم کار ملی برای مقابله با تحریمهای بانکی
دکتر روحانی در رابطه با نحوه مواجه با تحریمها بیان کرد: نکته دیگر اینکه ایران باید یک مرکز برای رصد تحولات مربوط به اقدامات تحریمی دیگر کشورها خصوصاً آمریکا داشته باشد و بعد از رصد همه جانبه اقدامات، توصیههای لازم را به دستگاههای اجرایی برای بی اثر کردن تحریمها ارائه دهد؛ درحالیکه اکنون چنین نهادی در کشور وجود ندارد.
وی افزود: در ابتدا برای مواجه با تحریمها ستاد مقابله با تحریم شکل گرفت. با آمدن دولت تدبیر و امید این ستاد عملاً غیرفعال شد. اما با ایجاد مجدد تحریمها این ستاد در قالب ستاد مواجه با تحریم مجدداً فعال شد. نکته مهم در اینجا این است که این کار ویژهها شأن قانون ندارند و متأسفانه نهادی برای رصد دائمی تحولات میدانی در کشور نیست. در ادامه شورای عالی هماهنگی سه قوا برای حل مشکلات اقتصادی که منشأ داخلی دارند تشکیل شد. نکته مهم این است که علیرغم اینکه نهاد سازی انجام شده ولی متأسفانه تقسیم وظایف مشخصی بین این دو نهاد صورت نگرفته است.
معاون اقتصادی مرکز پژوهشهای مجلس در انتها خاطر نشان کرد: مرکز پژوهشهای مجلس گزارشانی در خصوص نحوهی تعاملات و تقسیم وظایف بین این دو نهاد تهیه کرده است. اما در نهایت به این جمع رسیده شد که ارادهای برای حل مشکلات اقتصادی کشور وجود ندارد.
مذاکره بدون برنامهریزی برای خنثی سازی تحریمها بینتیجه است
روحانی در پایان تاکید کرد، نباید بین مذاکره و تلاش برای خنثی سازی تحریمها یک دوگان ایجاد شود، بلکه لازم است هر دو مسیر در کنار یکدیگر در دستورکار قرار بگیرد؛ با این توضیح که مذاکره بدون برنامهریزی برای خنثی سازی تحریمها بینتیجه است و اتفاقاً همان مسئولینی که در جبهه خنثی کردن تحریمها در حال تلاش هستند، همانها باید مسیر مذاکرات را نیز تعیین کنند.
به گزارش خبرنگار مهر، جریان حامی FATF اخیراً با ایجاد موج رسانهای ادعا کرده است که جهت برقراری روابط بانکی با اقتصاد جهانی نیاز به تعیین تکلیف وضعیت ایران در لیست سیاه FATF وجود دارد. ادعایی که هر چند ضریب رسانهای بالایی دارد، اما خالی از پشتوانه و استدلال کارشناسی است.
در سه سال اخیر که روند تصویب لوایح مورد درخواست FATF در شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت نظام دچار مشکل شده بود، جریان حامی FATF اهتمام داشت با گره زدن FATF به مشکلات و مسائل روز کشور نقش آن را پررنگ کند و در نتیجه ، هزینه مخالفت با این لوایح را بالا ببرد. به عنوان مثال FATF یک روز بهانه عدم راهاندازی اینستکس میشد! روز دیگر FATF تبدیل به عامل قهر سرمربی باشگاه استقلال و در ایام دیگر تبدیل به مانع جدی توافق راهبردی ایران با روسیه و چین میشد!
رئیس بانک مرکزی: در شرایط عادی و بلندمدت تصویب FATF ممکن است برای اقتصاد ما مثبت باشد. اما در شرایط حال حاضر کل تجارت ما از روشهای غیرقابل تحریم صورت میگیرد. {FATF} اصلاً روی {اقتصاد} ما تأثیری ندارد اکنون که به نظر میرسد جو بایدن، رقیب دموکرات رئیسجمهور کنونی آمریکا برنده انتخابات ریاستجمهوری شده است، جریان حامی FATF اقدام به راهاندازی موجی رسانهای کرده مبنی بر اینکه بدون تصویب لوایح FATF و تعیین تکلیف وضعیت ایران در لیست سیاه این نهاد، برقرار شدن روابط بانکی با اقتصادهای خارجی ممکن نیست.
به عنوان مثال روزنامه شرق اخیراً با نقل قول از محمد صدر، عضو تشخیص مصلحت نظام به این موضوع پرداخته است. محمد صدر گفته است: «در صورت لغو تمام تحریمها درصورتیکه FATF حل نشود، همچنان روابط تجاری و بانکی دچار مشکل است و باید دوستان در رأس مجمع به این مسئله توجه جدی داشته باشند».
روزنامههای دیگر مانند تعادل، آرمان ملی، اعتماد نیز با همین رویکرد به این مسئله پرداختهاند. یوسف مولایی در سرمقاله روزنامه اعتماد نوشته است: «بعد از تحولات اخیر در ایالات متحده و حضور بایدن و دموکراتها در کاخ سفید، بحث احیای دوباره برجام، پایان تحریمها و گشایشهای اقتصادی نیز مطرح شده است. اما باید بدانیم که حضور در صحنه مناسبات اقتصادی و ارتباطی جهانی، ملزوماتی میطلبد که تا وقتی این ملزومات فراهم نشوند، نمیتوان انتظار گشایش خاصی در اقتصاد و معیشت کشور داشت. یکی از گزارههای مهمی که نظام سیاسی کشور باید به سرعت تکلیف خود را با آن روشن کند، FATF و لوایح مرتبط با آن است».
وزنه FATF سنگینتر است یا تحریمها؟!
ادعای مطرح شده در بالا از پشتوانه کارشناسی و استدلالی محکمی برخوردار نیست و جریان حامی FATF از پرداختن به مسائل مهم طفره میرود. مسئله مهمی که باید به آن پرداخته شود، وزنه FATF در روابط مالی و بانکی ایران است. بررسی آمارهای تجارت خارجی به تفکیک صادرات غیرنفتی و واردات میتواند تا حدودی وزنه FATF در اقتصاد ایران را مشخص کند. از آنجا که تجارت خارجی مابهازای مالی نیز دارد (هر تراکنش تجاری میتواند به معنای انجام یک تراکنش مالی نیز باشد)، بررسی آمار تجارت خارجی تا حدودی میتواند به روشن شدن این مسئله کمک کند.
از سال ۱۳۸۷ که ایران در لیست سیاه FATF قرار گرفت تا سال ۱۳۸۹ که تحریمهای فلج کننده آمریکا اعمال شد (اجرای قانون سیسادا در سال ۲۰۱۰)، تجارت خارجی ایران روند افزایشی داشته است در جدول زیر آمار تجارت خارجی به تفکیک واردات و صادرات غیرنفتی (بدون احتساب میعانات) نشان داده شده است. طبق این جدول میتوان مشاهده کرد از سال ۱۳۸۷ که ایران در لیست سیاه FATF قرار گرفت تا سال ۱۳۸۹ که تحریمهای فلج کننده آمریکا اعمال شد (اجرای قانون سیسادا در سال ۲۰۱۰)، تجارت خارجی ایران روند افزایشی داشته است.
