واقعیتهای مصاف دولت با کرونا از زبان معاون وزیر کار
این گفتوگو را بخوانید.
یکی از اتفاقات مهمی که با شروع کرونا در ایران رخ داد، این بود که برخلاف گذشته توانستیم آمار بیکاران را بهصورت روزانه ثبت کنیم. پیش از این، آمار بیکاران ابتدا در شهرستان و سپس در استان ثبت میشد و در نهایت با یک وقفه زمانی به تهران میرسید و اصلاً تجمیع اطلاعات وجود نداشت، اما از ابتدای اسفند با استفاده از سامانهای که در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی راهاندازی شد، اطلاعات هر فرد بیکار شده در یک جا و بهصورت روزانه ثبت و جمعبندی میشد. براین اساس تا امروز(۲۷ اردیبهشت ماه) نزدیک به ۷۶۰ هزار نفر اطلاعات خود در این سامانه را ثبت و اعلام کردند که بیکار شدند. در مرحله بعد، این اطلاعات با سازمان تأمین اجتماعی بررسی میشود که آیا این فرد، بیمه پرداز بوده یا خیر و آیا میتوان به او بیمه بیکاری پرداخت کرد یا نه. این یک اتفاق مهم بود، زیرا وقتی با استفاده از دادههای دقیق با حجم مسأله رو به رو میشوید، ابعاد واقعی مشکل را میفهمید و میدانید که سیستم چطور باید به این مسأله پاسخ بدهد. درواقع اینکه گفته میشود صدای فقرا را باید شنید، چنین سامانهای یکی از راههای شنیدن صدای فقرا و فهمیدن ابعاد مشکل است تا بتوان در سیاستها تغییر ایجاد کرد. شاید یکی از دلایلی که باعث شد این رویکرد را اتخاذ کنیم که به بنگاهها وام پرداخت شود تا نیروی کار خود را اخراج نکنند، در اثر مشخص شدن تعداد بیکارانی بود که برای نخستین بار در سطح ملی بهصورت روزانه تجمیع میشد.
گویا برای بیکارشدهها، میان مشاغل رسمی و غیررسمی تفکیک قائل شده اید. آقای ربیعی اعلام کردند تخمین زده میشود نزدیک به ۳ میلیون شاغل غیررسمی بیکار شده باشند و ۴ میلیون شاغل رسمی هم یا با کاهش دستمزد یا بیکاری و اخراج مواجه شدهاند.
حتماً این تعداد مشاغل غیررسمی را در برنمیگیرد، زیرا تعریف مشاغل غیررسمی پیچیده است. گاهی مشاغل غیررسمی را با نداشتن مجوز تعریف میکنیم، مانند مسافرکشی که از وزارت کشور مجوز حملونقل ندارد. گاهی هم فرد راننده تاکسی است، اما بیمه ندارد و نداشتن بیمه به این معنی است که همه مشکلات مشاغل غیررسمی را دارد، کما اینکه در صورت معلول شدن نمیتواند از مزایای مستمری از کارافتادگی استفاده کند. بنابراین وقتی از مشاغل غیررسمی صحبت میشود، باید توجه کنیم که چنین ابهاماتی وجود دارد. اما بهطور مشخص، اگر ۲۴ میلیون شاغل در کشور داشته باشیم، ۱۷ میلیون نفر از این افراد بیمه دارند و ۷ میلیون نفر بیمه ندارند. آیا نداشتن بیمه از سوی این افراد، به معنی نداشتن مجوز است، یا مجوز دارند، اما بیمه نیستند؟ در ایران تفاوت این شناخته شده نیست و متأسفانه این خلأ آماری در ایران وجود دارد.
از ۷۶۰ هزار نفر بیکار شده ثبتنام کرده، گویا برای ۶۵۰ هزار نفر تأیید شده که بیمه بیکاری به آنان پرداخت میشود.
