شاید در شرایطی معمولی این طرح یا چیزی شبیه به این بهرغم انتقادات وارده میتوانست برای انتخابات راهگشا باشد و جمعی از چهرههای شاخص اصلاحطلب در قالب فردی یا تشکیلاتی مجموعهای را انتخاب کنند و آن مجموعه نامزدها را اعلام کنند و در نظرسنجی که صورت میگیرد هر کدام از این نامزدها رای بیشتری آوردند کاندیدای اصلی اصلاحطلبان برای انتخابات پیش رو شوند. اما در شرایط فعلی معتقدم که این طرح و طرحهایی شبیه به این اصلا نمیتواند به اصلاحطلبان برای خروج از شرایط فعلی کمک کند.
بهواسطه اینکه مساله اصلی این نیست که ما نامزدهای اصلاحطلب رااز طریق چه مکانیزمی تعیین کنیم، بلکه مساله اساسیتر این پرسش ساده مردم ازاصلاحطلبان خواهد بود که از کجا معلوم که حتی یکی از نامزدهای اصلاحطلب تایید صلاحیت شود؟ از طرف دیگر اصلاحطلبان نمیتوانند بگویند که وظیفه ما فقط انتخاب و تعیین نامزدهاست و امیدواریم که شورای نگهبان اینها را تایید کند. تااصلاحطلبان نتوانند مردم را مجاب کنند که در پایان این طرح حداقل یک سوم یا نصف کسانی که نامزد شدند صلاحیتشان تایید خواهد شد، موجب ترغیب مردم برای شرکت در انتخابات نخواهد شد.
نکته بعدی اینکه اصلاحطلبان هنوز به آن مرحله نرسیدند که مشکلاتشان مکانیزم انتخاب نامزدها باشد. مشکل اصلاحطلبان بسیار اساسیتر از این حرفها است. مشکل بنیادیاصلاحطلبان این است که ۸۰ درصد بدنه اجتماعی خود را از دست دادند و مردمی که به دعوت اصلاحطلبان در انتخابات اسفند ۹۴ و اردیبهشت ۹۶ شرکت میکردند دیگر حاضر نیستند که در به همین آسانی در انتخابات شرکت کنند و گویا اصلاحطلبان توجهی به این مساله ندارند.
اصلاحطلبان اصلا نمیخواهند به این موضوع بپردازند که به طور جدی از آنها سلب اعتماد عمومی شده است. مهم نیست که فهرست اصلاحطلبان در حوزههای مختلف دربرگیرنده کدام چهرهها و شخصیتها خواهد بود، اشکال اساسی این است که بدنه اجتماعی اصلاحطلبان دچار تردید شدهاند و در عوض کسانی که در این انتخابات شرکت خواهند کرد اصولگرایان و طرفدارانشان خواهند بود؛ یعنی همان ۱۵ میلیونی که به آقای رئیسی رای دادند.
این مساله تعجب برانگیز است؛ بهرغم اینکه اصلاحطلبان در این جامعه زندگی میکنند و مایوس شدن مردم از صندوق رای را میبینند، اما این مساله چندان برایشان اهمیت ندارد و دنبال فرمولهایی هستند که چگونه نامزدها را انتخاب و تعیین کنند. باید کاری کنند که شرایط برای حضور مردم در انتخابات فراهم شود و مردم باور کنند که تنها راه تغییر در جامعه صندوق رای است. هر چند مردم میپرسند کدام تغییر در نتیجه رای ما به آقای روحانی در کشور بهوجود آمد؟ اما در پاسخ باید اذعان داشت که حداقل وضع ما بدتر نشد، البته نمیتوان گفت که یک گام به جلو رفتیم.
مساله اساسی این است که باور به صندوق رای ترک برداشته و بعید بهنظر میرسد که اصلاحطلبان متوجه این امر نشده باشند، اما هیچ فکری در مورد آن نمیکنند. اصلاحطلبان چارهای ندارند جز اینکه به این مشکل و بحران اساسی بپردازند که چگونه میشود اعتبار صندوق رای را احیا کرد.
* استاد تمام دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران
* منتشر شده در روزنامه آرمان ملی ۱۸ آبان ۹۸