همچنین در برهه اجرای برجام و تعلیق ایران از لیست سیاه میتوان متوجه شد که FATF در این برهه نیز تأثیر قابل توجهی نداشته است. صادرات غیرنفتی در دوره برجام به دلیل رکودی که در سالهای ابتدایی دولت یازدهم وجود داشت، تغییر زیادی ندارد، اما واردات در سال ۹۶ به دلیل افزایش صادرات نفتی در سال ۱۳۹۵ افزایش قابل توجهی داشته است.
از طرف دیگر بررسی اظهارنظرهای افراد مطلع نسبت به این حوزه نیز میتواند به روشنتر شدن این موضوع کمک کند. تاکنون اظهارنظرهای متعددی از سوی مسئولین بانکی، مجلس شورای اسلامی، دولت و فعالان بازرگانی صورت گرفته است مبنی بر اینکه FATF در برابر تحریم وزن چندانی ندارد.
بازهم آدرس غلط / FATF، پیششرط ارتباط بانکی یا مذاکره با آمریکا؟!
همتی، رئیس بانک مرکزی در اسفندماه ۱۳۹۸ گفته است: «در شرایط عادی و بلندمدت تصویب FATF ممکن است برای اقتصاد ما مثبت باشد. اما در شرایط حال حاضر کل تجارت ما از روشهای غیرقابل تحریم صورت میگیرد. {FATF} اصلاً روی {اقتصاد} ما تأثیری ندارد».
دبیرکل کانون بانکها و مؤسسات اعتباری خصوصی: ایجاد نگرانیهای بیش از حد {درباره عدم الحاق به FATF} یا بر اساس عدم تسلط اظهارنظرکنندگان بر موضوع از نظر تخصصی است یا بر اساس مقاصد دیگری است که این افراد دارند» مجید قاسمی، دبیرکل کانون بانکها و مؤسسات اعتباری خصوصی نیز در رابطه با قرار گرفتن ایران در لیست سیاه FATF در اسفندماه ۱۳۹۸ اظهار داشت: «با توجه به محدودیتهایی که تحریم بر اقتصاد ملی تحمیل کرده است، هر تصمیمی در FATF گرفته میشد، بدتر از این نمیشد و ایجاد نگرانیهای بیش از حد، یا بر اساس عدم تسلط اظهارنظرکنندگان بر موضوع از نظر تخصصی است یا بر اساس مقاصد دیگری است که این افراد دارند».
رئیس جمهور در جلسه هیئت دولت در تاریخ اسفندماه ۱۳۹۸ نیز با بیان اینکه بانک مرکزی و دستگاههای اقتصادی و تجاری ما برنامهریزی لازم برای تجارت در شرایط تحریمی را انجام دادهاند و تلاش میکنند آثار منفی آن بر اقتصاد و مبادلات بینالمللی ما را به حداقل برسانند، گفت: «البته محدودیت تحریمهای آمریکا خیلی شدیدتر و بیشتر از محدودیتهای FATF میباشد ولی تلاش دولت برای آن بود که مصوبه FATF ، مجوزی به دولت آمریکا برای فشار بیشتر به طرفهای تجاری ما ندهد».
احسان خاندوزی نماینده تهران در مجلس یازدهم و نایب رئیس کمیسیون اقتصادی هم در پاسخ به پرسش پایگاه خبری انتخاب که آیا بحث FATF و تحریمهای بانکی تأثیری در مشکلات اقتصادی به ویژه در حوزه واردات و صادرات ندارد، گفت: «ما با فعالان اقتصادی در جلسات مختلف کمیسیون اقتصادی نشستهایی را برگزار کردیم. جالب است که هیچکدام از این فعالان اقتصادی درباره FATF بحثی نداشتند و اشارهای به این موضوع نکردند. آنان در خصوص مباحث اقتصادی، مسائل دیگری را چالش امروز اقتصاد میدانند».
توصیه سیاستی بر اساس گزارههای غیرواقعی!
یکی از دلایل کارشناسی که در مجمع تشخیص مصلحت نظام در مخالفت با تصویب لوایح مرتبط با FATF ایراد شد، اثرگذاری لوایح FATF بر روی سیاستهای کلان امنیتی و اقتصادی کشور بوده است. حامیان FATF توصیه سیاستی به نظام ارائه میدهند که اساس این توصیه بر روی یک گزاره غیرواقعی و به دور از شواهد میدانی بنا شده است. حامیان FATF میگویند در صورتی که جو بایدن به برجام بازگردد و تحریمها را بردارد، نیاز است برای عادیسازی روابط بانکی وضعیت ایران در رابطه با FATF مشخص شود. در این ادعا دو «اما و اگر» جدی وجود دارد: اکنون کارزار انتخاباتی آمریکا هنوز به اتمام نرسیده است و معلوم نیست رئیسجمهور بعدی آمریکا جو بایدن باشد.
حسن روحانی، رئیس جمهور: محدودیت تحریمهای آمریکا خیلی شدیدتر و بیشتر از محدودیتهای FATF میباشد ولی تلاش دولت برای آن بود که مصوبه FATF ، مجوزی به دولت آمریکا برای فشار بیشتر به طرفهای تجاری ما ندهد از طرف دیگر ادعای مطرح شده در رابطه با بازگشت به برجام و برداشتن تحریمها چقدر با شواهد و واقعیتهای میدانی مطابقت دارد؟ آنچه که جو بایدن به طور رسمی در رابطه با ایران مطرح کرده است، یادداشت وی در کانال رسانهای CNN بوده است. جو بایدن در این یادداشت مینویسد: «من در رابطه با چالشهایی که نظام {ایران} برای منافع امنیتی آمریکا، دوستان و شرکای ما و مردم آن ایجاد میکند، توهم ندارم. اما راه هوشمندانهای برای سختگیری به ایران وجود دارد. در روش ترامپ، او نزدیکترین متحدین ما را نادیده گرفت و تنها و بدون برنامه از توافقی خارج شد که چشمان و گوشهای جهانیان را در برنامه هستهای ایران قرار داد و با راستیآزمایی راههای ایران به تسلیحات هستهای را مسدود میکرد».
همچنین اظهارنظر مشاوران سیاست خارجه و امنیت ملی جو بایدن کمک میکند، راهبرد بایدن در برابر ایران بهتر درک شود. جیکوب سالیوان، مشاور امنیت ملی «جو بایدن» در دوره معاون اولی وی (در دوره اوباما) و مشاور بایدن در امور خارجه برای انتخابات ۲۰۲۰ ریاست جمهوری آمریکا در دیماه ۱۳۹۸ گفته است: «ایرانیها باید واقعبینتر باشند. حتی فکر کردن به اینکه آمریکا بخواهد بدون گرفتن تضمینهای جدی از ایران برای شروع فوری مذاکرات جدید، تخفیفی در تحریمها ایجاد کند، کاملاً غیرعملی و نشدنی است. ایران باید وارد توافقی جدید با آمریکا شود که حداقل سه موضوع را شامل شود: تمدید موعدهای موجود در برجام، بازرسیهای آژانس و برنامه موشکهای بالستیک بینقارهای».
از طرف دیگر آنتونی بلینکن، معاون وزیر خارجه آمریکا بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ و مشاور امنیت ملی جو بایدن در تاریخ ۳۰ خردادماه ۹۹ اظهار داشته است: «در صورت پیروزی بایدن، تحریمهای ضدایرانی آمریکا همچنان به قوت خود باقی خواهند ماند».
