به گزارش ایسنا، هادی میرزایی – مدیرعامل و رئیس هیأت مدیره صندوق توسعه صنایع دستی و فرش دستباف و احیاء و بهره برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی – در یادداشتی با عنوان «روز جهانی بناهای تاریخی فرصتی برای تدوین راهبردهای نوین پاسداشت ثروتهای میاننسلی» که همزمان با روز جهانی بناها و محوطه های تاریخی منتشر کرده، به بررسی وضعیت این بخش پرداخته و راهکارهایی برای برون رفت صندوق از وضعیت کنونی در مواجهه با کرونا، مطرح کرده است.
در یادداشت وی آمده است: «امسال روز جهانی بناها و محوطههای تاریخی در حالی فرارسیده است که نظام بین الملل در شرایط ویژه مبارزه با ویروس کرونا قرار دارد. بیماری که گستره وسیعی از تعاملات بشری را دستخوش تغییرات شایان توجهی کرده است. از این رو میتوان تهدید بوجود آمده را به مثابه فرصتی برای ارائه راهبردهای نوین و اثربخش دانست که باید بر اساس قاعدههای مبتنی بر اندیشه و عمل برای پاسداشت بناهای تاریخی به عنوان ثروتهای میان نسلی بشر تدوین شوند.
به طور قطع فرآیند پیشرو در عرصه احیاء اماکن تاریخی و فرهنگی نیز اثرگذار است. در شرایط کنونی نباید فراموش کرد که احیا، پروسهای است برای پایدار سازی ثروتهای بشری و هدف اصلی آن پایدار سازی ارزشهاست و این پایدارسازی بدون تردید زیر ساختی جهت توسعه انسانمحور خواهد بود چرا که امکان بهرهمندی از سرمایههای سرزمینی را فراهم میسازد.
سرمایههایی که بیش از هر زمانی دیگری نیاز به مراقبت و توجه همه جانبه دارد.
صندوق توسعه صنایع دستی، فرش دستباف و احیاء و بهرهبرداری از اماکن تاریخی و فرهنگی به عنوان بازوی اجرایی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در رأس اهداف کلان خود احیای بناهای تاریخی را به عنوان عامل محرکی در باززندهسازی بافت تاریخی و با ارزش پیرامونی ابنیه تاریخی با هدف دمیدن مجدد حیات در کالبد قدیم و بازگرداندن زندگی به کالبد تاریخی تعریف کرده است.
نقشی که صندوق احیاء از زمان تأسیس تاکنون درصدد ایفای آن برآمده، نقش تسهیلکنندهای بوده که همواره سعی داشته پل ارتباطی میان بخش حاکمیتی و بخش خصوصی باشد، به گونهایی که با ترغیب و جذب سرمایههای داخلی و خارجی بتواند موضوعات مطروحه را از رکود رها سازد.
از همین روی شرایط موجود مجموعه تصمیمسازان صندوق را برآن داشته است تا با اتخاذ راهکارهایی نظیر ارائه تسهیلات هدفمند به سرمایهگذاران و ارائه برنامههای متناسب با مقتضیات کنونی، مجموعه مرتبطان بناهای تاریخی را برای خروج از بحران پیش آمده مهیا سازد.
در حال حاضر موضوع توسعه صنایع دستی و فرش دستباف نیز با همان اهمیت به رسالت این صندوق افزوده شده است، ماموریت جدیدی که باید آن را به فال نیک گرفت چراکه همواره بناهای تاریخی میزبانی شایسته برای هنرمندان صنایع دستی و فرش دستباف بودهاند و این میزبانی آنجا که فرآیند احیاء به درستی انجام پذیرد میتوان عامل مهمی برای توسعه و حمایت از حوزههای یاد شده باشد.
از دیگر سو توجه به طرحهایی نظیر احیاء «خانه ایرانی» به عنوان مرجعی برای تجلی سه حوزه صنایع دستی و فرش دستباف و احیاء بناهای تاریخی و فرهنگی در مقطع کنونی بسیار حائز اهمیت است. باید توجه داشت آن هنگام که از ایران امروزی سخن به میان میآید منظور بخش اعظمی از حوزه تمدنی فلات ایران و نواحی پیرامونی آن از هند و افغانستان تا آسیای مرکزی و قفقاز است که به دلیل پیشینه تاریخی و کهن خود میراثدار هزاران سال تاریخ، فرهنگ و اثار معنوی و مادی است.
امروز در جغرافیای سرزمینی ایران آثاری برجای مانده که بازگو کننده تاریخ جغرافیای مهمی از این کره خاکی است. آثار ملموس و ناملموسی از درون شهرها و حتی روستاهای تاریخی ایران برآمده است که بازنمائی تاریخ کهن این سرزمین را بردوش میکشند.
بخش مهمی از فرهنگ و آداب و رسوم ایرانیان حول محور اماکن تاریخی شکل گرفتهاند که هم اکنون نیازمند احیاء و توجه بیش از پیش هستند و جای امیدواری دارد با تلاشها و همافزایی همه آنهایی که دل در گرو اعتلای بیش از پیش نام ایران اسلامی دارند این داشتههای ارزشمند بتوانند آنچنان که شایسته است نقش دیرین خود در تعاملات بشری را بازآفرینی کنند. »
گرم شدن آب و هوا در نروژ یک جاده باستانی را آشکار کرد
به گزارش ایسنا و به نقل از فوربس، مجموعهای از آثار باستانی شامل ابزار و لباس در این مسیر نوظهور کشف شد. این آثار باستانی که برای مدت زیادی به وسیله یخ پوشانده شده بودند و سالم ارزیابی میشوند، ثابت میکنند انسانها بیش از آنچه که پیشتر تصور میشد از ارتفاعات نروژ تردد میکردند.
شواهدی از شکار، جابه جایی فصلی و مسافرت بر روی آنچه که به نظر میرسد یک جاده کوهستانی پرتردد بوده باشد نیز وجود دارد.
«لارس پیلو» که یک باستانشناس است این اکتشاف را «اکتشافی رویایی» توصیف کرد و بیان کرد :« مسافران گذشته در این مسیر آثار بسیاری را از خود به جای گذاشتهاند که به وسیله یخ سالم باقی ماندهاند. این آثار باستانی میتوانند درباره زمان سفر این افراد، دلیل تردد آنها از مسیرهای کوهستانی و حتی هویت این افراد اطلاعاتی در اختیارمان قرار دهند. این اطلاعات از ارزش تاریخی بالایی برخوردار هستند.»
کاوش در این محل از تابستان گرم سال ۲۰۱۱ که ذوب شدن یخها برای نخستینبار به باستانشناسان اجازه تحقیق و بررسی در این مکان را داد، آغاز شد.
از نتایج این کاوش به کشف پیراهن مردانهای با قدمت ۱۷۰۰ سال که قدیمیترین لباس کشفشده در نروژ محسوب میشود، میتوان اشاره کرد. تابستان گرم سال ۲۰۱۹ اما بخش دیگری از جاده کوهستان «لندبرین» را آشکار کرد.
پس از سالها کاوش در این منطقه، باستانشناسان در نهایت به جادهای باستانی دست یافتند که تاریخگذاری رادیوکربن نشان داد این مسیر در فاصله دوران رومی تا قرون وسطی به مدت هزاران سال مورد استفاده قرار میگرفته است.
