برچسب: فرهنگی

نمایشگاهی به یاد حسین پناهی

فاطمه پاقلعه‌نژاد: از سال ۹۴ و با گسترش شبکه‌های اجتماعی «دیرین دیرین» یکی از محصولات فرهنگی‌ای بود که کار خود را با طرح موضوعات روز در یک قالب جدید آغاز کرد و به سرعت خود را به مردم شناساند. این محصول که در قالب انیمیشن‌های یک‌دقیقه‌ای تولید و پخش می‌شود با بیان موضوعات روز اجتماعی از یک سو و برخی معضلات فرهنگی سعی دارد با زبان خودش حرف بزند و از همان ابتدا هم با استقبال مردم روبه‌رو شد. یک دهکده کوچک، با شخصیت‌های جذاب که خیلی ساده طراحی شده بودند و ریش سفیدی به نام «وی» که با لهجه و بیانی شیرین به اهالی «دیرین دیرین» و البته به مخاطبانش پند می‌دهد. محمدرضا علیمردانی، صداپیشه تمام شخصیت‌های این انیمیشن جذاب که به بهانه اجرای برنامه «چهل تیکه» مهمان کافه خبر بود، در بخشی از صحبت‌هایش به سوالات ما درباره «دیرین دیرین»  هم پاسخ داد که در ادامه می‌خوانید.

در این کار «دیرین دیرین» هر چه در ذهنتان است می‌خوانید و می‌زنید و … 

بله.

احتمالا اگر بخواهید رویش فکر کنید ۸۰ درصدش را باید همان اول خودسانسوری و حذف کنید.

بله و خیلی هم قلع و قمع می‌شویم. خیلی کار سختی است. ما در یک دقیقه حرفمان را می‌زنیم. در یک دقیقه یک موضوع را باید شروع و وسط و پایان برایش بگذاریم و شما فکر کن بالای دو هزار و ششصد و هفتصد برنامه ساختیم.

چندتا ساختید که نتوانستید پخش کنید؟

نشمرده ام.

شده جایی به خاطر یک برنامه که ساختید و پخش شده بخواهند توضیح بدهی؟

بله. بعضی وقت‌ها تهدید و بعضی وقت‌ها خوانده می‌شویم و ما هم باید اثبات کنیم که دشمن نیستیم. توضیح می‌دهیم که همان چیزی که در اخبار گفته می‌شود با این زبان می‌گوییم و بعضی اوقات تندترش می‌کنیم. شما دقت کنید ببینید اگر انتقاد می‌کنیم از چه چیزی است. مگر ضد نظام و ضد هموطن خودمان حرف می‌زنیم؟ همان حرف‌هایی که شما با ادبیات و سیاست مخصوص رسانه خودتان می‌گویید و با ادبیات رسانه خودمان می‌گوییم. در گفت‌وگوها فکر می‌کنم اینطور می‌شود که قانع می‌شوند ولی تذکر می‌دهند و باز ما باید رعایت کنیم و راه دیگری پیدا کنیم. باید خلاقیت به خرج بدهیم. مثلا من چی کار دارم چه کسی پشت خودروسازی است ولی می‌خواهم بگویم هموطن من که آنجا مسوولیت داری این همه که هم پول می‌گیری خودرو را ایمن بساز. هموطن من، خواهر من، برادر من، پدر من است. توی جاده می‌رود، ممکن است حواسش پرت شود با یک درخت برخورد کند. نباید یک خودرو با چنین حادثه‌ای طوری باشد که یک خانواده عزادار شوند. یک عمر زندگی و سرنوشت یک فرد تغییر کند. تو که این همه پول می‌گیری این را ایمن بساز؛ تو که سود برمی‌داری، یک مقدار کمتر بردار. این انتقاد غلطی است؟ با جاهای دیگر دنیا مقایسه شوید ناراحت می‌شوید؟ ما می‌گوییم نمی‌توانی با آن کیفیت بسازی؟ می‌فهمیم. ولی دیگر جعبه دستمال کاغذی تحویل مردم نده به عنوان ماشین. بعد مگر ما فقط به فلان مسوول گیر می‌دهیم؟ چند برابر بیشتر به خودمان گیر می‌دهیم و اصلا این دغدغه‌مان است. ما خیلی خودی هستیم و مال همین خاک هستیم و دوستان می‌دانند که ماهواره‌ای نیست که ما را دعوت نکرده باشد ولی قاطعانه گفتم نه. شما حتی نمی‌توانید با تمام پیشنهادهایی که برای اقامت و زندگی فرزندم و … دارید من را وسوسه کنید. من می‌گویم بی‌جهت که اینجا به دنیا نیامده ام. حتما یک رسالتی دارم. الان حس می‌کنم متوجه شده ایم که نباید منتظر باشیم کسی بیاید ما را درست کند. خودمان باید این کار را انجام بدهیم. خودمان باید مدام درباره اینکه مراعات هم را کنیم به نفعمان هست کار کنیم. درباره اینکه این منابع در حال اتمام هستند خودمان باید حفظشان کنیم کار کنیم. اینکه تو در ترافیک بوق می‌زنی، لایی می‌کشی، راه دیگری را سد می‌کنی و اعصاب خودت را به هم می‌ریزی کار کنیم. درباره اینکه وقتی مسواک می‌زنی چرا شیر آب باز مانده باید کار کنیم. و من اگر بازخورد نداشتم کار نمی‌کردم. دوست خودم به من می‌گوید محمدرضا من اصلا به این فکر نمی‌کردم که موقع مسواک زدن شیر آب را ببندم. این عادات ما هست من هم داشتم. این اشتباه من بوده، متوجه شدم نباید این کار را بکنم. بگذار به بقیه هم بگویم. رفیقم زنگ می‌زند می‌گوید من آنقدر توی ذهنم داستان دارم هیچوقت به این فکر نمی‌کردم که الان بین خطوط رانندگی می‌کنم یا روی خطوط. ولی الان صدای تو در گوشم می‌آید می‌آیم بین خطوط. دمت گرم. اثر داری.