با جمعبندی اظهارنظرهای تیم سیاست خارجه جو بایدن میتوان متوجه شد که با آمدن بایدن، تحریمهای مهم برداشته نخواهد شد و گزاره «بازگشت بایدن به برجام و برداشتن تحریمها» دور از واقعیت است با جمعبندی اظهارنظرهای تیم سیاست خارجه جو بایدن میتوان متوجه شد که با رئیس جمهور شدن بایدن، ساختار تحریم علیه ایران دچار فروپاشی نخواهد شد و تحریمهای اساسی و مهم برداشته نخواهد شد.
تجربه برجام در دوره اوباما نشان میدهد که ساختار تحریمهای ثانویه سر جای خود باقی مانده بود و بانکهای مطرح خارجی (به ویژه بانکهای اروپایی) به دلیل ترس از این تحریمها با طرف ایرانی کار نمیکردند.
بنابراین میتوان گفت گزاره «بازگشت بایدن به برجام و برداشتن تحریمها» دور از واقعیت است؛ به ویژه با «سیگنالهای ضعف» ی که تاکنون دولتمردان ما در رابطه با اثرات تحریمهای آمریکا و سختی این تحریمها نسبت به دوره قبلی تحریم ارسال کردهاند، میتوان گفت فروپاشی ساختار تحریمهای آمریکا به شدت دور از واقعبینی است. فشار بر روی ایران باقی خواهد ماند تا زمانی که ایران در حوزههای دیگر نیز امتیاز بدهد.
FATF؛ یک مسئله سیاسی
کاهش قابل توجه اخیر قیمت ارز و سکه در حالی صورت گرفت که وضعیت ایران نسبت به FATF و همچنین تحریمهای آمریکا تغییر پیدا نکرده بود. پیش از این، جریان حامی FATFعنوان میکرد که دلیل گرانی ارز و تنگ شدن سفره معیشت، عدم تصویب لوایح FATF است بعد از اعلام خبرگزاریهای رسمی آمریکا مبنی بر انتخاب جو بایدن به عنوان رئیسجمهور بعدی آمریکا، مشاهده شد که بازار ارز، سکه و خودرو دچار کاهش قیمت قابل توجهی شد. قیمت دلار از ۳۰ هزار تومان روز چهارشنبه ۱۴ آبانماه ۱۳۹۹ به ۲۴ هزار تومان در روز شنبه ۱۷ آبانماه رسید و سکه نیز از ۱۵ میلیون تومان به ۱۲ میلیون تومان کاهش یافت.
این کاهش قابل توجه قیمتها در حالی صورت گرفت که وضعیت ایران نسبت به FATF و همچنین تحریمهای آمریکا تغییر پیدا نکرده بود. پیش از این، جریان حامی FATF در رسانههای خود عنوان میکرد که دلیل گرانی ارز و تنگ شدن سفره معیشت، به خاطر عدم تصویب لوایح FATF است.
با توجه به این موضوع میتوان گفت مسئله بازار و معیشت مردم بیشتر به مدیریت داخل کشور باز میگردد تا FATF و حتی تحریم.
اما اینکه چرا این جریان داخلی اکنون اقدام به ایجاد موج رسانهای در رابطه با FATF کرده است، ناشی از راهبرد کلان این طیف و جریان برای حل مشکلات اقتصادی کشور است. این جریان حل مشکلات اقتصادی کشور را در مذاکره با آمریکا میبیند و به همین دلیل در مقاطع مختلف FATF را بهانه مسائل گوناگون از جمله همکاری راهبردی با چین و روسیه کرده است تا آدرس مذاکره با آمریکا را به افکار عمومی ارائه بدهد.
راهکار دور زدن تحریمها؛ تغییر مسیرهای شاهرگی در نقل و انتقالات
حسین حاجیلو، تحلیلگر مسائل تحریم در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه ۱۸ بانک و مؤسسه مالی ایرانی، به تازگی تحت تحریم ثانویه وزارت خزانهداری آمریکا قرار گرفتهاند و تا پیش از این تحریم اولیه بودهاند، گفت: دو نوع تحریم بانکی وجود دارد که یکی تحریم اولیه و یکی تحریم ثانویه است؛ به این معنا که تحریم اولیه در قالب برچسب «ایران» تعریف شده که اجازه مراودات آمریکاییها را با ایران نمیدهد و سایر کشورها تحت شرایطی میتوانند با ایران کار کنند؛ اما در تحریمهای ثانویه، برچسبهایی همچون «تروریسم» یا «اشاعه سلاحهای کشتار جمعی» یا «حقوق بشر» و مواردی از این دست لحاظ میشوند که عملاً معنایش این است که آمریکاییها و غیر آمریکاییها نباید با نهادهای تحریم شده، همکاری کنند؛ بنابراین اکنون این ۱۸ بانک و مؤسسه مالی که در گذشته تحریم اولیه بودهاند، اکنون تحت تحریم ثانویه هم قرار گرفتهاند.
وی افزود: آماری وجود ندارد که چقدر از تعاملات خارجی کشور از طریق این بانکها انجام میشده است؛ ولی بر اساس آنچه که رئیس کل بانک مرکزی در اسفند ۹۸ و پس از اینکه FATF ایران را در فهرست خود قرار داد، اعلام کرد که کل تجارت ایران از روشهای غیرقابل تحریم در حال انجام بوده و اعلام کرد ۳۵.۵ میلیارد دلار در سال ۹۸ برای کالاهای ضروری تأمین ارز شده است.
حاجیلو به اظهارات رئیس کل بانک مرکزی اشاره و با بیان اینکه به گفته عبدالناصر همتی، حتی بانکهای کشورهای دوست نیز با ایران همکاری بانکی جدی ندارند، خاطرنشان کرد: بر اساس اعلام بانک مرکزی هم اکنون تأمین ارز از روشهای غیربانکی برای کشور صورت میگیرد و بنابراین بسیاری از بانکها نقش ویژهای در تعاملات بانکی خارجی ما ندارند و روشهای غیربانکی از جمله صرافی در حال اجرا است؛ بنابراین اگر سخنان رئیس کل بانک مرکزی را بپذیریم، میتوان گفت که این تحریمها اثر ویژه و چندانی بر اقتصاد ایران نخواهند داشت.
وی اظهار داشت: مساله مهم دیگر تأمین اقلام بشردوستانه است که وزارت خزانهداری آمریکا که ۱۸ بانک را تحریم کرده، اعلام نموده که تعاملات بشردوستانه از تحریم مستثنی است و بنابراین اگر در این بانکها نیز تعاملات خارجی خاصی هم صورت گیرد، به طور قطع محدود به حوزههای تأمین اقلام بشردوستانه از جمله غذا و دارو است و حوزههای دیگر امکان مراوده بانکی را ندارند؛ بنابراین به لحاظ تحریمی، از آنجایی که حوزه بشردوستانه استثنا شده است؛ اتفاق خاصی برای این بانکها عملاً رخ نمیدهد.
حاجیلو معتقد است که آمریکاییها عمدتاً به خاطر اینکه احساس فشار مستمر را به جامعه ایرانی و مردم ایران القا کنند، تحریمها را تکرار کرده و اینطور القا میکنند که شرایط سختتر شده است؛ یعنی بالاتر از سیاهی هم رنگی وجود دارد؛ در حالی که این بخش از تحریمها اثر مؤثر قابل توجهی در میدان واقعی اقتصاد نخواهد داشت.