از ۱۷ میلیون نفر شاغل دارای بیمه، ۹میلیون و ۸۰۰ هزار نفر کارفرما دارند. این تفکیک به این دلیل مهم است که ممکن است شما بیمه داشته باشید، اما بیمه بیکاری به شما تعلق نگیرد. زیرا برخی از بیمه شدهها- ۵ تا ۱۰ میلیون نفر- کسانی هستند که بیمه خویش فرما دارند که بیمه بیکاری به آن تعلق نمیگیرد. ضمن اینکه ما نمیتوانیم در شرایط کرونایی به این افراد بیمه بیکاری پرداخت کنیم، به این دلیل که نمیتوانیم راستی آزمایی کنیم که اینها کار خود را از دست دادهاند یا نه. بنابراین از ۲۴ میلیون شاغل در کشور، ۱۰ میلیون نفر از دارندگان بیمه کارفرما هم دارند. و باز متأسفانه تعداد معدودی از این افراد، حدود ۴۰ درصد، در شرایط عادی بیمه بیکاری به آنان تعلق میگیرد. به این دلیل که اگر کارمند دولت باشید یا مشاغل پیمانی داشته باشید، یعنی کارفرما و بیمه داشته باشید، اما به شما بیمه بیکاری تعلق نمیگیرد. کار دولت در شرایط کرونا این بود که حتی اگر کل این ۱۰ میلیون بیمه شده در شرایط کرونا بیکار شده باشند، به آنان بیمه بیکاری میدهیم، درصورتی که قبلاً ۴۰ درصد از اینها میتوانستند بیمه بیکاری را بگیرند.
اما میان آن ۷۶۰ هزار نفری که از اسفندماه برای دریافت بیمه بیکاری ثبتنام کردند راستی آزمایی کردید، هدف از این راستی آزمایی چه بود، آن وقت قرار بود به ۱۰ میلیون نفر بیمه بیکاری تعلق بگیرد؟
به این دلیل راستی آزمایی کردیم که این عده جزو آن ۱۵ میلیون نفر نباشند. یعنی ممکن است فردی راننده تاکسی باشد یا بیمه خویش فرما داشته باشد و بگوید مغازه من تعطیل شده است، ما نمیتوانیم به اینها بیمه بیکاری بدهیم. برای این افراد گفتیم اگر بیمه دارد و جزو مشاغل آسیب دیده است، به ازای هر شاغل، به او ۱۲ میلیون تومان وام داده شود که فرآیند اعطای این وامها از هفته گذشته آغاز شده است. حدود ۵۰ هزار واحد صنفی برای این منظور ثبتنام کردند که ممکن است از یک تا ۵۰۰ نفر بیمه پرداز داشته باشند. اتفاق مهم دیگر، این است که وقتی دولت اعلام کرد ارز ۴۲۰۰ تومانی عرضه میکند، کسانی که مثلاً در یک سال یا ۶ ماه گذشته شرکت ثبت کرده بودند نیز توانستند از این دلارها بگیرند. اما در بیمه بیکاری شاهد این اتفاق نخواهیم بود که فردی به دروغ ادعا کند نیروی خود را بهدلیل کرونا اخراج کردم. به محض اینکه چنین ادعایی بشود، وزارت کار بهصورت برخط با سازمان تأمین اجتماعی ارتباط برقرار کرده و صحت ادعای او را بررسی میکند. بنابراین فسادی که در ارز رخ داد یا شبهه ناک بودن پروندههای آن در افکارعمومی، در فرآیند اعطای وام به مشاغل و بنگاهها در شرایط کرونا تکرار نخواهد شد. به این دلیل که بانکهای اطلاعاتی ما مشخص میکند هر فرد چند شاغل داشته یا دارد. این فرآیند کمک خواهد کرد تا افراد رفتار غیراخلاقی انجام ندهند و دولت هم منابع خود را به کسانی اختصاص دهد که واقعاً ذیحق هستند.
منابع بیمه بیکاری همان ۵ هزار میلیارد تومانی است که دولت به صندوق بیمه بیکاری اختصاص داد؟
این منابع برای گروههایی است که قبلاً بیمه بیکاری به آنان تعلق نمیگرفت، یعنی آن ۶۰ درصدی که بهصورت پیمانی بودند و براساس مقرراتی که وجود داشت، با وجود داشتن کارفرما، بیمه بیکاری به آنان تعلق نمیگرفت، اما این بار بیمه بیکاری به آنان تعلق میگیرد. میزان این بیمه نیز براساس میزان حداقل دستمزد و به مدت سه ماه پرداخت میشود.