وایکینگها بیشتر برای تجارت از طریق کشتی و دریا شناخته شده هستند، اما تجارت زمینی برای انتقال غذا و ابزار به بازارهای اروپایی نیز مرسوم یوده است.
به گزارش ایسنا، ترس از خطرناک بودن حضور مخاطبان زیاد در فضای موزهای و گسترش زنجیرهی ابتلا به ویروس کرونا از یک طرف و قدمی آهستهای که به نظر میرسید متولیان وزارتخانه میراث فرهنگی برای تعطیلی موزهها که علاوه بر سلامت کارکنان موزهای، سلامت آثار تاریخی را به خطر انداخته بود، برمیداشتند، از روزهای نخست مطرح شدن شیوع کرونا در کشور، جامعهی موزهداری را با اما و اگرهای زیادی مواجه کرد.
آن هم در شرایطی که به واسطهی شلوغی این فضاهای تاریخی و آثاری که در یک فضای سربسته قرار داشتند امکان انتقال ویروس به شدت گسترش مییافت و به همین دلیل ستاد کرونا موزهها را در لیست مشاغل و مکانهای پر خطر و با رتبهی ۴۹ قرار داد و حتی مسولان میراثی فعالیت دوبارهی این فضاهای تاریخی را تا مدتها تقریبا غیر عملی میدانند.
با تعطیلی موزهها، موزهداران تلاش کردند تحدیدها و تهدیدهایشان را به فرصت تبدیل کنند و علاوه بر نمایش روزانهی بخشهایی از موزهها و آثار تاریخی در فضای مجازی خودشان هم به صورت انلاین و مجازی به گپ و گفت با یکدیگر پرداختند.
گپ و گفتهایی که بعضا پای مسوولان موزهای هم به میان باز میکند، مانند محمدرضا کارگر – مدیر اداره کل موزهها – که در گفتوگوی رضا دبیرینژاد – موزهدار و رییس موزه ملی ملک – با او از طریق صفحه «فرهنگ موزه» در اینستاگرام به سوالات موزهداران پاسخ داد.
پیش بینی درآمدی حدود ۲۰۰ میلیارد تومان را داشتیم
کارگر در نخستین بخش صحبت خود دربارهی تاثیر کرونا بر موزهها و عیب و حسنهای آن در شرایط امروز گفت: کرونا امروز به یک موضوع جهانی تبدیل شده که به مرور ابعاد گستردگی آن معلوم میشود، حتی مدتی است مطرح میشود که احتمال دارد تا یک سال آینده نیز گرفتار آن باشیم، یا حداقل با محدودیتهایی به این واسطه مواجه شویم.
او با تاکید بر اینکه بروز شرایط کنونی، نخستین تجربهی موزههای ایران و بسیاری از موزههای دنیاست، افزود: هر چند با مطرح شدن این مساله، برنامهریزی دربارهی موزه نیز شکل گرفت اما نخست موزهها فکر میکردند میتوان با فاصلهگذاری اجتماعی به کارها ادامه داد، ولی به مرور متوجه شدند که باید موزهها را به طور کامل تعطیل کرد. این تاثیر شوکآور بود، به خصوص که ما خود را برای برای بازدیدهای نیمه و اواخر اسفند و نوروز ۹۹ آماده کرده بودیم، اما ناگهان از یک سو با تعطیل شدن کامل موزهها مواجه شدیم و از سوی دیگر با پرسنلی که برایشان برنامهریزی کاری نشده بود.
وی خسارت اقتصادی وارد شده به موزههای دنیا و ضرر آن را چه برای موزههای دولتی و چه خصوصی به نسبتهای متفاوت دانست و با اشاره به برنامهریزیهایی که از همان زمان آغاز شدند، تا در صورت امکان تهدیدها را به فرصت تبدیل کنند، ادامه داد: بر اساس پیشبینیهای انجام شده برای سال جدید و براساس روال گذشته – قبل از وقوع بحران کرونا -، چیزی حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ میلیارد تومان پیش بینی درآمد از اماکن متعلق به وزارتخانه و موزهها بود که حتی بخش مهمی از این درآمد با توجه به بحث بازگشت درآمد ۲۱ محوطه ملی به خود آنها برمیگشت.
ایجاد جایگزین برای درآمد موزهها کار دشواری است
او با اشاره به اعتبارِ موزهها که از محل درآمد کاخ موزههایی مانند سعدآباد، نیاوران و کاخ گلستان به دست آمده بود، تاکید کرد: از یک سو به دلیل افزایش مخاطبان موزهها و از سوی دیگر افزایش قیمت بلیت با افزایش درآمد مواجه بودیم، اما در شرایط کنونی به نظر میرسد با مشکلاتی مواجه شویم. چون قرار بر بازگشت درآمد موزهها به آنهاست و در این شرایط اعتبارات دولتی موزهای بسیار کم میشود، پس جایگزینی برای قطع شدن درآمد موزهها کار دشواری است.
وی برطرف کردن مشکلاتِ موزهها را تحت تاثیر این درآمد دانست و اضافه کرد: در این شرایط شاید نهایتا تا مدتی بتوانیم فقط موزهها را اداره کنیم و انجام پروژههای مختلف مانند برگزاری نمایشگاهها شاید با مشکل مواجه شود. هر چند در سال جاری چون درآمدهای گذشته هنوز هست شاید تا حدودی بتوان آن را برطرف کرد اما اگر شرایط امروز تا یک سال دیگر تداوم داشته باشد، ممکن است با مشکل مواجه شویم.
پرداخت کمکهای بلاعوض قبل از نوروز به موزهها آغاز شد
کارگر با تاکید بر اینکه موزهها به درآمد بسیار وابستهاند، اظهار کرد: قبل از آغاز تعطیلات نوروز کمکهای بلاعوضی به بخشی تعدادی از موزههای خصوصی انجام و اعتبار به صاحبان این موزهها پرداخت شد که میتوان گفت قابل توجه نیز بود. اکنون نیز وامهای بسیار کم بهره و بعضا تلاش میکنیم به صورت بلاعوض به همهی موزههای خصوصی کمک کنیم.
او تعداد موزههای خصوصی کشور در شرایط کنونی را ۱۵۷ موزه شمرد و افزود: به این موزهها در درجه نخست وامهای کمبهره پرداخت شده است ودر ادامه برایشان تقاضای کمک بلاعوض کردهایم. هر چند وامها نیز مبلغ قابل توجه و با بهره بسیار پایین است.
موزهها در لیست مراکز پرخطر ترددند/ادامه فعالیت موزهها در آخرین ردیفهای لیست است
مدیر اداره کل موزهها اما تعطیلی، ادامه فعالیت موزهها در زمان دیگر و اصلا نهادتصمیمگیر برای پروسهی فعالیت موزهها در این شرایط و هر چه به این بحث مربوط میشود را نخست به عهدهی ستاد مبارزه با کرونا میداند.
او توضیح داد: در مرحله اول فکر میکردیم که ما میتوانیم خودمان برای فعالیت موزهها تصمیمگیری کنیم، بر همین اساس شخص وزیر میراث فرهنگی بر اساس پیشنهاد ما بعد از تعطیلی سینماها و سالنهای تئاتر توسط وزارت ارشاد با پیشنهاد تعطیلی موزهها موافقت کرد و بر همین اساس نخست اعلام کردیم موزهها تعطیل میشوند، اما با ایجاد ستاد ملی کرونا در هیات دولت که اعلام کرد هر نوع تعطیلی در دستگاههای دولتی منوط به مجوز ستاد کروناست، بنابراین تصمیم ما کان لم یکن اعلام شد و اتفاق تعطیلی و فعالیت دوبارهی موزهها در روزهای نخست اسفند ماه رخ داد.