این تحلیلگر مسائل تحریم ادامه داد: موضوع دیگری که آمریکا بر روی آن تمرکز دارد، تحکیم دیوار تحریمی (FSW) است که در سیاستهای خود در نظر میگیرد تا اگر معاملهای در آینده بخواهد با ایران داشته باشد، از آنها به عنوان برگ برنده استفاده کند و برای هر یک، از ایران امتیاز بگیرد؛ ضمن اینکه آمریکاییها روی اتفاقات اقتصادی ایران که بخش زیادی از آن شاید متأثر از تحریم آنی که آمریکا میگذارد، نباشد بسیار حساس بوده و تلاش دارند اینگونه وانمود کنند که هر اتفاق نامطلوب اقتصادی در ایران ناشی از اثرگذاری تحریمهای آمریکا است و همزمانی افزایش نرخ ارز با این تحریمها را میتوان از این زاویه تحلیل کرد.
وی اظهار داشت: در واقع، آمریکا تلاش دارد تا اتفاقات ماههای اخیر در بازار ارز ایران را به تحریمهای اعمالی خود نسبت داده و امواج اقتصادی در ایران را با موج تحریمی خود همراستا و هماهنگ کند و در نهایت، به جامعه ایرانی تلقین کند که موج اقتصادی که در کشور رخ داده و تنش اقتصادی ایجاد شده ناشی از تحریم است.
حاجیلو خاطرنشان کرد: اکنون کشور برای نقل و انتقالات مالی باید بر روی روشهای مویرگی تسویه مالی (مانند صرافی و…) متمرکز شده و در تعاملات خارجی خود از روشهای شاهرگی به روشهای مویرگی حرکت کند؛ البته این کار باید با کنترل و نظارت حاکمیت باشد؛ این در حالی است که آمریکا هم با اشراف بر این موضوع، تلاش دارد تا ایران را تحت فشار پذیرش FATF قرار دهد تا همین منافذ تنفسی کشور را هم ببندد.
این کارشناس اقتصادی گفت: به هر حال تحریم اگرچه بخشی از دسترسیهای ارزی بانک مرکزی و کشور را دچار ضربه کرده است؛ اما باید از مسیرهای متنوع با آن مقابله کرد و راهکارهای عملیاتی آن نیز وجود دارد.
صحبت کردن درباره موضوع FATF در شرایط کنونی یک موضوع فرعی است
به گزارش خبرگزاری مهر، مجیدرضا حریری در گفت و گویی اظهار داشت: سوئیفت و تبادلات بانکی تحت تأثیر بازی بزرگتری بهنام تحریم آمریکاست و صحبت کردن درباره موضوع «افایتیاف» در شرایط کنونی یک موضوع فرعی است. اگر تحریمهای شدید آمریکا را مانند یک قفس فرض کنیم که بانکهای ایرانی در آن هستند، از «افایتیاف» به عنوان بندی یاد میشود که دست و پای سیستم بانکی کشور را بسته است. در حقیقت وقتی سیستم بانکی کشور در قفس است، چه فرقی میکند که دست و پای آن را بسته باشند یا باز گذاشته باشند.
رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و چین افزود: قفس برای سیستم بانکی کشور همان تحریمهای ظالمانه آمریکاست و تسلط این کشور بر بخش بزرگی از اقتصاد دنیا موجب شده در شرایط کنونی تبادلات بینالمللی بانکی برای بانکهای ایرانی سختتر از گذشته شود.
وی ادامه داد: این تحریمها (تحریم ۱۸ بانک ایرانی) تأثیر چندانی بر فعالان اقتصادی ندارد و بیش از یک دهه است که بانکهای کشور ما تحریم است. از سال ۱۳۹۰ به بعد یاد گرفتیم ارز را به صورت چمدانی وارد کشور کنیم.
مسعود براتی، تحلیلگر مسائل تحریم و اقتصاد بینالملل در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: نظام بانکی ایران به طور جدی، با تحریمهای ثانویه بانکی از اواخر دهه ۸۰ یعنی سالهای ۸۹ به بعد مواجه شد که بر اثر آن، تحریمهای بانکی شدت یافت و نسل جدیدی از تحریمها، به واسطه «قانون جامع تحریم ایران» علیه کشور وضع شد و در قوانین بعدی تکامل یافت؛ به نحوی که بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نیز تحت تحریم قرار گرفت.
کارشناس مسائل تحریم و سیاست خارجی افزود: این امر فضای سختی را در حوزه روابط بانکی برای ایران ایجاد کرد؛ اما در دوره مذاکرات از سال ۹۲ به بعد، روابط بانکی با تغییر خاصی مواجه نشد تا اینکه توافق برجام به سرانجام رسید و نهایی شد؛ بعد از اجرایی شدن توافق هستهای آنچه که رخ داد، علیرغم انتظارات داخلی و تصورات مقامات ایرانی، ساختار تحریمهای بانکی حفظ گردید و به واسطه حفظ ساختار تحریمها، روابط بانکی ایران به حالت قبل از تحریمها و قبل از سال ۸۹ بازنگشت بلکه، روابطی در سطوح پایینتر با بانکهای کوچکتر در سطح جهان ایجاد شد؛ اما بانکهای بزرگ بینالمللی، با ایران وارد همکاری نشدند.
به گفته براتی، این امر تا سال ۹۷ ادامه یافت و در آن سال، آمریکا از برجام خارج شد و روابط بانکی ما به وضعیت دوره تحریم بازگشت؛ به نحوی که ایران بخش زیادی از تعاملات و فعالیتهای اقتصادی خود با سایر کشورها را به اجبار به فضاهای غیررسمی منتقل کرد؛ البته تا پیش از آن نیز، فضاهای غیررسمی در نقل و انتقالات پولی برای ایران از اهمیت بالایی برخوردار بود؛ به دلیل آنکه تحریم یوترن دلار برای ما برداشته نشد و ما برای دسترسی به دلار آمریکا و درهم امارات، به اجبار از شبکههای غیررسمی نقل و انتقال ارز استفاده میکردیم. این وضعیت سبب آسیب پذیری ایران بود و همین ضعف، جهش نرخ ارز در سال ۹۶ را رقم زد؛ یعنی ما مجبور به تکیه به شبکههای غیررسمی برای دسترسی به دلار آمریکا بودیم و آمریکا نیز به دقت آن را شناسایی کرده و از طریق امارات، و بر اساس ظرفیت قانون کاتسا به اقتصاد ایران ضربه وارد کرد.
حتی اگر بانکها تحریم ثانویه هم نمیشدند، اجازه کار با همتایان خود را نداشتند
وی اظهار داشت: بعد از خروج آمریکا از برجام، تکیه بر روابط غیررسمی و همکاری با صرافیها بیشتر شد و تعاملات رسمی ما به شدت کاهش یافت؛ چراکه تحریم بانکی بر علیه ایران شدت یافت و پس از آن، تحریم نفتی ایران به جد اجرایی گردید و فروش نفت ایران به طور کامل ممنوع گردید و خرید نفت از ایران تحریم شد؛ ضمن اینکه، تحریمها به صادرات غیرنفتی کشور نیز تسری یافت و تقریباً تمامی بخشهای اقتصادی کشور تحت تحریم قرار گرفتند.
