این نماگر روز شنبه در پی بیشترین افت مقداری خود بار دیگر ۶ رقمی شد. مدتهاست یکسونگری و تصور بورس همیشه سبز سبب شده تا تحلیل به کل فراموش شود و رفتارهای تودهای جای آن را بگیرد. وضعیتی که این بار در مسیر نزولی نمود پیدا کرد و فضای عمومی تالار سهام را احاطه کرد. البته محدودیتهای ناظر و ضعف سامانه مرکزی معاملات در سفارشگیری و اختلال در مسیر ارتباطی بین خریداران و فروشندگان هم منجر به تشدید هیجانات و سنگین شدن صفوف عرضه شد تا مسیر نزولی سهام با سرعت بیشتری ادامه یابد.
عطا و لقای تازهواردها
واقعیت این است که به دنبال تداوم روند صعودی شاخص سهام که از سال گذشته آغاز شد، خیل عظیمی از مردم که پیش از این شناختی از ساختار حاکم بر بورس و ارزشیابی سهام نداشتند، با رشد انتشار اخبار بورس درخصوص سودهای نجومی این بازار، تصمیم گرفتند به جمع بورسبازان بپیوندند. افرادی که عمدتا با سرمایههای خرد خود، اقدام به دریافت کد معاملاتی کردند و به انگیزه کسب سودهای رویایی عازم تالار سهام شدند. این وضعیت توام با دید کوتاهمدت معاملهگران و انتظار تازهواردها برای بورس همیشه سبز سبب غلبه رفتار یکسونگر بر بازار سهام شده است. غلبه این یکسونگری سبب شده تا تحلیل به کل فراموش شود و هیجان جای آن را بگیرد. این بار تاثیر محدودیتهای همیشگی بازار سهام به ویژه دامنه نوسان قیمت بر شدت هیجانات کاذب معاملهگران افزود و صفهای خرید روزهای گذشته را به صف فروش تبدیل کرد.
عادت غلط روزهای هیجانی بورس
موضوعی که در این روزها بیش از گذشته توجه فعالان بازار را به خود جلب میکند، رفتارهای گروهی چه در مسیر صعودی و چه در مسیر نزولی است. معاملهگرانی که با هر تلنگری از صف خرید به صف فروش یا برعکس جابهجا میشوند. نگاهی به آمار معاملات روز گذشته حکایت از تشکیل صف فروش حدود ۶ هزار میلیارد تومانی در بیش از ۷۰ درصد از نماد فعال در بورس تهران داشت که از این میزان ۵۲۵ میلیارد تومان مازاد عرضه در نمادهای تازهوارد «شستا» شکل گرفت. موضوعی که به وضوح نشان از تشدید رفتارهای هیجانی دارد. «شستا» هفته گذشته که پس از افشای اطلاعات بااهمیت بدون محدودیت دامنه نوسان بازگشایی شده بود، با سفارشهای خرید و فروش در محدوده ۱۰۰ درصد بیش از قیمت قبل از توقف همراه شده بود که البته به دلیل حجم پایین مورد تایید ناظر قرار گرفت. همین نماد اما با ورود شاخص سهام به محدوده منفی با مازاد عرضه مواجه شده است. رفتارهایی که علاوه بر نبود سواد مالی، به محدودیتهای فعلی حاکم بر بازار سهام بازمیگردد. در گزارش روز گذشته «دنیای اقتصاد» تحت عنوان «نخستین التهاب بورس ۹۹» نیز تاکید شد با رنگ باختن تحلیل، عنان فضا در هفتههای اخیر به دست احساسات و عواطف سرمایهگذاران سپرده شده است. تا جاییکه در موج صعودی با غلبه ترکیبی از طمع و خوشبینی زیاد، نقدینگی فزایندهای به سمت بازار سهام روانه شد و حال در فضایی معکوس، ترس و واهمه از تداوم ریزش قیمت سهام، شرایط را به گونهای دیگر رقم زده و صفهای فروش را سنگین کرده است.
رفتار گروهی سرمایهگذاران چه در دورههای صعودی و چه در زمان افت بازارها، یکی از الگوهایی است که بیشتر در بازارهای نوظهور و در حال توسعه دیده میشود. در بورس تهران نیز وجود صفهای قابل توجه خرید و فروش سهام، معکوس شدن روند آنها در روزهای معاملاتی بعد، تاثیرپذیری شدید از تحولات سیاسی و اقتصادی و همچنین خروج سریع آنها از بازار در هنگام کاهش شاخص بورس، شواهدی از بروز رفتار گروهی در بورس اوراق بهادار تهران است. محدودیت نوسان قیمت یکی از مواردی است که نمونهای از آن در بورسهای جهانی دیده نمیشود. محدودیتی که علاوه بر تشدید هیجان بورسبازان چه در مسیر صعودی و چه نزولی، نقدشوندگی بازار را نیز مورد تهدید قرار داده است. این در حالی است که بازار سهام نیازمند افزایش عمق است تا اسیر رفتارهای تودهای نشود.