به گفتهی کارگر، اما در ادامه مونسان در تلاش برای رایزنی با سناد کرونا بود که آن پیگیریها منجر به تایید تعطیلی موزهها شد، به این دلیل که این مکانهای فرهنگی نیز جزو مراکز پر ازدحام شناخته شدند، در این شرایط شاید اجازهی بازگشایی موزهها مانند مدارس در مجوزهای آخر فعالیت اصناف مختلف باشد.
بازدیدهای محدود از موزه با تست کرونا
وی با این وجود با اشاره به در دست بررسی بودن طرحی اشاره کرد که برخی از موزههای بزرگ دنیا مانند لوور نیز اکنون روی آن کار میکنند و ادامه داد: در این طرح افرادِ علاقمند به بازدید از موزهها در این موقعیت به شکل گروههای بسیار محدود و با رعایت فاصلهگذاری، با خرید بلیتهای بسیار مخصوص موزهها، به صورت سانسی میتوانند از موزه بازدید کنند. هر چند این طرح موافقان و مخالفانی دارد، اما باید مجوز اصلی خود را برای این طرح از ستاد ملی کرونا بگیریم.
او با بیان به اینکه موزههای میراث فرهنگی گاهی اوقات این نوع از خدمات خود را ولو به تعداد محدود و در صورتی که کلا امنیت رعایت شود حتی با انجام تست کرونا میتوانند انجام دهند، به قدمهای بزرگی که برای برگزاری برنامهی زنده در فضاهای مجازی و توسط موزهداران برداشته شده، اشاره کرد.
وی تاکید کرد: قرار نیست این اقدام به زودی انجام شود، در شرایطی که تعطیلی موزهها به درازا بکشد به این طرح فکر کردهایم.
تدوین پروتکل بهداشتی برای موزهها/احتمال تداوم تعطیلی موزهها تا دو ماه آینده
وی اما تهیهی پروتکلهای بهداشتی برای موزهها توسط وزارتخانه و پژوهشکده حفاظت و مرمت را از اقداماتی دانست و با اشاره به برگزاری جلساتی با پژوهشگاه میراث فرهنگی و صحبت در این موارد، افزود: پروتکلهایی دربارهی حفاظت آثار تاریخی برای کارکنان و آثار تاریخی در دست تهیه است که امیدواریم این منشور تا یک ماه آینده به تصویب موزه داران برسد.
او با این وجود از رصد دیگر موزههای مختلف دنیا در این شرایط خبر داد و افزود: به نظر میرسد نباید انتظار فعالیت موزهها را دست کم تا یکی دو ماه آینده داشته باشیم. نخست باید شرایط جامعه به جایی برسد که موزهها به شکل گذشته شوند.
روایت جدیدی از موزههای کشور به روش فضای مجازی
کارگر اما با موفق خواندن طرح معرفی ۱۳ موزه در ۱۳روز توسط آپارات، ادامه داد: موزهها در این شرایط میتوانند فعالیتهای مختلفی داشته باشند. در روزهای پایانی هفته گذشته دستورالعملی به همه موزهها اعلام شد تا براساس آن هر کدام به صورت جداگانه یک سناریوی معرفی مجازی از موزههای خود تدوین کنند، تا بخشی از این معرفی به صورت زنده و بخشی نیز از طریق وب سایتی جدید انجام شود. در واقع میتوانیم این اطلاعات را جمعآوری کرده و به شکلی نمایشی و جذاب شود موزهها را روایت کنیم.
او نشان دادن بخشهایی از موزهها که دربازدیدهای حضوری برای مخاطبان امکان پذیر نیست را از دیگر اقداماتی دانست که موزههای مختلف کشور میتوانند انجام دهند و افزود: نشان دادن آثار در مخازن و شیوههای مرمت هر چند از طریق حضوری برای مخاطبان موزهای امکانپذیر نیست، اما این کار را میتوان به راحتی از طریق شبکههای مجازی انجام داد. در این شرایط موزهها با جمعآوری یک تیم عکاسی و فیلمبرداری میتوانند روایتگری جدیدی از موزههای خود داشته باشند.
کارگر با این وجود انجام برخی اقدامات مانند حفاظت و موزهها میتوانند به آن توجه کنند و افزود: برخی از موزهها در شرایط کنونی دستکم میتوانند با توجه به اعتبارات موجود به بررسی سیستم امنیتی موزهها و دوربینهای مداربسته و ویترینها بپردازند. این کار خود به رسیدن فعالیت صد درصدی موزهها در این شرایط کمک میکند.
۱۰۰ موزه پهنای باند اینترنت رایگان میگیرند
مدیر اداره کل موزهها اما دربارهی تامین برخی امکانات برای موزهها به جلساتی که این اداره کل با وزارت ارتباطات برای گرفتن پهنای باند اینترنت برای مخاطبان داشته اشاره کرد و گفت: قرار شد تا حدود ۱۰۰ موزه و محوطه تاریخیِ میراث فرهنگی تحت پوشش وزارت ارتباطات قرار گیرند و حجم زیادی از پهنای باند در اختیار مخاطبانِ موزهای باشد.
او با تاکید بر اینکه حدود ۸۰ درصد مخاطبان در حوزه میراث فرهنگی، متعلق یه ۱۰۰ موزه و محوطه تاریخی هستند، از قرار گرفتن این تعداد در لیست استفاده از پهنای باند اینترنت خبر داد و افزود: به مرور دیگر موزهها نیز از این شرایط بهرهمند میشوند که امیدواریم این کار تا یک ماه آینده به صورت کامل و برای کل کشورانجام شود.
او انجام اقدامات کنونی در این شرایط را بیشتر به منزلهی یک تمرین برای موزهها دانست که در حال حاضر روی موزههای تهران و دیگر موزههای بزرگ انجام میشود و گفت: واقعیت این است که ما در کشوری زندگی میکنیم که با محدودیتهای مختلفی مواجهیم. زیرساختها محدودند. اما باور دارم که اگر مدیر یک موزه تلاش کند و تقاضاهایشان را مطرح کند، می تواند به سرعت به نتیجه برسد.
دورکاری، تعطیلی نیروهای موزهای را به همراه دارد؟
مدیر اداره کل موزهها اما صحبتهای مطرح شده دربارهی تعدیل نیروهای موزهای با تعطیلی موزهها را به این دلیل دانست که هنوز تصور درستی از دورکاری بین افراد وجود ندارد و افزود: ما تابع تصمیمات در سطح ملی و دولت هستیم. بحث دورکاری کاملا در قانون دیده شده است. پرسنل یک اداره میتواند در صورتی که جنس کارش در فضای خانه نیز عملیاتی میشود، از دورکاری استفاده کنند، این به تشخیص مدیر او مربوط است.
او با اشاره به اینکه این بخشنامه به همهی استانها ابلاغ شده است، افزود: معمولا پژوهشگران روی آثار تاریخی امکان استفاده از این شرایط را دارند. کسانی که میتوانند با روشمند کردن کارهایشان روایتهای جدیدی از موزه خلق کنند.میتوان یکی از دستاوردهای شرایط کنونی برای موزهها را چیزی بیشتر از حضور فیزیکی موزهداران در فضای موزهای دانست.