این تحلیلگر مسائل تحریم افزود: این وضعیت، عملاً اجازه نداد که از کانالهای رسمی استفاده کنیم و حتی اگر این ۱۷ بانک (۱۷ بانک و یک مؤسسه تأمین سرمایه) را هم داشتیم که تحریم ثانویه نبودند، این بانکها در تجارت و تعاملات اقتصادی ما اجازه نقش آفرینی نمییافتند؛ چراکه حجم عملیات نقل و انتقالات پولی این بانکها محدود به اقدامات بشردوستانه بود و در بحث بشردوستانه نیز، مساله جدی در حوزه تأمین مالی و تأمین منابع آن بود که به واسطه تحریمهای ظالمانه در حوزه نفتی علیه ایران، قابل مشاهده بود؛ لذا آنچه که ظرف دو روز گذشته از سوی آمریکا اعمال شده، به نظر نمیرسد در میدان عمل و واقعی، واجد اثر خاصی باشد؛ اما به هر حال باید توجه داشت که آن تحریمها بر روی کاغذ یک تحریم محاسبه میشود.
براتی ادامه داد: چون بانکهای ما بر روی کاغذ تحریم شدهاند، نمیتوانند با سایر بانکهای دیگر کار کنند؛ اما در عمل از گذشته نیز، هیچ بانکی در عرصه بینالمللی با بانکهای ایرانی تعاملی برقرار نمیکرد.
وی افزود: بر اساس اطلاعات موجود، برخی از این بانکها برای تجارت بشر دوستانه ایران استفاده میشدند که در بیانیه وزارت خزانه داری تاکید شده است که تجارت بشردوستانه ادامه مییابد و طبق مجوز عمومی که صادر شده و این بانکها مشمول آن خواهند بود؛ روابط ادامه مییابد؛ هر چند که در بحث تجارت بشردوستانه، مساله تأمین منابع ارزی برای خرید غذا و دارو نیز مساله مهمی است.
تحریمهای تازه چه هدفی را دنبال میکند؟
وی در پاسخ به این سوال که مقامات آمریکایی با وضع تحریمهای تازه چه هدفی را دنبال میکنند، گفت: دولت آمریکا دو هدف را از تکرار تحریمها دنبال میکند، به این معنا که با توجه به شناختی که از وضعیت اقتصادی ایران، حجم نقدینگی و بیتدبیری موجود در کشور و حوزه اقتصاد دارد؛ به صورت مستمر شوکهای روانی ایجاد میکند و سعی دارد که از این فضا استفاده کند که متأسفانه، جریان رسانهای در داخل و خارج نیز آن را تقویت میکند.اما در میدان واقعی اقتصاد عملاً اتفاقی رخ نخواهد داد.
براتی معتقد است که در میدان واقعیت اقتصاد داخلی، اتفاق خاصی با وضع تحریمهای جدید رخ نداده است؛ اما شوک روانی به دنبال تأثیراتی از جنس ایجاد نارضایتی در مردم است. در اینجا کار رسانهها مهم است که این موضوعات را تبیین کند و برای مردم اطمینان ایجاد کنند که این تحریمها چیز خاصی نیست.
وی ادامه داد: هدف بعدی آمریکا ذیل راهبردی است که هم در دوره قبلی تحریمها، یعنی دوره اوباما آن را دنبال میکرد و هم در حال حاضر، ترامپ آن را در پیش گرفته است، به این معنا که هدف از این تکرار تحریمها، «تحکیم دیوار تحریم» یا FSW است که در قالب آن، با اینکه تحریمها از نظر عملیاتی به نقطه اوج خود رسیده و از آن پس اثر جدیدی را ایجاد نمیکنند؛ ولی با وضع تحریم جدید، کمک میکنند که ساختار تحریم مستحکمتر شده و از جوانب مختلف قوام بگیرد؛ ضمن اینکه این موارد جدیدی که روی کاغذ میآید، در مذاکره احتمالی که هر زمان اتفاق افتد، هر یک به عنوان یک امتیاز به طرف مقابل فروخته شود؛ همان کاری که اوباما در برابر ایران، اجرا کرد و توانست این امتیازات را بفروشد و با این بخش مهمی از تحریمها را حفظ کرد و ایران نیز متأسفانه در این بازی افتاد و پذیرفت.
براتی ادامه داد: اکنون نیز ترامپ هم میخواهد تحریم را محکم کند؛ هم اینکه این برگهها را در مذاکرات استفاده کند؛ هم اینکه از این امتیازات به خوبی در زمان مناسب استفاده نماید.
عضو FATF هم بودیم، تحریم ثانویه باز هم شکل میگرفت
وی در خصوص اینکه آیا عدم الحاق ایران به کنوانسیونهای مربوط به FATF میتوانست مانع وضع تحریمهای جدید شود، خاطرنشان کرد: الحاق به دو کنوانسیون که یکی بحث مبارزه با مفاسد سازمان یافته فراملی و دیگری مبارزه با تأمین مالی تروریسم را دنبال میکنند؛ تأثیری در عدم وضع این تحریمها نمیتوانست داشته باشد؛ چراکه اولاً در استانداردهای مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم، آنچه که از منظر حقوق بین المللی اهمیت دارد، داشتن قوانین داخلی برای مقابله با این دو پدیده است؛ به این معنا که وقتی به قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل که سه قطعنامه در این حوزه دارد، مراجعه میشود؛ مشاهده میگردد آنچه که الزام شده مساله داشتن قوانین داخلی است که ایران در این حوزه قوانین داخلی دارد؛ به این معنا که در حوزه تأمین مالی تروریسم و قانون مبارزه با پولشویی، قوانین داخلی ایران کامل است و جزو مترقیترین قوانین به شمار میرود؛ ولی پیوستن به دو کنوانسیون بین المللی مسألهای است که از سوی نهاد معتبری مثل شورای امنیت الزام نشده است.
براتی گفت: این حرفهایی که اگر به FATF ملحق شده بودیم ممکن بود تحریم جدید اعمال نشود، مبنا ندارد؛ چراکه اف ای تی اف نهادی بین الدولی است و مرجعیت بین المللی به لحاظ حقوقی ندارد؛ ولی از نظر سیاسی مرجعیت پیدا کرده است؛ FATF مصر است که ایران باید به این کنوانسیونها بپیوندد؛ و این اشتباه راهبردی طیب نیا وزیر وقت اقتصاد بود که به عنوان رئیس شورای عالی مبارزه با پولشویی، این اکشن پلن را که شامل این دو کنوانسیون میشد، پذیرفت و این یک خطای راهبردی بود که دولت یازدهم انجام داد؛ در حالیکه در استانداردهای بین المللی، مبارزه با پولشویی الزامی به الحاق به این دو کنوانسیون وجود ندارد.
وی اظهار داشت: این دو کنوانسیون آنچه که ایجاد میکرد تعهدات فراملی و بین المللی برای ایران است که ناظر به اعضای آن کنوانسیونها است و منجر به همکاریهای اطلاعاتی و حقوقی و قضائی با کشورها خواهد شد؛ در حالیکه برای کشوری که تحت شدیدترین تحریمها قرار دارد، این کار عاقلانه نیست و متأسفانه متوجه این موضوع نشدیم.