غیر از این بیمه بیکاری یا وام به بنگاهها برای حفظ اشتغال، بستههای معیشتی ۲۰۰ تا ۶۰۰هزار تومانی برای نیازمندان و نیز وامهای یک میلیون تومانی برای ۲۳ میلیون یارانهبگیر تعریف شده است. جزئیات این پرداختها چگونه است؟
وامهای یک میلیون تومانی به یارانه بگیران پرداخت خواهد شد که ۲۴ میلیون و ۳۰۰ هزار خانواده را شامل میشود و این تعداد، غیر از نیروهای مسلح است. از این ۲۴ میلیون خانواده، تا امروز که باهم صحبت میکنیم، وام یک میلیون تومانی به ۲۰ میلیون و ۲۰۰ هزار خانواده پرداخت شده است. شاید این پرداختها مانند پرداخت یارانهها فرض شده و تصور شود که فرآیند سادهای دارد، درحالی که فرآیند پیچیدهای بود. وقتی پرداخت وام یک میلیون تومانی تصویب شد، یک دیدگاه این بود که این وام به همه پرداخت و یارانهها کسر شود. بانک مرکزی و بانکهای دیگر استدلال کردند شاید بسیاری وامها را نخواهند، زیرا اقساط آن طی دو سال از یارانه آنان کسر خواهد شد. گفته شد فرآیند عادی دریافت وام مراجعه فرد به بانک و پرکردن فرم تقاضا است. اما شرایط کرونایی اجازه نمیداد ۲۴ میلیون خانواده را به بانکها بکشانیم تا فرم پر کنند، آن هم در حالی که تعداد وامهایی که سیستم بانکی در هر سال ارائه میدهد، به ۲ میلیون فقره هم نمیرسد، اما ناگهان تصمیم گرفته میشود به ۲۴ میلیون نفر وام پرداخت شود. وزارت کار دو راهکار پیشنهاد کرد؛ یکی اینکه خانوادهها با ارسال پیامک از طریق موبایلهای خود اعلام کنند که متقاضی دریافت وام هستند، یا اینکه هنگام مراجعه به عابربانکها، منویی باز شود که آیا میخواهید از این وام استفاده کنید یا خیر؟ سیستم بانکی راهکار دوم را قبول کرد. اما درنهایت ارسال پیامک تصویب شد که خود این امر، یعنی پذیرش این فرآیند یک اتفاق مهم برای کشور بود. زیرا اکنون یک خلأ مهم در سیستم مدیریتی کشور وجود دارد مبنی بر اینکه مردم ایران بهصورت الکترونیکی احراز هویت نشدهاند. ما شناسنامه الکترونیکی نداریم، درحالی که برخی کشورها به مردم کارتهای هویتی الکترونیکی دادهاند یا مردم از طریق اینترنت احراز هویت الکترونیکی شدند. اما ما هیچ کدام از این راهها را در کشور به طور فراگیر قبول یا اجرا نکردیم. درنهایت اینکه این رویه ملی در کشور پذیرفته شود، نزدیک به دو ماه زمان برد تا مشخص شود که چالشهای این امر چیست. برخی از این چالشها در اجرا مشخص شد. مثلاً معلوم شد ۲۴ میلیون خانواده یارانه بگیر، ۸۸ میلیون سیمکارت دارند، اما ۲ و نیم میلیون خانواده در کشور هم هستند که سرپرستهای آنان موبایل ندارند. قرار شد این افراد از طریق پیشخوانها سیمکارت دریافت کنند. در این مرحله اپراتورها وارد شده و اعلام کردند که سیمکارت رایگان میدهیم. اینجا با پدیده غیرمترقبهای روبهرو شدیم مبنی بر اینکه بسیاری از کسانی که سیمکارت داشتند، تلاش کردند این بار سیمکارت رایگان بگیرند. دیدیم که با پدیده ازدحام جمعیت رو به رو شدیم که وزارت ارتباطات اعلام کرد نیازی به مراجعه حضوری نیست و تقاضا برای دریافت سیمکارت باید بهصورت الکترونیکی باشد. منظور اینکه میخواهم اشاره کنم که همین کار ساده واریز یک میلیون تومان به حساب مردم، با چه نکاتریزی مواجه است که این نکات و مشکلات آن در مسیر اجرا مشخص میشود. یا