کارگر تاکید کرد: در نظام اداری کشور باید تحول صورت گیرد که بیشتر از فکر به حضور کارمندان به نتیجهی حضورشان بیندیشیم. در حال حاضر نیز با ارائهی برنامه کارمندان میتوانند از نظام دورکاری استفاده کنند.
به گزارش ایسنا و به نقل از آرتنت نیوز، با وجود بازگشایی موزهها و مراکز فرهنگی اتریش از اواسط ماه «می»، اتریش به جمع نخستین کشورهای اروپایی تبدیل میشود که پس اعمال قرنطینه موسسات هنری وفرهنگی خود را بازگشایی میکند.
تاکنون، شمار مبتلایان به ویروس «کرونا» در اتریش بیش از ۱۴۵۰۰ نفر و شمار جانباختگان در اثر ابتلا به این ویروس ۴۳۱ نفر گزارش شده است. آمار مبتلایان «کرونا» در اتریش از اواخر ماه «مارس» با کاهش چشمگیری مواجه شده است.
اتریش محدودیتهای قرنطینه را از اوایل هفته گذشته با بازگشایی فروشگاههای کوچک آغاز کرد. فروشگاهها و کسب و کارهای بزرگتر نیز از یکم «می» فعالیت خود را آغاز خواهند کرد.
موسسات فرهنگی دولتی همچون «موزه تاریخ هنر وین» و «بلودر وین» با تاخیر بازگشایی تا یکم «جولای» موافقت کردهاند.
در این بین، موزههای چین نیز برای بازگشت به روند عادی برنامه ریزی میکنند.
«مرکز هنرهای معاصر UCCA » واقع در «پکن» این هفته اعلام کرد برای نخستینبار در چهار ماه گذشته درهایش را در بیست و یکم «می» به روی بازدیدکنندگان باز خواهد کرد.
به گزارش ایسنا، سهند عقدایی ـ تورگردان و فعال گردشگری ـ برای رسیدن به پاسخ این پرسش که «تورگردانهای ایران چگونه میتوانند از این بحران عبور کنند؟ » سناریوهای محتمل برای ادامه بحران کرونا در جهان را بررسی کرده است.
او در یادداشتی که در اختیار این خبرگزاری قرار داده، نوشته است: «این روزها شِکوه از فضای نامساعد کسب و کار در نیمه دوم سال ۹۸ تبدیل به ترجیعبندی شده که ورد زبان هر فعال گردشگری است. همه ما تورگردانها بارها و بارها از زبان هم شنیدهایم شرح قطار مصیبتهای ماههای اخیر را که بر پیکر گردشگری فرود آمد. ناآرامیهای آبان ماه، قطع سراسری اینترنت، افزایش قیمت دلار در آذرماه، ترور سردار سلیمانی، حمله ایران به پایگاه آمریکا در عراق، هدف قرارگرفتن هواپیمای اوکراینی، قطع پروازهای اروپایی به ایران و دست آخر شیوع بیماری کوید۱۹ در ایران و بعد همه جهان.
اما تا کی قرار است وقت و فکر ما به شرح این مصیبتها بگذرد؟
طبعا برای عبور از یک بحران، شرط اول باور آن بحران است. باشد! این مرحله انجام شد و هم خودمان فهمیدیم چه بر سر گردشگری ایران آمده است و هم افکار عمومی و مدیران جامعه! اما شرح مکرر مصیبت چه حاصلی میتواند داشته باشد جز ترویج این باور منفعلانه که بحران بر ما غالب شده و کاری از ما ساخته نیست؟ این که بترسیم کسبوکار ما به ورطه نابودی رسیده و اگر یک قدرت بزرگتر همچون دولت حمایت نکند یا شرایط بازار معجزهوار و به سرعت به شکوفایی نچرخد فاتحه ما خوانده است!
پس باور داشته باشیم مرور دوباره مصیبتها، ما را به بیعملی میکشد و از تلاش برای یافتن راههای منطقی باز میدارد.
اما قدم بعدی برای یافتن راهکارهای مناسب، پیشبینی فضای کسبوکار گردشگری است در سال پیشرو. به قول دکتر مرتضی ایمانیراد، اقتصاددان برجسته ایرانی، علم اقتصاد تا زمانی که حاصلش پیشبینی آینده نباشد به هیچ دردی نمیخورد. همه ما از تحلیل گذشته و فهمیدن دلایل عقبماندگی امروز اشباع شدهایم! اقتصاد باید به ما بگوید برای فردا چه گزینههایی پیشرویمان است و امروز چه باید کنیم!
برای پیشبینیها البته باید توجه داشت که در اقتصاد ما با قطعیت فیزیکی و ریاضی روبرو نیستیم. باید باور داشته باشیم اقتصاد یک موجود زنده است که هیچوقت اختیار خودش را به دولتها و حتی بازیگران بزرگ نمیدهد بلکه در مقابل شرایط سیاسی و اجتماعی یا تصمیمی که قدرتها میگیرند به شیوه خودش واکنش نشان میدهد.
بنابراین برای یک پیشبینی میانمدت یکساله، که ما در این مقال در پی آن هستیم، بهتر است سناریویهای ممکن را در نظر بگیریم آنگاه ببینیم در صورت وقوع سناریوهای محتملتر چه اتفاقاتی احتمال دارد در عرصه کسبوکار ما بیفتند و دستآخر ما باید چه استراتژیها و راهکارهایی را برگزینیم.
برای پیشبینی شرایطی که در سال پیشرو برای کسبوکار ما بیشتر محتمل است نخست باید دید برای ادامه بحران شیوع کوید۱۹ چه سناریوهایی در سطح جهان میتوانیم متصور باشیم.
۱- کنترل بیماری تا پایان بهار و بازگشت همه به زندگی عادی: شاید تا چند هفته پیش، برخی از تحلیلگران این سناریو را ممکن میدانستند و تلاش بسیاری از دولتها و مردم برای رسیدن به مهار بیماری بود، اما در مقطع فعلی دیگر کمتر صاحبنظری این سناریو را محتمل میداند. بد نیست به آمار شیوع بیماری در چند ماه اخیر اشارهای کنیم، طبق آمار آنلاین دانشگاه «جان هاپکینز» آمریکا از ابتدای بهمن ماه ۹۸ که ثبت آمار جهانی مبتلایان کوید۱۹ آغاز شد، تا دو ماه بعد، یعنی پایان اسفند ۹۸ کل آمار مبتلایان در جهان به ۲۵۰ هزار نفر رسید. اما از ابتدای فروردین ۹۹ تا ۱۵ فروردین، یعنی زمانی که بیشتر ما در تعطیلات نوروزی و قرنطینه خانگی بودیم این آمار به یک میلیون و صد هزار نفر رسید و تا ۲۷ فروردین ماه (زمان نگارش این مطلب) آمار مبتلایان از دو میلیون نفر گذشته است. در حال حاضر دانشمندان تنها دو گزینه را برای پایان شیوع بیماری متصور هستند: نخست کشف واکسن و تولید انبوه آن برای مردمان سراسر جهان که این گزینه حداقل دو سال زمان خواهد برد. دوم «ایمنی گلهای» است که لازمه آن ابتلای بیش از ۷۰ درصد مردم جهان به بیماری و ایجاد پادتن و مصونیت در بدن ایشان است که در نتیجه فرآیند واگیری عمومی و ابتلای باقی مردم را نیز بسیار کند میکند.
