متاسفانه آثار منفی شیوع ویروس کرونا در بخشهای اقتصادی بیشتر از بقیه بخشها مشهود است و دلیل آن هم این است که درگیری مردم برای تامین نیازهای اساسی، کاملا و به صورت جدی مرتبط با بخشهای اقتصادی است.
متاسفانه این بیماری از کشوری آغاز شده که قلب اقتصاد جهان است و تقریبا همه کشورهای دنیا ارتباطات اقتصادی با کشور چین دارند؛ به خصوص کشورهای آسیایی که به شدت تحتتاثیر اقتصاد چین هستند. هر گونه اختلال در اقتصاد چین، روی اقتصاد همه دنیا تاثیر میگذارد. ما میبینیم این روزها که بورس جهانی در کشورهای توسعهیافته دچار کاهش شده و اقتصاد جهانی با هزینههای بالاتری مواجه است. دلیل آن هم این است که در حال حاضر به بیش از ۱۹۰ کشور دنیا که سه قاره بزرگ دنیا (آسیا، آمریکا و اروپا) را دربرمیگیرد، تحتتاثیر ویروس کرونا قرار گرفتند؛ سه قارهای که قلب اقتصاد دنیا هستند و به شدت با یکدیگر ارتباط دارند.
شاید علت اینکه قاره آفریقا کمتر درگیر شده، به دلیل این باشد که کشورهای ضعیفتری هستند و ارتباطات کمتر جهانی دارند، بنابراین به طور قطع ویروس کرونا روی اقتصاد جهانی تاثیر گذاشته و به تبع آن، روی اقتصاد همه کشورها میتواند تاثیر جدی بگذارد.
در کشور ما هم که طی یک ماه اخیر از ورود ویروس کرونا متاثر شده، میبینیم که اختلال بسیار جدیای در مدیریت کشور ایجاد شده است. در حال حاضر کشور ما در شرایط خاصی قرار دارد؛ هم به لحاظ اقتصادی، هم به لحاظ سیاسی و هم به لحاظ اجتماعی. بههرحال تحولات سخت و شکنندهای طی چند ماه گذشته اتفاق افتاده، بنابراین ویروس کرونا میتواند درد مضاعفی بر تحولات اجتماعی باشد که مردم ما طی یکی دو سال گذشته با آن درگیر بودند.
به دلایل خاص تحریمها، ما به کشورهای همسایه وابسته هستیم. متاسفانه بخش زیادی از واردات و صادرات کشور با کشورهای همسایه است که هماکنون به شدت تحتتاثیر ویروس کرونا قرار گرفتهاند. هماکنون پروازهای هوایی دچار مشکل شده که این موضوع روی صادرات و واردات اثرگذار است.
اقتصاد ایران متاسفانه یک اقتصاد خدماتی است و اقتصاد خدماتی ارتباط مستقیم با مردم دارد و این موضوع برای کشور مشکل ایجاد کرده است. در عین حال، تعطیلی دانشگاهها، مراکز آموزشی، مدارس، هتلها، مراکز خدماتی روی اقتصاد ایران به شدت تاثیر دارد. بخش زیادی از اقتصاد ایران وابسته به خدمات است، بنابراین به طور قطع تلاطمی که ویروس کرونا در کشور ایجاد کرده، میتواند روی مشاغل تاثیر جدی داشته باشد.
با توجه به اینکه مردم باید مراقبت ویژه از خود داشته باشند، بنابراین باید کمتر بیرون روند و مسافرت نمیتوانند بروند.صنعت گردشگری یکی از بخشهایی بود که در شرایط تحریمی به اقتصاد کشور کمک میکرد، اما الان به دلیل اینکه شیوع ویروس کرونا بیشتر نشود و مردم باید از خود مراقبت کنند، اولا مراکز تفریحی، سیاحتی و زیارتی با مشکل و محدودیت مواجه است. این دستور اکید مدیران کشور است و درست هم میگویند، زیرا باید بتوانیم شیوع این ویروس را کنترل شود.
هتلهای ما که بخش زیادی از اشتغال را در کشور تامین میکنند، الان با مشکل مواجه میشوند. موزهها و مراکز خدماتی با مشکل روبهرو شدند. حتی مراکز خدماتدهی بانکها که در ساعتهای اضافی کار میکردند، هماکنون با محدودیت مواجه شدند، بنابراین میبینید که حملونقل با مشکل مواجه میشود.
بخش اشتغال ما مربوط به بخش خدمات بود. الان بخشهای خدماتی به شدت تحتتاثیر شیوع ویروس کرونا هستند و باید این محدودیتها در آن بخشها اجرا شود. این موضوع تاثیر بسیاری جدی روی اقتصاد ما دارد.