درباره مسائل اجتماعی هم خیلی فوری واکنش نشان می‌دهید.

سعی می‌کنیم جا نمانیم.

همچنان با علی درخشی کار می‌کنید؟

بله. علی نویسنده و طراح است. خیلی جاها نوشتند علیمردانی خالق دیرین دیرین ولی این اشتباه است. علی خالق دیرین دیرین است. درست است که در ایده و اجرا خیلی پاسکاری داریم ولی ایده اصلی از علی است. او به من میدان می‌دهد من ایده‌هایم را می‌دهم و خودش بهترین چیدمانی را که می‌تواند انجام می‌دهد. 

اول می‌خوانی بعد تصویر می‌سازند؟

بیشتر قسمت‌ها الان اینطور است. به خاطر زمانمان است. ترجیحمان این است که من بخوانم بعد بچه‌ها تصویر را طراحی کنند ولی گاهی هم من نمی‌رسم یا مشکلی دارم، بچه‌ها با یک صدای شاهد خودشان می‌سازند بعد من سر ضبط آن صدای شاهد را حذف می‌کنم و من می‌خوانم. بعضی موارد هم من سر ضبط روی کار ساخته شده یک چیز دیگر به ذهنم می‌رسد، علی درخشی می‌بیند خیلی بهتر است می‌گوید تو نگران نباش بگو من کار را اصلاح می‌کنم.

هر قسمت از ایده تا اجرا چقدر وقت می‌برد؟

ما در دنیا یک رکورد داریم. فکر می‌کردیم این رکورد را در ایران داریم. آن زمان که آقای ابوالحسنی آمد گفت یک کار مینیمال انیمیشن مثل روزنامه می‌خواهم، نظرش این بود که یک انیمیشن مثل روزنامه داشته باشیم. از نظر علی اوایل اصلا شدنی نبود. مدت زیادی با هم بحث کردیم که چطور شدنی شود تا به این تکنیک کات آوت و اینکه چه کنیم تا با هم بهترین مراوده را داشته باشیم رسیدیم. خیلی کاراکتر ساختیم و حذف کردیم و بعضی می‌آیند و می‌روند ولی به این رسیدیم که اینها اصلی‌ها باشند و شما به همین تعداد ایده‌های مختلف می‌بینید. ما دلمان گاهی می‌سوزد. چون بعضی کارهایمان ایده یک مجموعه است ولی ما در یک دقیقه خرجش می‌کنیم. بعضی کارهای تبلیغاتی وقتی ساخته می‌شود حرص می‌خوریم آنقدر که خوب می‌شود. 

این پروژه را توانستید سودده کنید و یک مقدار در مدار اسپانسرینگ رفت. خودتان افسوس نمی‌خورید که مجبورید کاراکترهایتان را خرج حیات کار کنید؟

خیلی حسرت می‌خوریم. آقای ابوالحسنی دو سال فقط سرمایه‌گذاری کرد و هزینه کار را داد ما هم همه با دستمزدهای کم و به عشق اینکه داریم کار فرهنگی می‌کنیم، دغدغه اجتماعیمان را پیاده می‌کنیم کار کردیم. ایشان که هیچ سودی برنداشت. بعد دیدیم که تلویزیون که پشتمان نیست، مردم هم که رایگان می‌بینند، آقای ابوالحسنی آقای درخشی را قانع کرد که بعضی کارها را تبلیغاتی کن تا بتوانیم درآمد کسب کنیم. ما هم دیدیم انصاف نیست. تلویزیون هم یک مدت فقط برنامه‌های ما پخش می‌کرد. گفتیم پولش، گفتند ما پخش می‌کنیم شما را معروف می‌کنیم. یک مقدار این معنای کلام فشار آورد و به این نتیجه رسیدیم که پخش نکنند. 