مسائل دیگری هم در مسیر اجرا پدید آمد، از جمله اینکه ۸۰۰ هزار خانواده کد ملی سرپرست خود را اشتباه ارسال کردند که برای اینها پیامک جدیدی صادر شد که باید کد ملی خود را اصلاح کنید و بفرستید. یا نزدیک به ۲۰۰ هزار خانواده از ابتدای کرونا تا اوایل فروردین، طلاق گرفتند، یا ازدواج کردند یا فوتی داشتند. بنابراین مسأله دیگر این بود که اطلاعات این خانواده جدید، بعداً ثبت میشود، در این مرحله با این خانوادهها چه باید کرد؟ میخواهم بگویم در مسیر اجرا بسیاری از این نکات ریز وجود دارد که شاید در ابتدا دیده نمیشود، اما با همه این فراز و فرودها، آن هم در کشوری که سالانه فقط ۲ میلیون فقره وام داده میشد، باعث طولانی شدن فرآیند میشده است، به همین دلیل در این مدت مردم مدام میپرسند که چرا این یک میلیون تومان واریز نشد، درحالی که همه این کارها در ابعاد ملی زمان میبرد. یا همانطور که گفتم در کشور ما سالانه بیش از ۲ میلیون وام داده نمیشد، اما این بار برای اولین بار و در یک مرحله ۲۰ میلیون خانواده وام گرفتند که باید اقساط آنان بهصورت ماهانه کسر شود. هرچند این محاسبات با کامپیوتر انجام میشود، اما باز مسأله دیگر این است که اگر سرپرست خانواده یا یکی از اعضای خانواده فوت کند، سرنوشت اقساط وام چه میشود؟ زیرا ما سالانه ۴۰۰ هزار مورد فوتی در کشور داریم. همه اینها نکات ریز اجرایی است که کار را سخت میکند که باید در مسیر اجرا شناسایی و مرتفع شود.
اگر به ۲۰ میلیون خانواده یک میلیون تومان وام داده شود، رقمی بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان را شامل میشود.
بودجهای که مشخصاً برای این منظور کنار گذاشته شد، ۲۶ هزار میلیارد تومان است. نزدیک به ۵۵ هزار میلیارد تومان نیز برای بنگاهها دیده شده و ۵ هزار میلیارد تومان هم بیمه بیکاری برای آن جمعیتی که به آنها اشاره کردم.
زمان ثبتنام و تقاضای دریافت این وام به پایان رسیده است؟
ما این زمان را برای خانوادههایی که سیمکارتهای خود را دیر دریافت کردند، تمدید کردیم. ضمن اینکه این ایام عملاً پیامک جدید کم دریافت میکنیم. آخرین آمار دریافت پیامک تقاضای وام یک میلیون تومانی، ۸۸ هزار پیامک جدید بود، آن هم پس از اینکه به ۲۰ میلیون و ۲۰۰ هزار خانواده این وام پرداخت شد. اکنون ۸۸ هزار متقاضی مراجعه میکنند یا تماس میگیرند که وام ما چه شد، باید گفت که فرآیند اجرایی این کار هیچ فرقی ندارد، به این معنی که کسانی که در سه هفته اول پیامک تقاضای وام را ارسال نکردند، یک بار دیگر ۲۰ خرداد وامهای یک میلیون تومانی را به آنان پرداخت خواهیم کرد.
بستههای معیشتی ۲۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان، یک اقدام دولت برای حمایت از اقشار آسیب پذیر بود. شرایط ارائه این بستهها چه بود و به چه جمعیتی تعلق گرفت؟
این بستهها به خانوادههایی تعلق گرفت که این ویژگیها را نداشتند؛ یا عضو کارمند نداشتند، یا عضو بازنشسته نداشتند، یا عضو دارای عضویت در سازمان تأمین اجتماعی نداشتند، یا خودرو هم نداشتند و در نهایت اینکه از نظر شاخصهای بانکی هم جزو یک میلیون خانواده یا ۳ میلیون نفری بودند که این ویژگیها را داشتند. چون خانوادههای تک نفره در اینها زیاد است.
۱۷۳۰۲
منبع : خبرآنلاین