بعضی از نگرانیها و استرسهایی هم که این روزها در کشور ایجاد شده، باعث هجوم مردم به فروشگاهها برای خرید اجناس شده است. همانطور که میدانید، وقتی تقاضا زیاد شود، احتکار و تقلب اتفاق میافتد و قیمتها بالا میرود و گرانی و تورم ایجاد میشود. اینها همه آسیبهایی است که در حوزه اقتصاد شاهد هستیم.
آنچه که بیشتر اهمیت دارد، این است که دولت بتواند مدیریت بااعتمادی در کشور ایجاد کند، اما متاسفانه به دلیل تحولات اخیر، اعتماد مردم به دولت تضعیف شده که باید ارتباط بهتری بین دولت و مردم ایجاد شود. بدون همکاری دولت و مردم، امکان مدیریت این وضع وجود ندارد. من فکر میکنم باید دولتمردان در کشور یک مقداری صریحتر و شفافتر و با اعتماد بیشتر با مردم ارتباط برقرار کنند تا ما بتوانیم آسیبهای این وضعیت را کنترل کنیم.
با وجود اینکه وظیفه اول دولت، صیانت از مردم و بهداشت آنها است، باید برای کارکردهای بخشهای خدماتی، کشاورزی، حملونقل و گردشگری راهکار داشته باشد. اگر قرار باشد همه این بخشها را تعطیل کنیم، بیشتر از این آسیب خواهیم دید.
ما باید اقتصاد را مدیریت کنیم. در حال حاضر به دلیل شیوع ویروس کرونا، در بخش کشاورزی که طی یک سال گذشته فعال شده و خوب کار میکرد، عرضه محصولات با مشکل مواجه شده است، زیرا صادرات محصولات کشاورزی که ارزآوری زیادی برای کشور داشت و برای اقتصاد مهم بود و اشتغال را میتوانست حفظ کند، دچار مشکل شده است. دولت برای این بخش باید راهکار داشته باشد. عرضه این خدمات هم در داخل کشور با مشکل مواجه شده است، زیرا مردم هماکنون تنها ضروریات را خرید میکنند و از بخشهای اضافی که برای زندگی آنها نیاز اولی نیست، صرفنظر خواهند کرد؛ این میتواند به اقتصاد ما ضربه بزند.
اگر گردشگری بدون راهکار دولت حرکت کند، بیش از این آسیب خواهد دید. بر این اساس، اینکه بخواهیم محدودیتهای جدی اجرا کنیم، کارساز نیست. دولت باید مدیریت و کنترل بهتری داشته باشد تا اشتغال کشور بیش از این آسیب نبیند.
متاسفانه یکی از اتفاقاتی که این روزها شاهد هستیم، این است که مدیریت متمرکزی برای ویروس کرونا و اداره کشور برای فعالیتهای عادی از طرف رسانهها شاهد نیستیم. به این معنا که بیشتر توصیه دولت این است که مراکزی مثل رستورانها، آرایشگاهها، بخشهای خدماتی و آموزشی و کسبوکارهای خدماتی تعطیل شود. این راهکار نیست؛ این موضوع اقتصاد کشور را تحتتاثیر قرار میدهد. دولت باید راهکار داشته باشد و بدون اینکه ما توصیه کنیم بخشهای خدماتی تعطیل شود، باید آموزشهای درست را به مردم دهیم که چطور از این مراکز استفاده کنند؛ بدون اینکه آسیب ببینند. اینکه به مردم توصیه کنیم به رستورانها نروید یا به مراکز تفریحی و سیاحتی نروید یا به آرایشگاهها نروید، این راهکار درست نیست.
صنعت حملونقل و گردشگری ما اینگونه با مشکل مواجه میشوند. اگر قرار باشد همه بخشها تعطیل شود که این راهکار نیست. این موضوع علاوه بر اینکه اقتصاد کشور را تحتتاثیر قرار میدهد، آثار منفی اجتماعی زیادی برای کشور به دنبال خواهد داشت.
در حال حاضر زمانی است که دولت در معرض یک آزمایش جدی برای مدیریت اقتصاد کشور قرار دارد، بنابراین باید نشان دهد که تمرکز و کنترل و مدیریت لازم را دارد در مواقع حساس و بحرانی با مردم ارتباط خوب برقرار کند و شیوه اداره کشور را به شکل منطقی اجرا کند. دولت با مدیریت جامع همراه با کنترل و آموزش مردم برای پرهیز از مبتلا شدن به ویروس کرونا، باید اداره فعالیتهای کشور را به صورت طبیعی اجرا کند.
* کارشناس بازار کار
۲۲۳۲۲۵