۲۵۸۲۵۸

اگر تا چند سال پیش تصور بر این بود که این منافقین و دارو دسته مسعود و مریم رجوی هستند که دست اول تغذیه و ارتزاق از سرویس‌های جاسوسی و اطلاعاتی غرب برای دشمنی با ملت ایران را داشتند، برآوردهای میدانی نشان می‌دهد که این‌بار سلطنت طلب‌ها بر پیرمردهای لیبرتی پیشی گرفته‌اند و با کمک‌مالی سعودی‌ها و محور قرار دادن ربع پهلوی و راه اندازی شبکه‌های تلویزیونی مثل «من و تو» و «ایران اینترنشنال» در دشمنی با ملت ایران پیش‌تازی می‌کنند.

هر چند که آبشخور و منشا تعذیه همه گروهای ضد انقلاب یک جاست ولی به نظر می‌رسد با توجه به نفرتی که طی این سال‌ها عموم مردم ایران از منافقین داشتند، سازمان‌های اطلاعاتی و جاسوسی غرب ترجیح دادند که این بار از سلطنت‌طلب‌ها سواری بگیرند.

در حوادث همین چند روز گذشته نیز مشخص شد که این تحلیل و برآورد اطلاعاتی اشتباه نبوده و سلطنت طلب‌ها با تمام قوا به میدان رویارویی با ملت ایران آمدند و در این زمینه از هیچ کوششی فروگذار نبودند. از همین رو بود که رهبر معظم انقلاب نیز در اولین سخنرانی خودشان در باره حوادث اخیر به نقش پر رنگ سلطنت طلب‌ها اشاره داشتند و از آن‌ها به عنوان خاندان منحوس پهلوی یاد کردند.

ساخت آثار هنری و رسانه‌ای برای روشنگری جنایات رژیم پهلوی همواره یکی از دغدغه‌ها ورهنمودهایی بوده است که رهبر انقلاب در دیدار با اقشار مختلف مردم و به خصوص هنرمندان داشته اند.  قانون «کاپیتولاسیون»، ترور و کشتار افراد برجسته و مهم انقلابی، قضیه گوهر شاد و موضوع کشف حجاب، وابستگی و دست نشان بودن رژیم پهلوی ، نقش بیگانان در اداره کشور، غارت اموال ملی از مضمامین و موضوعات جذاب است که می‌تواند سوژه آثار نمایشی باشد.

در این بین سینمای مستند طی این سال‌ها گام‌های خوب و موثری برداشته باشد ولی واقعیت این است که سینمای داستانی ما در سال‌های اخیر بر خلاف اوایل انقلاب آنچنان که باید و شاید نتوانسته در این مابین نقش پر رنگی ایفا کند.
سینمای داستانی ایران از همان اوایل انقلاب تلاش کرد تا درباره رژیم پهلوی و جنایاتش فیلم‌های زیادی را تولید کند. روحیه انقلابی هنرمندان و سینماگران که می‌خواستند دین خود را به انقلاب ادا کنند از یک طرف و از طرفی دیگر علاقه مخاطبان به دیدن این فیلم‌ها باعث شد تا موج زیادی از این فیلم‌ها در دهه شصت ساخته شود.

فیلم‌هایی که بعضی ازآنها در زمره بهترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران ماندگار شدند. از نمونه این فیلم‌ها می‌توان به «تیرباران» (علی اصغر شادروان)، «سناتور» (مهدی صباغ زاده) «تشریفات»(مهدی فخیم زاده)،«ترن»(امیر قویدل) و «شکار» ساخته مجید جوانمرد اشاره کرد.

ویژگی مشابه و یکدست این فیلم‌ها این است که بارها از تلویزیون پخش شده‌اند و هنوز هم در ایام دهه فجر روی آنتن می‌روند. فیلم‌هایی که در دیدارهای مجدد هم قابل تماشا و دارای جذابیت هستند. قطعا بخشی از جذابیت این آثار و کشش دراماتیکشان به موضوع آن‌ها (انقلاب) برمی‌گردد.

با پشت سر گذاشتن دهه شصت و شروع جنگ تحمیلی کم کم ساخت فیلم‌های درباره انقلاب کمرنگ شد و جایش را به سینمای دفاع مقدس و فیلم‌های جنگی داد. در آن سالها درست مثل فیلم‌های انقلابی مخاطبان از سینمای دفاع مقدس هم استقبال خوبی می‌کردند و همین استقبال باعث رونق ساخت این آثار شده بود.