کجروی در موضوع قرارداد راهبردی ایران و چین
براتی ادامه داد: این دو کنوانسیون از نظر محتوا نیز با تحریمهای اعمال شده، مرتبط نیست و اگر به بیانیه وزارت خزانه داری آمریکا که بر روی سایت این وزارخانه نیز قابل مشاهده است، رجوع شود توضیحات وزارت خزانه داری ناظر بر این است که از میان این ۱۸ بانک، ۱۶ بانک به واسطه دستور اجرایی ۱۳۹۰۲ ترامپ در بهمن سال ۹۸ تحت تحریم ثانویه قرار گرفتهاند و آن زمان، رئیس جمهور آمریکا دستور داد که کل باقیمانده اقتصاد ایران باید تحریم شود؛ الان نیز استدلال کرده است که این بانکها به واسطه اینکه بخشی از نظام اقتصادی ایران هستند، باید تحریم شوند؛ دو بانک دیگر یعنی بانک حکمت ایرانیان نیز به حوزه نظامی باز میگردد و بانک رسالت نیز به یکی از موارد تحریمی گذشته باز میگردد؛ پس این تحریم ربطی به اف ای تی اف ندارد.
وی اظهار داشت: آنهایی که اف ای تی اف را مطرح کرده و بزرگ میکنند و میگویند که اگر اکشن پلن ایران حل نشود، قرارداد راهبردی با چین نیز اجرایی نخواهد شد، درکی از واقعیت نداشته و نگرانی بزرگتر این است که یک عدهای عامدانه یا جاهلانه مانع به توافق رسیدن ایران و چین و اجرای آن میشوند؛ در حالیکه همه میدانند و مطلع هستند که اسرائیل و آمریکا به طور جدی علیه این همکاری راهبردی فعالیت و موضع گیری میکنند و حتی وزارت خزانه داری آمریکا و وزارت خارجه آمریکا طرف چینی را تهدید کرده که اگر قرار است این قرارداد را اجرایی کند، با تحریم آمریکا مواجه خواهد شد.
براتی تاکید کرد: در این شرایط که روشن است این قرارداد همکاری قرار است در مقابل تحریمهای آمریکا عمل کند، عدهای بر ضد این قرارداد حرکت کرده و در عمل مانع ایجاد زمینههای آن میشوند؛ در حالیکه باید این افراد را از این پیلهای که دور خود ایجاد کرده و توهمی که برای خود شکل دادهاند، خارج نمود و در چارچوب منافع ملی این بحث را دنبال و خطای تحلیلی و ادراکی که جریان حامی دولت دارد را اصلاح کرد.
به گزارش خبرنگار مهر، وزارت خزانهداری آمریکا در شامگاه پنجشنبه ۱۷ مهرماه به وقت تهران، ۱۸ بانک و مؤسسه مالی ایران را تحریم کرد. در فهرست تحریمهای جدید آمریکا نام «تأمین سرمایه امین»، «بانک کشاورزی» و تمامی شعب آن، «بانک مسکن» و تمامی شعب آن، «بانک رفاه کارگران»، و تمامی شعب آن، «بانک شهر»، «بانک اقتصاد نوین»، «بانک قرضالحسنه رسالت» و تمامی شعب آن، «بانک حکمت ایرانیان»، «بانک ایران زمین»، «بانک همکاری منطقهای اسلامی» و شعبههای ایران و عراق آن، «بانک کارآفرین»، «بانک خاورمیانه» و تمامی شعب آن، «بانک قرضالحسنه مهر ایران»، «بانک پاسارگاد»، «بانک سامان»، «بانک سرمایه»، «بانک توسعه تعاون»، «بانک گردشگری» به چشم میخورند.
به گزارش خبرگزاری مهر، حمید قنبری با حضور در بخش خبری ۲۱ شبکه یک سیما درباره تحریم بانکهای ایران توسط آمریکا افزود: همه بانکهایی که نام آنها دیروز به عنوان تحریم شده، اعلام شد قبلاً هم در فهرست تحریمهای آمریکا وجود داشتند.
او ادامه داد: پس از اینکه ایالات متحده آمریکا از برجام خارج شد همه تحریمهای لغو و تعلیق شده را دوباره بازگرداند و این بانکها هم از همان زمان, تحریم شدند بنابراین اتفاق جدیدی درباره این بانکها نیفتاده است.
قنبری اضافه کرد: نوع اعلام این خبر هم نشان میدهد که آمریکاییها میدانند که قرار نیست اتفاق جدیدی در نتیجه این تحریم بیفتد، آنها در مواردی که بخواهند مجموعه مالی را تحت فشار شدید قرار دهند، تحریم آن را از قبل اعلام نمیکنند و ناگهانی، آن را اعلام میکنند.
مدیرکل بین الملل بانک مرکزی افزود: در دو سال گذشته وضعیت روابط بانکی و تأمین مالی تجارت خارجی خود را به نحوی حفظ کردیم که اثری بر وضعیت تأمین کالاها در داخل کشور وجود نداشته باشد با اینکه در این دو سال شدید ترین تحریمها بر نظام بانکی و مالی کشور، اعمال شده است.
وی گفت: توانستیم ارز مورد نیاز کالاهای اساسی و مورد نیاز مردم و مواد اولیه واحدهای تولیدی را تأمین کنیم.
قنبری افزود: در ۶ ماه نخست امسال باوجود همه فشارها، توانستیم ۵ میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار ارز را برای کالاهای اساسی تأمین کنیم و همچنان هم این فعالیت ادامه مییابد.
مدیرکل بین الملل بانک مرکزی گفت: صرفاً از طریق بانکها کار نمیکنیم به جز آن, کانالهای دیگری وجود دارد که از طریق آن ارز مورد نیاز ذینفعان را تأمین میکنیم.
تجربه دور زدن تحریم بانکهای ایرانی در نهانخانه بانک مرکزی
به گزارش خبرنگار مهر، وزارت خزانهداری آمریکا در شامگاه پنجشنبه ۱۷ مهرماه به وقت تهران، ۱۸ بانک و مؤسسه مالی ایران را تحریم کرد. در فهرست تحریمهای جدید آمریکا نام «تأمین سرمایه امین»، «بانک کشاورزی» و تمامی شعب آن، «بانک مسکن» و تمامی شعب آن، «بانک رفاه کارگران»، و تمامی شعب آن، «بانک شهر»، «بانک اقتصاد نوین»، «بانک قرضالحسنه رسالت» و تمامی شعب آن، «بانک حکمت ایرانیان»، «بانک ایران زمین»، «بانک همکاری منطقهای اسلامی» و شعبههای ایران و عراق آن، «بانک کارآفرین»، «بانک خاورمیانه» و تمامی شعب آن، «بانک قرضالحسنه مهر ایران»، «بانک پاسارگاد»، «بانک سامان»، «بانک سرمایه»، «بانک توسعه تعاون»، «بانک گردشگری» به چشم میخورند.
بیانیه وزارت خزانهداری آمریکا چه میگوید؟
در بیانیه وزارت خزانهداری آمریکا آمده است که این وزارتخانه پس از رایزنی با وزارت خارجه این کشور نهادهای مالی ایران را برای قرار دادن در لیست تحریمها شناسایی کرده است. به گفته مقامات آگاه، تحریمهای جدید آن دسته از بانکهای ایرانی را هدف قرار دادهاند که تاکنون مشمول تحریمهای ثانویه نبودهاند.
طبق تحلیل کارشناسان، هدف از تحریمهای جدید آمریکا علیه ایران، این است که کانالهای مورد استفاده تهران برای واردات اقلام بشردوستانه مانند غذا و دارو مسدود شوند.