۲- ادامه قرنطینه در ماههای متمادی و تعطیلی وسیع مشاغل: این گزینه پیشنهاد بسیاری از پزشکان و مسؤولان بهداشتی در سراسر جهان است، تا زمانی که همهگیری بیماری کنترل نشده است، قرنطینه ادامه داشته باشد. اما چنین گزینهای در تحمل اقتصاد جهان نیست و منجر به بیکاری گسترده، «نکول» یا عدم ایفای تعهدات اقتصادی به صورت وسیع و به هم خوردن تعادل اجتماعی میشود. در این حالت بسیاری از شرکتهای بزرگ ورشکست شده یا فعالیتشان متوقف میشود، بیکاری و به تبع آن جرم و جنایت گسترش مییابد، عرضه کالا و خدمات در جامعه دچار اختلال می شود و در مجموع فضای ترس و وحشت عمومی بهوجود میآید. بنابراین حتی قویترین اقتصادهای جهان نیز بعید است به نصیحت پزشکان گوش سپرده و قرنطینه کامل را در ماههای پیش رو تداوم دهند.
۳- ایجاد تعادل بین کار و سلامت: در این سناریو، فعالیتهای اقتصادی که در دوره قرنطینه متوقف شده بودند به تدریج بازگشایی میشوند، تدابیر فاصلهگذاری اجتماعی کماکان و تا حد امکان تبلیغ و ترویج خواهد شد، آمار ابتلا و تلفات انسانی در سطح جهان با نوساناتی تا ماهها و بلکه تا دو سال آینده ادامه خواهد داشت و دولتها هم سعی میکنند زیرساختهای تشخیصی و درمانی را گسترش دهند تا هرچه میشود روند ابتلا و تلفات کندتر شود تا آن زمان که جهان در برابر کوید۱۹ به مرحله «ایمنی گلهای» برسد یا پیش از آن واکسنی موثر، کشف و تولید شود. البته در این سناریو احتمال امواج شیوع تصاعدی کوید۱۹ در برخی مقاطع سال مثل فصول سرد پاییز و زمستان و یا به تناوب در کشورهای مختلف وجود دارد که در پی آن تدابیر محدود قرنطینه دوباره در برخی زمانها و مناطق اتخاذ خواهد شد.
با رصد اخبار و تصمیمات دولتها در دو هفته اخیر، سناریوی سوم در حال حاضر محتملترین گزینه پیشروی جهان به نظر میآید.
در یادداشتهای دیگر ضمن تحلیل و توصیهها با فرض وقوع سناریوی سوم، به پیشبینی وضعیت گردشگری ایران تا پایان سال ۱۳۹۹ و آنگاه به استراتژیهای مناسب برای تورگردانان ایران، پرداخته میشود». این یادداشتها روزهای آتی در ایسنا منتشر خواهد شد.
برخی منابع:
آمار آنلاین ابتلا و تلفات کوید۱۹ توسط دانشگاه جان هاپکینز
مقاله ۴ امکان بازگشت به زندگی عادی نوشته جو پینسکر در آتلانتیک
مصاحبه ترور نواه با بیل گیتس، در مورد مهار ویروس کرونا.
استفاده از تهدیدها و معرفی میراث بشری در فضای مجازی
به گزارش ایسنا، همزمان با ۱۸ آوریل (روز جهانی محوطهها و بناهای تاریخی)، علیاصغر مونسان – وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در پیامی درخواست کرد تا در روزهای کرونایی «شناخت بیشتر جهانیان از میراث مشترک بشری از طریق فضای مجازی» انجام شود.
به نقل از اداره کل روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در پیام تبریک مونسان برای این روز آمده است: «نامگذاری ۱۸ آوریل از سوی شورای بینالمللی بناها و محوطههای تاریخی(ایکوموس) به عنوان روز جهانی بناها و محوطههای تاریخی و تعیین شعار راهبردی برای هر سال، تاکیدی بسیار مهم بر ضرورت توجه بیش از پیش جوامع بر میراث مشترک تاریخی است.
امسال نیز شعاری که به این مناسبت از سوی ایکوموس تحت عنوان «فرهنگ مشترک، میراث مشترک، مسئولیت مشترک» در نظر گرفته شده علاوه بر اینکه انطباقی کامل با نیاز این روزهای جهان دارد، بر وظیفه تمام ملتها در صیانت از داشتههای تاریخی تصریح میکند. تعلق میراث تاریخی به تمام بشریت، لزوم حفاظت آن از سوی همگان و تحقق صلح در سایه میراثفرهنگی، مضامین سهگانه موجود در شعار امسال ایکوموس است که بر بناها و محوطههای تاریخی بهعنوان یکی از قدرتمندترین بخش فرهنگ و هویت ملی و جهانی صحه میگذارد.
امسال روز جهانی بناها و محوطههای تاریخی را در حالی گرامی میداریم که شرایطی کاملا متفاوت با سالهای پیشین را سپری میکنیم، شرایط خاصی که بالطبع مانع برگزاری هرگونه برنامه حضوری در بناها و محوطههای تاریخی ایران و بسیاری دیگر از سرزمینهای جهان است و در عین حال فرصتی برای تامل و شناخت بیشتر جهانیان از میراث مشترک بشری از طریق گستره پرظرفیت فضای مجازی است.
در چنین شرایطی، چه نیکوست از تحدیدها و تهدیدها، فرصت بسازیم و زمان و فراغت فراوان شهروندان خانهنشین را با بستههایی مفید از معرفی بناها و محوطههای تاریخی، به طریق اولی در بستر فضای مجازی و همچنین با بهرهگیری از ظرفیت سایر رسانهها، پربار و غنی کنیم.
وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی ضمن تبریک این روز به تمام کارشناسان، استادان و پژوهشگران، دستاندرکاران، دوستداران و حامیان میراثفرهنگی، تلاش میکند تا با لحاظ کردن شعار «فرهنگ مشترک، میراث مشترک، مسئولیت مشترک»، در سال جاری با بهرهگیری حداکثری از ظرفیت همه آحاد جامعه به ویژه تشکلهای مردمنهاد، میراثبانان و انجمنهای میراثفرهنگی و تمام ذینفعان و ذیمدخلان این حوزه، وضعیت حفاظت و صیانت از بناها و محوطههای تاریخی را ارتقا بخشد و بهعنوان یک وظیفه ملی، جایگاه این ثروت تجدیدناپذیر را در کشور نهادینه کند.»
به گزارش ایسنا به نقل از روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تهران، پرهام جانفشان با بیان اینکه در این عملیاتِ کشف، نخست ۱۰ شیء از قاچاقچیان ضبط شد که برای تعیین قدمت و اصالت در اختیار اداره کل میراث فرهنگی استان تهران قرار گرفت، ادامه گفت: در این بررسی مشخص شد که چهار اثر دارای اصالت با قدمت دوره سلجوقی است و بقیه آثار عتیقه تقلبی هستند و قدمت و ارزش تاریخی ندارند اما با روشهای متداول توسط افراد سودجو به شکل آثار تاریخی درآمدهاند.
او تاکید کرد: ساماندهی و مستندنگاری از اشیای توقیفی از اقداماتی است که در سال ۹۹ انجام خواهد شد.
مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان تهران از همه شهروندان خواست به عنوان یک میراثبان افتخاری رفتار و اقدامات مشکوک در نزدیکی بناها و محوطههای تاریخی را به یگان حفاظت و معاونت میراث فرهنگی استان تهران به شماره تماس ۸۸۹۱۳۴۱۰ و ۸۸۳۴۲۸۸۳ منعکس کنند.
پیشتر، در یازدهم اسفند سال گذشته نیز اعلام شد که مأموران کلانتری بهارستان دهها قطعه اشیای عتیقه مربوط به دوره اشکانیان را از یک سمساری در این محدوده کشف کردهاند که در جریان بازرسی از آن مغازه، ۲۶ عدد کاسه و بشقاب شکسته، ۹ عدد سرامیک کاسه و بشقاب، دو عدد بت گلی، هشت عدد مجسمه طرح تیران سفالی، پنج عدد آبخوری سفالی، پنج عدد بشقاب مفرغ، نیمتنه مجسمه نقره، سرمهدادن مفرغی با پایه، دو عدد قاب کوچه (جای دعا)، دسته ظرف مفرغی، هفت عدد موبند مفرغی، سه عدد دستبند مفرغ، ظروف مفرغی و طلسم مفرغی خطدار کشف و ضبط شد و فروشنده آن اشیا در جریان بازجوییهایش مدعی شد اجناس را از فردی ناشناس خریداری کرده است.
به گزارش ایسنا، هرساله و به مناسبت روز جهانی محوطهها و بناهای تاریخی، ایکوموس شعاری را برای جشنها و فعالیتهای سازماندهیشده از سوی کمیتهها، اعضا و شرکای این نهاد مشورتی یونسکو در رابطه با میراث جهانی درنظر میگیرد که امسال بر اساس شرایط بهوجودآمده در سراسر جهان و به دلیل بحران شیوع ویروس کرونا، شعار “فرهنگ مشترک، میراث مشترک و مسوولیت مشترک” به عنوان بیانی از وحدت جهانی در مواجهه با این بحران بهداشتی مطرح شد.
از سوی دیگر، ایکوموس جهانی با توجه به شیوع جهانی ویروس کرونا در کشورهای مختلف، همه را به جشن گرفتن روز جهانی محوطهها و بناهای تاریخی بر اساس دستورالعملهای محلی و ملی دعوت کرد تا امنیت و سلامت همه تضمین شود. از جمله فعالیتهای مجازی که متولیان میراث فرهنگی و تاریخی در سراسر دنیا میتوانند برگزار کنند، کنفرانسها و میزگردهای آنلاین، وبینارها، سخنرانیهای آنلاین، ارائه پوستر، مصاحبههای اینترنتی و ایجاد کمپین در شبکههای اجتماعی است.
متولیان میراث فرهنگی کشور نیز برای جلوگیری از انتقال زنجیره کرونا تصمیم گرفتند تا مراسم روز جهانی «محوطهها و بناهای تاریخی» را به صورت مجازی و پخش زنده از سایت آپارات برگزار کنند.
به گزارش ایسنا، در حالی که معاون میراث فرهنگی وزارتخانه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی میگوید که «به عنوان نماینده وزارتخانه در حوزه میراث فرهنگی درخواست ما از مردم در جریان قرار دادن متولیان این دستگاه است تا اقدامات مورد نیاز برای جلوگیری از هر نوع تخریبی انجام شود» اما برخی از فعالان میراثی که خود را جزء همین مردم میدانند، میگویند «نه تنها در طول بیش از یک ماه گذشته اخبار و هشدارهای مختلفی را از فعالیت برخی سودجویان در محوطههای تاریخی به گوش متولیان میراثی رساندهاند و هنوز هیچ واکنشی از سوی مسوولان انجام نشده، بلکه در طول دستکم چند سال گذشته نیز این اطلاعرسانیها انجام شده و همچنان فعالان میراثی و مردم با کمترین واکنشی مواجه شدهاند.»
در طول دو ماه گذشته فعالان میراث فرهنگی و برخی مردم از نقاط مختلف کشور در تماس با رسانههای مختلف از تعدی، تجاوز و تخریبِ آثار تاریخی کشور خبر دادهاند؛ از تخریب بخشهایی از قلعه سلجوقی در آران و بیدگل گرفته تا لودری که سراغ محوطه جوبجی رفت که تپههای شنی را صاف کند و کشاورزانی که برای آب زمینهای کشاورزیشان بدون توجه به میراث فرهنگی، دستگاههای حفر چاه را عرصه نقش رستم جلو بردند.
سیاوش آریا – فعال میراث فرهنگی استان فارس – در گفتوگو با ایسنا، به صحبتهای طالبیان – معاون میراث فرهنگی کشور – واکنش نشان میدهد و با بیان نمونههایی از پیگیریهایی که خود برای جلوگیری از تخریب بیشتر آثار تاریخی چه در استان فارس و چه در استانهای دیگر داشته به بیتوجهیهایی که گاهی اوقات توسط میراث فرهنگی نسبت به هشدارهای فعالان میراثی میشود، اعتراض دارد.
نقش برجسته برمدلک و آسیبها و ترکهایی که به این اثر تاریخی وارد شده است
آسیبهای جدی به سنگنگارههای ساسانی «بَرمدلَک»
او سنگنگارههای ساسانی «بَرمدِلَک» در شهرستان شیراز را جزء آثارِ تاریخی میداند که وضعیت نه چندان خوبشان در طول سالهای گذشته چندین بار هشدار داده شده، از ترکهایی که در گذشته روی آنها ایجاد شده و امروز گسترش پیدا کرده تا آسیبهای جدی که به میراث ساسانیان وارد شده است و تاکید میکند: محوطه تاریخی فرهنگی و طبیعی «بَرمدِلک» شیراز با چالشهای فراوانی دست و پنجه نرم میکند. بیش از یک دهه است که این محوطه تاریخی که سالهاست دامداران و عشایران از آن عبور میکنند محلِ دپو زبالهها و پَسماندهای ساختمانی (نخالهها) در نقاط مختلفِ این محوطه باستانی شده است
او یادگارینویسی با رنگ و خَراش با اَشیای نوکتیز روی نقشبرجستههای ساسانی و پرتاب تیر توسط برخی از بومیان و بیتوجهی میراث فرهنگی نسبت به این محوطه تاریخی را از دیگر مشکلات آن میداند و ادامه میدهد: وزارت میراث فرهنگی به بهانههای تکراری نبود بودجه و کمبود نیرو، محوطه باستانی برمدلک را به حال خود رها کرده و به سادگی از کنار آن گذشته است.
با این وجود آریا بدترین چالش این روزهای محوطه باستانی «بَرمدِلک» شیراز در دو سه سال گذشته را فعالیتِ معدن شِن و ماسه در حریم کوهی و چشمانداز (منظر) آن میداند و میگوید: این اقدام بدون مجوز و استعلام از وزارتخانه میراث فرهنگی انجام شده است. انفجارهای پی در پی در کوه، لرزه بر اَندام این محوطه انداخته است. همچنین گُسلها و شکافهای بین سنگنگارهها، به خصوص دو سنگنگاره بهرام دوم و شاهپور یکم ساسانی بیشتر شده است که قطعا باید به دنبالِ وضعیتِ فعالیتِ معدن شن و ماسه پیشگیری شود.