از نیمه دهه هفتاد و ورود به دهه هشتاد، سینما به سمت ملودارم‌های عشق و اجتماعی تغییر مسیر داد و تقریبا همین مسیر تا دهه نود ادامه داشت.

اما چند سالی است که سینمای ایران بازگشتی دوباره به سینمای انقلاب یا بهتر است بگوییم حوادث زمان انقلاب داشته که در این بین فیلم‌های خوب و موفقی هم تولیده شده است. «ماجرای نیمروز»، «سیانور» و «نفوذی» حاصل رجعت به همان دوران است.

اما در این بین سینمای ایران برای اینکه بتواند ارتباط بهتری با مخاطب خود بگیرد، دست به تولید یک فیلم کمدی با موضوع سلطنت طلب‌ها،ساواکی ها و منافقین زد. کاری که تا به امروز کمتر سینماگری جرات ریسک کردن ساخت فیلمی با چنین موضوع جدی و حساسیت برانگیزی را داشته است.

«مصادره» در واقع تا به امروز تنها کمدی سینمای ایران است که در آن به موضوع سلطنت طلب‌ها و منافقین پرداخته و در عین حال توانسته با فروش بالا مخاطبان زیادی را هم با خود همراه کند.

«مصادره» اولین تجربه مهران احمدی بازیگر شناخته شده سینما و تلویزیون ایران است که به واقع تنها کمدی است که علاوه بر کیفیت و تولید مناسب به موضوع انقلاب و رژیم منحوس پهلوی و شکنجه‌های ساواک پرداخته است.

اولین ویژگی «مصادره» این است که تا به امروز مشابه‌ای قبل و بعد از خودش در سینمای ایران نداشته و ندارد و به نوعی فیلم خیلی خاص و منحصر به فردی است. دوما ویژگی این فیلم آن است که با وجود اینکه یک کمدی است ولی بر خلاف دیگر کمدی‌های این سال‌های اخیر سینمای ایران، در فرآیند تولید و ساخت آن جدیت و محکم کاری دیده می‌شود و اثری از سر سری گرفتن در آن دیده نمی‌شود. «مصادره» در مقام تولید یک اثر رنگارنگ، با طراوت و در عین حال جدی و پر هزینه است.

نکته مهم و قابل توجه مصادره، اما شاید در این باشد که با وجود اینکه فیلم در هجو و نقد سلطنت طلب‌ها و منافقین است،اما به واسطه هوشیاری سازندگان هیچگاه به ورطه شعار و شعار دهی نمی‌افتد و همین امر موجب می‌شود که فیلم و مفهوم مد نظر سازندگانش به مخاطب حقنه نشود و پیام‌های مورد نظر به شیوه هنری و باروایتی جذاب به مخاطب منتقل شود کاری که متاسفانه در اکثر آثاری که با موضوعات استراتژیک ساخته می‌شود،رعایت نمی‌شود.

از دیگر ویژگی‌های «مصادره» می‌توان به تصویر کشیدن تلاش مذبوحانه رسانه‌های سلطنت طلب و پشت پرده فعالیت آن‌ها در گمراه نمودن مردم ایران و یارگیری از ایرانیان بی خبر از وطن خارج نشین اشاره کرد و همچنین به فضای بی بند و بار این رسانه‌ها و خود مهم پنداری آنان. علاوه بر موضوعات فوق الذکر تنها فیلم کمدی که بصورت جدی به موضوع نفوذی‌ها و فساد اقتصادی آنان (همچون خاوری) می‌پردازد.

«مصادره» نمونه موفق و خوب یک کمدی استراتژیک است که هر چند در زمان نمایش در جشنواره فیلم فجر از سوی مخاطبان و منتقدان با استقبال خوبی روبرو شد ولی به رسم قانون نانوشته‌ای که به کمدی‌ها بها نمی‌دهند نتوانست جایزه‌ای از جشنواره فیلم فجر نصیب خود کند. هر چند در اکران با فروش بالای خود توانست این نامهربانی را تا حدودی را جبران کند.

به نظر می‌رسد با توجه به حوادث و رخدادهای این چند روزه لزوم ساخت چنین فیلم‌های در سینمای ایران پیش از پیش احساس بشود.فیلم‌هایی که هم بتوانند خوش ساخت باشند و هم اینکه موضوعات مهم و استراتژیک را با زبان و لحنی روایت کنند که مخاطبان با آن‌ها همراهی داشته باشند.

در انتها یک پیشنهاد به مدیران تلویزیون: همین شب‌ها این فیلم را از یکی از شبکه‌های تلویزیون پخش کنند که حداقل روشنگری در این زمینه برای مخاطبان رخ داده باشد.

۲۴۱۲۴۵