تجربه دور زدن تحریم بانکهای ایرانی در اسناد محرمانه بانک مرکزی
محمود بهمنی، رئیس کل اسبق بانک مرکزی در گفتگو با خبرنگار مهر در واکنش به تحریم ۱۸ بانک و مؤسسه ایرانی از سوی وزارت خزانهداری آمریکا گفت: در سال ۹۱ کل بانکهای کشور تحت شش تحریم شورای امنیت قرار گرفتند که در فهرست آنها، نام بانکهای دولتی و خصوصی به چشم میخورد، اما به هر ترتیب بانک مرکزی، با مجموعه تمهیداتی که فراهم کرد، توانست امورات مرتبط با نقل و انتقالات مالی مورد نیاز کشور و واردات را انجام دهد و بر همین اساس، هم اکنون نیز این شرایط وجود دارد که بتوان کار را مدیریت و خللی در امور مشاهده نکرد.
وی افزود: در این حوزه مجموعهای از تدابیر برای نقل و انتقالات بانکی باید از سوی بانک مرکزی سامان داده شود تا بتوان مبادلات تجاری را انجام داد؛ این در حالی است که با مجموعهای از تدابیری که سوابق آن در بانک مرکزی موجود است، میتوان مبادلات غیرسیستمی را برای نقل و انتقالات ارزی برقرار ساخت.
وقت تکیه به شبکه مویرگی صرافیها با مراقبت و نظارت کامل است
بهمنی در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه بسیاری از راهها از سوی بانک مرکزی در اوایل دهه ۹۰ تجربه شده و نتایج مثبتی هم حاصل شده است؛ تصریح کرد: بنابراین مقامات ارشد دولت و بانک مرکزی اکنون باید به این فکر باشند که از این راهکارهای تجربه شده و موفق بهرهبرداری کنند؛ به خصوص اینکه تحریم کنونی سختتر از تحریم سال ۹۰ نیست؛ چرا که آن زمان تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا همزمان با تحریمهای شورای امنیت شده بود.
به گفته رئیس کل اسبق بانک مرکزی، مبادلات پولی ایران تنها از طریق سیستم بانکی صورت نمیگیرد و سایر سیستمهای موازی نیز قابل استفاده هستند؛ به نحوی که بدون اینکه بخواهیم ارتباطات رسمی با بانکهای دنیا برقرار کنیم؛ میتوان از این راهکارها بهره گرفت که اسناد محرمانه آن در بانک مرکزی موجود است؛ البته ما هم دلمان نمیخواهد نظام بانکی کشور تحریم باشد، اما حال که این شرایط پیش آمده، باید از ابزارهای مرتبط نهایت بهرهبرداری را صورت داد.
وی اظهار داشت: اکنون وقت تکیه به شبکه مویرگی صرافیهای کشور است تا با مراقبت و نظارت بانک مرکزی بتوان مایحتاج کشور را برآورده ساخت. پس تجربه کامل آن در بانک مرکزی وجود دارد؛ ضمن اینکه اگر بانک مرکزی تمایل داشته باشد، در جلسات محرمانه حاضر به انتقال این تجربیات هستیم.
تحریمهای آمریکا صرفاً تبلیغاتی است؛ با کمک بخشخصوصی آن را دور میزنیم
در عین حال، عبدالناصر همتی در واکنش به تسری تحریمهای ثانویه به باقیمانده بانکهای ایرانی گفت: تعدادی از این بانکها وظیفه انتقال منابع برای خرید دارو و مواد غذایی را به عهده دارند و بانکهای خارجی که با این بانکها مبادلاتی داشتند، عملاً معافیتها و مجوزهای لازم را برای تأمین مالی مبادلات دارو و محصولات غذایی دریافت کردهاند.
رئیس کل بانک مرکزی افزود: هر چند در ماههای گذشته برای تأمین دارو و غذای مردم به خاطر فشار حداکثری، به شدت در مضیقه بودیم، ولی تاکنون از مسیرها و روشهایی اجازه ندادیم هیچگونه کمبودی در کشور ایجاد شود و از این پس نیز بانک مرکزی در کنار بخش خصوصی، تمام تلاش خود برای تأمین دارو و کالاهای اساسی مورد نیاز مردم از روشهای مختلف به کار خواهد بست و اجازه نخواهد داد از این ناحیه فشار بیشتری بر مردم وارد شود.
وی تأکید کرد: این اقدام آمریکا بیش از آنکه اثر اقتصادی داشته باشد، برای اهداف تبلیغاتی و سیاسی داخلی آن کشور انجام شده است و نشانگر دروغ و فریب بودن ادعای حقوق بشر و انساندوستی سران این کشور است و قطعاً چنین اقداماتی در حافظه ملت ایران ثبت خواهد شد.
اعتمادآنلاین| محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران روز پنجشنبه در پیامی تحریمهای آمریکا علیه نظام بانکی ایران بهمنظور قطع دسترسی ایران به نظام مالی جهانی برای پرداخت پول غذا و دارو را جنایت علیه بشریت خواند.
محمدجواد ظریف در واکنش به این اقدام خصمانه آمریکا در توئیتر نوشت: «در میانه همهگیری کرونا، رژیم ایالات متحده درصدد نابودکردن کانالهای باقیمانده برای پرداخت پول دارو و غذا است.»
وی در ادامه تصریح کرد: «ایرانیان این آخرین بیرحمیها را نیز از سر خواهند گذراند. اما تبانی برای گرسنگیدادن یک ملت، جنایت علیه بشریت است. آمران و مجریان که پولهای ما را بلوکه کنند به دست عدالت سپرده خواهند شد.»
رسمیت بخشیدن به فعالیت ۴۰۰ هزار ماینر/ دولت فردا تصمیم میگیرد
فرهاد بیات در گفت و گو با خبرنگار مهر، اظهار داشت: یکی از تحولاتی که در عرصه فناوری رخ داد، پدیدهای به نام رمزارز بود که ظرفیت بسیار خوبی را برای کشور میتوانست فراهم کند زیرا یکی از مشکلاتی که ما در زمینه تجارت بین المللبدلیل محدودیتها و تحریمهای بانکی با آن مواجه هستیم، موضوع جا به جایی پول است.
این کارشناس حقوقکسب و کار افزود: وقتی مقولهرمزارزها و دستگاههای استخراج رمزارز (ماینر) در جهان مطرح شد، کشورهای مختلف مواضع مختلفی گرفتند؛ در کشور ما در تاریخ ۱۳ مرداد سال ۹۸، هیأت وزیران مصوبهای را از نظر گذراند و تا حدودی این حوزه را ساماندهی کرد. یکی از مقولهها در این مصوبه بحث مجوز بود.
وی ادامه داد: از آنجا که دولت تولید و استخراج رمزارز را یک نوع صنعت تلقی کرد، صدور مجوز برای ماینرها را به وزارت صنعت، معدن و تجارت واگذار و اعلام کرد کسانی که قصد فعالیت در این حوزه را دارند، باید مجوز آن را از وزارت صمت بگیرند. این مصوبه در واقع رسمیت بخشیدن به فعالان این حوزه بود.