بهصورت سنتی وقتی بازار سهام در دورههایی وارد یک روند نزولی پرشتاب میشود، بازیگران حقوقی در سمت خرید سهام حضور پررنگتری از خود نشان میدهند. هر چند دیروز خالص تغییر مالکیت سهام در مسیر حقیقی به حقوقی بود اما در مجموع این دسته از معاملهگران نقش فعالی را در این روزها ایفا نمیکنند. البته نمیتوان به رفتار معاملهگران حقوقی خرده گرفت چرا که طبیعتا این گروه از سهامداران نیز باید در مسیر منافع خود حرکت کنند اما این انتظار میرود که این روزها برای افزایش نقدشوندگی سهام شاهد حضور فعالتر حقوقیها در جریان دادوستدها باشیم.
معضل پایدار هسته
ضعف هسته معاملاتی با افزایش تعداد معاملات سهام حال و روز به مراتب نامساعدتری نسبت به گذشته دارد و فغان فعالان بازار را بلند کرده است. در این شرایط هر سامانهای قیمت مختص به خود را نشان میدهد و سهامداران را سرگردان کرده است. این ضعف سامانه معاملاتی، نقدشوندگی بازار سهام را نیز هدف قرار داده که در بلندمدت میتواند تبعات جبرانناپذیری داشته باشد. جالب اینکه مقام سیاستگذار راهی جز رفع موقت و ناقص مشکلات سامانه با تقسیم معاملات در سه بازه زمانی پیدا نکرده تا از بار سنگین حاکم بر دوش سامانه معاملاتی بکاهد. ساعت عادی معاملات یعنی ۹ صبح تا ۱۲:۳۰ ظهر سهامی که روند معمول خود را طی میکنند معامله میشوند. در فاز دوم نوبت به سهام تازهوارد و بعضا برخی نمادهای خاص بازار میرسد که مبادا به سبب افزایش میزان سفارشگیری، توان سامانه را تحلیل برند. از این رو دادوستد سهمهای مذکور به بعد از ساعت رسمی بازار سهام یعنی ۱۲:۳۰ موکول شده و عموما تا ساعت ۱۳:۳۰ ادامه پیدا میکند. فاز سوم به مثابه وقت اضافه به سهامی اختصاص پیدا میکند که از نظر ناظر بازار شرایط نرمالی ندارند. دیروز نماد معاملاتی شرکت ایران خودرو پس از غیبت دو ماهه وارد فاز سوم بازار شد و به تنهایی مورد دادوستد قرار گرفت. «خودرو» دیروز در بازگشایی خود رشد ۱۰۰ درصدی را تجربه کرد. از این رو معاملات سهپردهای و ناهمزمانی معاملات کل بازار عملا بازار را چند شقه کرده است. به بیان دیگر، اختلاف زمانی انجام معاملات نقدشوندگی که مهمترین مزیت بورس بهشمار میرود را کاهش داده است.
خودنمایی حقوقیها یا خروج حقیقیها؟
دیروز همزمان با اصلاح حدود ۳ درصدی شاخص سهام، این سهامداران حقوقی بودند که در سمت خرید سهام فعال شدند و خالص تغییر مالکیت سهام به ارزش ۱۴۲ میلیارد تومان در مسیر حقیقی به حقوقی بود. در میان ۳۸ صنعت فعال بورسی نیز دیروز بیشترین خالص خرید بازیگران حقوقی در سهام زیرمجموعه گروه محصولات شیمیایی رقم خورد. به این ترتیب دیروز ۸۵ میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان از سبد سهام معاملهگران خرد به پرتفوی حقوقیها افزوده شد. پس از آن نیز خودروییها شاهد خالص تغییر مالکیت ۶۶ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومانی در مسیر حقیقی به حقوقی بودند. پالایشیها نیز دیروز مورد توجه معاملهگران عمده بازار قرار گرفتند و خالص خرید ۵۵ میلیارد تومانی را رقم زدند. در میان شرکتهای بورسی نیز نماد معاملاتی شرکت آهنگری تراکتورسازی ایران در اولویت خرید معاملهگران عمده قرار گرفت. دیروز ۳۲ میلیون سهم «خاهن» به ارزش ۶۸ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان در سمت حقیقی به حقوقی جابهجا شد. «شپنا» نیز دیروز مورد توجه بازیگران حقوقی بازار قرار گرفت. در این نماد معاملاتی روز گذشته بیش از ۴۵ میلیون و ۳۵۰ هزار سهم به ارزش ۵۶ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان از سبد سهام معاملهگران خرد به پرتفوی حقوقیها افزوده شد. «خبهمن» نیز در این روز با خالص خرید حدود ۵۴ میلیارد تومانی به سمت حقوقیها همراه شد. در آنسوی بازار اما این نمادهای زیرمجموعه گروه بیمه بورس تهران بودند که مورد توجه معاملهگران خرد بازار قرار گرفتند. بیمهایها در این روز شاهد جابهجایی حدود ۶۰ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان نقدینگی در مسیر حقوقی به حقیقی بودند. همچنین دیروز در گروه سرمایهگذاری، ۵۳ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان به سبد سهام حقیقیها افزوده شد. انبوهسازان نیز دیروز با خالص خرید ۳۸ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومانی معاملهگران خرد بازار همراه شدند.
۲۲۳۲۲۳