او با اشاره به بیشتر شدن ترکهای روی نقشبرجسته صحنه ازدواج بهرام دوم و در بخش دستهای شهبانوی او و حتی جدا شدن تکهای از سنگِ دست وی، علت این اتفاق را احتمالا به تاثیرات معدن شن و ماسه مربوط میداند.
انبوه نخالههای ساختمانی و زباله در عرصه و حریم قلعه ابونصر
دستبرد سوداگران به قصرِ اَبونصر همچنان ادامه دارد
این فعال میراث فرهنگی استان فارس در ادامه همچنین به دستاندازیهای قاچاقچیان آثار تاریخی و فرهنگی به بهانه کشفِ گنج از کاخِ «قَصرِ اَبونَصر» اشاره میکند و میگوید: کاخ – دژ قَصرابونصر (نخستین اثر تاریخی ثبت ملیشده در استان) در خطر آسیب دیدن از سمت قاچاقچیان آثار تاریخی است. این آسیبها را از یک دهه گذشته تا امروز و به صورت مستمر میتوان به چشم دید.
او با اشاره به لزوم در خانه ماندن مردم در شرایط کنونی و برای قطع زنجیره انتقال کروناویروس، ادامه میدهد: در این شرایط برخی سودجویان از فرصت بهدستآمده استفاده میکنند و به دور از چشم یگان حفاظت وزارت میراث فرهنگی و مسوولانی که درگیر بیماری و خدماترسانی به مردم هستند سراغ فکر خیالاَنگیز یافتن گنج میروند.
حفاریهای غیرمجاز روی عرصه قلعه که به مرور نیز در حال گسترش است
او اما گسترش زمینهای کشاورزی در اطراف این محوطه تاریخی و چرای گوسفندان روی عرصه این محوطهی تاریخی را از دیگر مشکلات همیشگی این محوطه تاریخی ۲۰۰۰ ساله در استان فارس میداند و ادامه میدهد: یادگارینویسی با رنگ روی سنگها و دیوارهای دفاعی دژ که دیگر چیزی از آن باقی نمانده نیز وضعیت این محوطه تاریخی را بدتر کرده است. ریختن اَنبوه پسماندهای ساختمانی (نخاله) و زبالههای خانگی در ورودی این محوطه تاریخی توسط ساکنان بومی صحنه بدتری را ایجاد کرده است که حتی بوی بد آن محوطه، گردشگران کمی را که برای بازدید از این محوطه میآمدند نیز فراری میدهد.
حضور جوانان و افراد در اطراف محوطه تاریخی ابونصر در شرایط کرونایی
آریا با اشاره به حضور افراد ولگرد و معتاد در این محوطه تاریخی از یک سو و مطرح کردنِ نبود بودجه و نیروی انسانی برای حفاظت از این محوطه تاریخی از سوی دیگر، اظهار میکند: فعالان میراث فرهنگی و مردم چه در گذشته و چه در شرایط امروزی دنیا، تا کنون تلاش کردهاند پاسدار و نگهبان یادگارهای گذشتگانِ خود باشند، اما شاید بهتر باشد «حفاظت از میراث فرهنگی و محیط زیست» به صورت مستقیم وارد سیستم آموزش و پرورش کشور شود تا رفتار با این میراث از کودکی در بین مردم جا بیفتد.
دورتادور محوطه ابونصر را زمینهای کشاورزی پر کردهاند
دکتر «آزاده کاظمینیا» ـ استاد گردشگری و عضو هیات علمی دانشگاه گیلان ـ در یادداشتی که در اختیار ایسنا قرار داده، نگاهی به بحران گردشگری در ایران به دنبال شیوع ویروس کرونا و اثر تصمیمهای گرفتهشده بر تشدید اوضاع داشته است. او در عین حال، سیاستهای برخی کشورها از جمله «هلند» در حمایت از صنعت گردشگری آسیبدیده از ویروس کرونا را مرور کرده تا دستمایه ایدهها و راهکارهای تازه برای صنعت گردشگری ایران باشد که به پیشبینی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در آستانه بیکاری بزرگی قرار گرفته است.
این استاد دانشگاه نوشته است: «یکی از صنایعی که با شیوع ویروس کرونا دچار ضرری هنگفت شده، صنعت گردشگری است. تامینکنندگان خدمات گردشگری مانند هتلها و ایرلاینها به علاوه تورگردانها و آژانسهای خدمات مسافرتی، خدماتی را فروختهاند که امکان عرضه آن با در نظر گرفتن شرایط موجود وجود ندارد. این مساله از دو جهت برای این بنگاهها آسیبزا است؛ اولاً این بنگاهها با خیل مشتریانی مواجهند که وجوه پرداختشده بابت خدمات را مطالبه میکنند. ثانیاً، این بنگاهها تعطیل شده و درآمد جاری خود را از دست دادهاند. به بیان دیگر، از یک سو با بدهی قابل توجه مواجه شده و از سوی دیگر (تا زمانی نامعلوم) درآمدی برای پرداخت بدهی ندارند. به این موارد باید ملاحظات مرتبط با ماهیت فصلی صنعت گردشگری را نیز افزود.
غالب بنگاههای گردشگری بخش قابل توجهی از درآمد خود را از فروش خدمات مرتبط با گردشگری در تعطیلات نوروز و فصل تابستان کسب میکنند و در مابقی اوقات سال مشتری چندانی ندارند. این به این معنا است که مقدار قابل توجهی رزرواسیون برای این مقطع زمانی صورت گرفته و بازپرداخت وجوه مشتریان عملاً نیازمند حجم قابل توجهی نقدینگی است.
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بدون توجه به وضعیت فعلی صنعت گردشگری، بنگاههای فعال در این عرصه را ملزم به بازپرداخت هزینههای اخذشده از مسافران کرده است. تصمیمی که آژانسهای خدمات مسافرتی را که در خط مقدم تماس با مشتریان هستند، تحت فشار مضاعف از سوی مشتریان، سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تعزیرات برای بازپرداخت وجوه اخذشده از مسافران قرار داده است. این درحالی است که مبالغ دریافتشده از گردشگران به تورگردانها و تامینکنندگان خدمات (مانند هتلها و ایرلاینها) پرداخت شده و مادامی که آنها این وجوه را عودت نکنند، امکان پرداخت آن به مشتری وجود ندارد و با توجه به آنکه بسیاری از این تامینکنندگان خارج از ایران بوده و به قوانین ایران پایبند نیستند، این امر عملاً امکانپذیر نیست.
به نظر میرسد تصمیم وزارت گردشگری بدون در نظر گرفتن جوانب متعدد و عواقب بعدی آن اتخاذ شده و لازم است به جای یکجانبهنگری و اتخاذ تصمیماتی که عواقب آن میتواند برای مدتها دامن صنعت رنجور گردشگری کشور را بگیرد، با تشریک مساعی و نگاهی جامع، به این امر توجه کنیم که شیوع این ویروس در کنترل هیچکس نبوده و همه افراد جامعه برای مواجهه با آن مسؤول هستند.