رفع نقیصه مصوبه ماینرها؛ فردا
بیات گفت: با وجود مؤثر بودن مصوبه، اما متأسفانه در این مصوبه هیچ بحثیدر خصوص دستگاههایی که تا قبل از این مصوبه وارد کشور شده بودند، مطرح نشده بود؛ همین مساله، مشکلاتی را ایجاد کرد زیرا از یک طرف سازمان تعزیرات ورود کرد و بر اساس گزارش مراجع انتظامی، با برخی از کسانی که شاید ماینرها را از وبسایتهای اینترنتی خریداری کرده بودند برخورد کرد و پروندههایی تشکیل شد؛ به همین دلیل کسانی که این دستگاهها را خریداری کرده بودند یا از دستگاه استفاده نکردند یا اینکه به صورت زیرزمینی به فعالیت خود ادامه دادند.
این کارشناس حقوقکسب و کار افزود: همین مساله موجب شد مرکز بررسیهای استراتژیکریاست جمهوری این چالش را مطرح و پیشنهاد حل آن را مطرح کند؛ بعد از پیشنهاد مرکز، با تدبیرمعاونمحترم حقوقی رئیس جمهور، این معاونت هم پیشنهاد مشخصی را در چند بند ارائه کرد که خوشبختانه علی رغم محدودیتهای ناشی از بیماری کرونا با همکاری خوب دبیر محترم هیأت دولت، پیشنهاد معاونت حقوقی به سرعت در کمیسیون تخصصی، فرعی و اصلی دولت مطرح و مصوب شد. خلاصه این پیشنهاد فردا، یک شنبهاولتیر ماه در هیأت دولت مطرح خواهد شد و در صورت تصویب، اتفاق خیلی خوبی در سطح کشور خواهد افتاد.
دارندگان ۴۰۰ هزار ماینر خوداظهاری میکنند
وی ادامه داد: در این پیشنهاد، اولاً به شهروندان فرصت خوداظهاریداده شده است؛ یعنی دارندگان دستگاه ماینر از تاریخ اعلام وزارت صمت تا ۳۰ روز فرصت دارند که دستگاه خود را خوداظهاری کنند و حقوق گمرکی آن را بپردازند.
بیات افزود: خوداظهاری چند پیامد مثبت دارد، اولاً باعث میشود که حقوق گمرکی که دولت از آن محروم شده بود، پرداخت شود که درآمدزایی خوبی برای دولت است؛ همچنین طبق آمار غیررسمی حداقل ۴۰۰ هزار دستگاه ماینر در کشور داریم که بسیاری از این دستگاهها یا معطل مانده و استفاده نمیشوند یا اینکه به صورت زیرزمینی استفاده میشوند. در صورتی که پیشنهاد مذکور تصویب شود، عملاً این فرصت ایجاد میشود که فعالیتهای زیرزمینی شفاف شده و مشکلی برای استفاده مجاز از این دستگاهها وجود نداشته باشد؛ مالکان این دستگاهها میتوانند این دستگاهها را تحت شرایطی که در مصوبه آمده، در مراکزی که صاحب مجوز هستند در اختیار بگذارند و از منافعش استفاده کند.
درآمدزایی دولت از به رسمیت شناختن ماینرها
وی ادامه داد: نکته دیگر این است که باید پروندههایی که در تعزیرات تشکیل شده است طی دستورالعملی تعیین تکلیف شود تا مشکل مردم برطرف گردد؛ شفاف سازی خوبی در مورد تعداد دستگاهها و درآمدزایی خوبی برای دولت ایجاد میشود و همچنین به تولید کمک میکند زیرا این دستگاههایی که معطل ماندهاند میتوانند وارد فرایند تولید شوند و در تولید رمزارز به کار گرفته شوند زیرا دولت هم از سود برق یا گاز مصرفی میتواند استفاده کند. اشتغال خوبی هم ایجاد میشود.
معرفی سامانه برای خوداظهاری
بیات در مورد اینکه آیا غیر از روش خوداظهاری، روش دیگری برای شناسایی دستگاههای ماینر پیش بینی شده است، گفت: خیر، فعلاً همان روش خوداظهاریپیشنهاد شده است؛ در واقع بعد از تصویب مصوبه، در وبسایتی که وزارت صمت پیشنهاد میکند (پیشنهاد این بود که در سایت بهینیاب این اتفاق بیفتد ولی اختیار تعیین سامانه به وزارت صمتداده شده است) مردم میتوانند مراجعه کرده و دستگاههای ماینر خود را اظهار کرده و حقوق گمرکی آن را بپردازند.
وی افزود: اگر آمار غیررسمی را در نظر بگیریم که حداقل ۴۰۰ هزار دستگاه در کشور است؛ اگر میانگین قیمت هر دستگاه را بطور متوسط یکهزار دلار در نظر بگیریم یعنی ۴۰۰ میلیون دلار سرمایه اکنون یا بلااستفاده مانده یا اینکه به صورت زیرزمینی استفاده میشود.
در صورت عدم خوداظهاری، ماینر کشف شده به تعزیرات ارجاع میشود
بیات در مورد اینکه اگر فردی خوداظهاری نکند، چه برخوردی صورت خواهد گرفت، تصریح کرد: اگر خوداظهاریصورت نگیرد، چنانچه دستگاه کشف شود پرونده به تعزیرات ارجاع میشود؛ امافکر میکنیم که خوداظهاریصورت میگیرد زیرا وقتی کسی یک دستگاه ارزشمند داشته باشد، میارزد که ۴ درصد حقوق گمرکی را بدهد و سپس با خیال راحت و آرامش از این دستگاه استفاده کند.
وی افزود: در حال حاضر عدهای به دلیل ترس از تعزیرات یا از دستگاه استفاده نمیکنند و یا به صورت زیرزمینی و با ترس و اضطراب استفاده میکنند. پیش بینی میکنیم تعدادقابل توجهی از مالکان این ۴۰۰ هزار ماینر، از فرصتی که دولت در اختیارشان قرار خواهد داد، استفاده کنند.
احتمال تهیه مصوبه تعدیل نرخ برق و گاز برای ماینرها
این کارشناس حقوقکسب و کار ادامه داد: البته این مصوبه، یک مصوبه تکمیلی دیگری هم دارد که بحث تعرفه برق است. در مصوبه ۱۳ مرداد سال ۹۸ تعرفهای که برای برق و گاز مصرف ماینرهاتعیین شده بود، به اذعان بخش خصوصی زیاد است و احتمال اینکه این تعرفه در آینده تعدیل شود زیاد است. امافعلاً مصوبهای که قرار است فردا در هیأت دولت مطرح شود، صرفاً موضوع تعیین تکلیف دستگاههایی است که قبل از تاریخ ۱۳ مرداد ۹۸ وارد کشور شدهاند.
وی افزود: بعد از این مصوبه، احتمال میدهیم که مصوبهای در مورد تعدیل نرخ برق و گاز مصرفی صنعت ماینر داشته باشیم تا از ظرفیتهای این صنعت به خوبی استفاده کنیم، زیرا با توجه به منابع گازی که در کشور داریم قابلیت استفاده از این فناوری تبدیل به یک مزیت رقابتی خواهد شد و با توجه به وضعیت تحریمی که داریم یک فرصت خوب تلقی میشود.
بیات یادآور شد: رئیس جمهور در سخنانشان در اجلاس کوالالامپور بر ضرورت استفاده از ظرفیتهای این صنعت تاکید کرده بودند و امیدواریم با تصویب پیشنهاد معاونت حقوقی ریاست جمهوری در دولت، نقیصه مصوبه ۹۸.۵.۱۳ برطرف شود.