ناگفته نماند که معاونت گردشگری در تلاش برای کاهش مشکلات فوقالذکر، به دنبال ارائه بستهای حمایتی به فعالان گردشگری است، بستهای شامل بخشودگیهای مالیاتی، تعویق سهماهه بازپرداخت اقساط تسهیلات بانکی و حق بیمه کارفرمایی و پرداخت قبوض آب و برق و اشکالی از وامها. اگرچه این بسته میتواند کمککننده باشد، اما اولاً این راهکار بار مالی فراوانی را به دولت تحمیل میکند، ثانیاً میزان این کمکها در قیاس با ضررهای ناشی از بحران ناچیز بوده و نمیتواند به طور اثربخشی از عواقب بحران جاری جلوگیری کند.
از آن گذشته، به نظر میرسد چندان منطقی نباشد که با تصمیمی نادرست و شتابزده این بنگاهها را به افلاس و احتضار کشانده و بعد در تلاش برای احیای آنها دست به دامن خزانه دولت شویم. در نتیجه بهتر است دولت به جای تمایل به حل یکتنه تمام مشکلات ناشی از بحران، بستری فراهم آورد که طرفهای درگیر در مساله، به طور پایدار و مسؤولانه، هر یک سهمی در حل مشکل مورد نظر به عهده گیرند و در صورتی که منابع مالی برای کمک به بنگاههای گردشگری وجود دارد، این منابع به طور اثربخشتری مصرف شوند.
با توجه به آنکه شیوع ویروس کرونا مسالهای جهانی بوده و تمام فعالان صنعت گردشگری در سطح جهان درگیر مسائل بهوجود آمده بوده و همگی به دنبال راهکارهایی با کمترین آسیب و عوارض جانبی هستند، میتوان از تجربیات موثر دیگر کشورها در مقابله با این مساله بهره گرفت. در این یادداشت نگارنده به سیاست اتخاذشده در کشور هلند در مواجهه با این مساله اشاره کرده و سپس تلاش میکند تا با در نظر گرفتن مشخصات ساختاری صنعت گردشگردی در ایران، پیشنهاداتی ارائه کند.
در هلند سازمان آژانسهای مسافرتی هلند (ANVR) با همکاری صندوق ضمانت سفر (SGR) و موافقت سازمان حمایت از حقوق مصرفکنندگان و سازمان امور اقتصادی این کشور، مقرر کردهاند که تورگردانها به جای بازپرداخت مبالغ دریافتشده از گردشگران برای سفرهای رزروشده (چیزی که از عهده این بنگاهها خارج است)، رسیدهای تضمینشدهای با نام «رسید کرونا» و به اندازه مبلغ سفر خریداریشده صادر و به مشتریان ارائه کنند. این رسیدها به مشتری این امکان را میدهد که سفر مورد نظر را به زمانی در آینده (البته تا یک سال آینده) موکول کنند و یا معادل رقم رسید مذکور سفر دیگری خریداری کنند. سفری که در آینده خریداری میشود اگر از مبلغ رسید کرونا بیشتر باشد مابهالتفاوت از مسافر دریافت میشود و اگر کمتر باشد مابهالتفاوت از سوی تورگردان به مسافر پرداخت میشود و یا اینکه برای سفر دیگری هزینه میشود.
مسافرانی که به دریافت وجه خود داشته اصرار باشند، نیز باید پول خود را دریافت کنند اما نه در زمانی کمتر از شش ماه آینده.
توجه داشته باشید که طبق قوانین کشور هلند در حالت عادی هر زمان که فرد مایل به لغو سفر خود باشد، بنگاه موظف به پرداخت پول مشتری به صورت نقد است، اما این قانون در حالت بحرانی کنونی به اجرا درنیامده و افرادی که به دریافت پول خود اصرار داشته باشند باید حداقل شش ماه صبر کنند.
بدیهی است که بودجه سفر عموماً از محل بودجه مازاد خانوارها تامین میشود و خریداران سفر به واسطه مبلغ پرداختشده در مضیقه نبوده و دچار عسر و حرج نمیشوند، بنابراین بازپرداخت باتاخیر وجوه، تاثیر پررنگی در زندگی آنها نخواهد داشت. با این راهکار بنگاههای گردشگری شانس بقا یافته و گردشگران نیز امکان انجام سفر در آینده را پیدا خواهند کرد.
به منظور جلوگیری از تضییع حقوق مسافران، صندوق ضمانت سفر (SGR) پایبندی تورگردانها به تعهدات ناشی از «رسید کرونا» را تضمین میکند. اگر چه به طور عادی این صندوق مسؤول بازپرداخت وجوه مرتبط با کنسلی مسافرتها نبوده و این موضوع به عهده خود تورگردانها و آژانسها است، اما در شرایط فعلی بحران کرونا، این صندوق به مثابه بیمهای برای حفظ حقوق مسافران و تضمین بازپرداخت وجوه به ایشان عمل میکند.
چیزی مشابه این سیاست در ایتالیا نیز اتفاق افتاده است. بسیاری از هتلها و تورگردانها مبالغ مربوط به رزرواسیونها را به صورت نوعی اعتبار به حساب مسافران منظور کرده و با صدور رسیدهایی به آنها شانس به تعویق انداختن سفر خود را میدهند. تجربه این هتلها حاکی از آن است که مسافران از این پیشنهاد استقبال کردهاند.
تفاوت تجربه ایتالیا با هلند در این است که در این کشور مرجع مشخصی شیوه جدید را اعمال نکرده و در این خلأ نهادی، خود جامعه هتلداران راساً اقدام به رایزنی و در واقع چانهزنی با سایتهای رزرواسیون سفر مانند booking.com و توزیعکنندگان عمدهای مانند OAT برای جلب همکاری آنها کردهاند.
به نظر میرسد سیاست اتخاذشده در هلند در زمینه صدور «رسید کرونا» از سوی تورگردانها، به خوبی برای حل مشکل بهوجودآمده در ایران قابل اقتباس است.
در خصوص امکان تضمین انجام تعهدات از سوی تورگردانها و دیگر بنگاهها نیز به نظر میرسد در ایران شرایط نهادی و ساختاری چیزی مابین وضعیت فعالان گردشگری در هلند و ایتالیا باشد. علیرغم اینکه صندوق یا بیمهای مشخص برای تضمین تعهدات تامینکنندگان، آژانسها و تورگردانها وجود ندارد، اما دولت امکان تشکیل چنین ضمانتی را میتواند داشته باشد، به این معنی که منابع مالی درنظر گرفتهشده برای پرداخت وامهای کمبهره به فعالان صنعت گردشگری را میتواند در قالب صندوق ضمانتی تجمیع کرده و به مثابه تضمینی برای عمل بنگاهها به تعهدات کرونایی خود به مشتریان (در انتهای مهلت زمانی بازپرداخت وجوه به مشتریان) اعمال کند.
این کار از دو جنبه میتواند اثربخش باشد؛ نخست اینکه از تزریق بیشتر پول نقد به بازار جلوگیری میکند و دوم اینکه باعث میشود هر دو طرف در حل مشکل مشارکت داشته باشند و در نهایت از ورشستگی و نابودی بنگاههای گردشگری جلوگیری میکند. به علاوه با توجه به محیط کسب و کار پرریسک بازار گردشگری در ایران، پایهگذاری چنین صندوق ضمانتی میتواند سنگ بنایی برای شکلگیری نوعی بیمه برای حفاظت از فعالان صنعت گردشگری در مقابل دیگر انواع ریسکهای احتمالی باشد. این صندوق میتواند با بهکارگیری نوعی استراتژی پولینگ (pooling) از محل سپرده خود بنگاههای گردشگری و کمک مالی دولت شکل بگیرد.»
