محمدرضا پهلوان تپه برج را یکی از مهمترین محوطه های تاریخی دوران پیش از تاریخ در نیشابور توصیف و بیان کرد: بر اساس کاوشها و گمانه زنیهای باستانشناسی و جمع آوری سفالینه های تاریخی در این محوطه آثاری از هزاره چهارم پیش لز میلاد تا دوره اشکانی به دست آمده است.
وی افزود: سال ۱۳۸۳ در جریان گمانه زنیهای باستانشناسی در این محوطه تاریخی در عمق سه و نیم متری یک اسکلت پیدا شد که به حالت چمباتمه دفن شده بود. اسکلت دارای پوشش گل اخری است و در قسمت کمر آن دو نگین فیروزه وجود دارد.
نمایش اسکلت ۵ هزار ساله در موزه نیشابور
رئیس گروه موزه های خراسان رضوی ادامه داد: آزمایشها و بررسیهای علمی به عمل آمده قدمت این اسکلت را به حداقل پنج هزار و ۵۰۰ سال پیش بر می گردد.
‘گل اخری’ که به آن خاک رنگی هم می گویند گلی محتوی درجات مختلفی از مقدار و رنگ اکسید آهن است که بطور طبیعی یافت می شود. کاربرد این ماده طبیعی برای بشر به تاریخ اعصار دور بر می گردد که برای رنگ گل کوزه گری از آن استفاده می شد.
موزه باستان شناسی نیشابور در محل رباط عباسی این شهرستان پس از بازگشایی مجدد امسال همه روزه پذیرای علاقه مندان است.
مرجان اکبری در خصوص ماهیت اثر کشف شده در حوالی کوچه باغ مشهد، اظهار کرد: طبق مشاهداتی که در این سطح از حفاری نظارهگر بودیم این موضوع است که آجرهای چهارگوش قدیمی، پوشش گنبدی، طاق، پایهها و دیوارههای آن مشخص شده است.
وی در این خصوص ادامه داد: اساسا محتوای این اثر مشخص و معلوم نیست برای آنکه ماهیت و دوره آن مشخص شود نیاز به اطلاعات بیشتری است که در این مورد درحال رایزنی هستیم و کارگاهی که در آن منطقه مشغول به کار بود، تعطیل شده تا بتوان مطالعات بیشتری را زیر نظر باستانشناس انجام دهیم.
سرپرست معاونت میراث فرهنگی با اشاره به اضطراری بودن موضوع و اخذ مجوزهای مربوطه درباره آن، افزود: شروع مطالعات، محور این اثر بستگی به مجهز کردن یک گروه دارد که بتوانیم با توجه به آن، کار اطلاع رسانی را داشته باشیم.
اکبری خاطرنشان کرد: باید با شهرداری هماهنگی انجام و مجوز اخذ شود زیرا طرف قراردارد پروژه شهرداری است ولی به لحاظ تخصصی باید بخش مطالعات باستان شناسی عهدهدار آن باشد.
سرپرست معاونت میراث فرهنگی استان در این خصوص تصریح کرد: برای این کار باید پروپزالی بنویسند چرا که باید بدانند به دنبال چه مواردی هستند، نگاه تخصصیِ پژوهشیِ باستان شناسی عوامل خود را میخواهد که نقشهبردار، کسی که بتواند اطلاعات را مدون کند، نیروهای کارگری و خدماتی و…از آن جمله هستند وهمه آنها زیر نظر یک باستان شناس قرار میگیرند.
وی درباره حفاظت این اثر تازه کشف شده، افزود: اثر طوری قرار دارد که در خاک مدفون است و در حال حاضر تاکیدی بر آن نیست که اثر در موقعیتی خاص قرار دارد و باید حفاظتی از آن صورت گیرد، مهم آن است که در ابتدا ماهیت اثر مشخص شود تا درباره بافت تاریخی مشهد به ما کمک کند.
سرپرست معاونت میراث فرهنگی استان در این باره ضافه کرد: اکنون در پهنه همان کارگاه، پیمانکار از آن محافظت میکند و همچنین یگان حفاظت ما هر روزه سرکشی خود را به این اثر دارد.
اکبری متذکر شد: ممکن است کشف آثاری در حین حفاری، کشاورزی و … صورت بگیرد، مهم این است که باید همیشه آمادگی خود را حفظ کنیم تا بتوانیم تیم پژوهشی داشته باشیم که سرعت عمل را در آن بخش افزایش میدهد.
وی تصریح کرد: قانون برای چنین وضعیتی سه ماه فرصت میدهد یعنی بر اساس قانون ۱۰۲شهرداریها، این موضوع پیشبینی شده است که در مکانهایی مانند معابر اگر با فضایی تاریخی مواجه شویم کار باید متوقف شود و پس از اعلام به به میراث فرهنگی، این ارگان سه ماه وقت دارد که درباره آن اثر اظهار نظر کند و امیدوارهستیم تا این وقت را نیز به ما بدهند.
داستان عصارخانه ۵۰۰ سالهای که از زیر سایه کلنگ سربرآورد!
اصغر حاج حیدری اظهار داشت: خمینی شهر، ظرفیت های گردشگری بی بدیلی دارد اما بسیاری از ظرفیتهای گردشگری خمینیشهر کمتر شناخته شده و یا معرفی شده است.
وی با بیان اینکه عصارخانه ۵۰۰ سالهای به نام ورنوسفادران در خمینیشهر داریم که به خوبی شناخته نشده است، افزود: مردم قدیمی محلی اطلاع هایی از وجود این عصارخانه در محله ورنوسفادران داشتند اما مکان آن مشخص نشده بود.
شهردار خمینی شهر با بیان اینکه این عصارخانهدر هنگام آزادسازی خیابانی در خمینی شهر با آشکار شدن یک سوراخ در زمین این منطقه کشف شده است، ابراز داشت: با کاوش بیشتر زمین، این عصارخانه قدیمی آشکار شد که گفته کارشناسان، این اثر تاریخی مربوط به دوره صفوی است.
وی با بیان اینکه در راستای نگهداری از این عصارخانه قدیمی و تاریخی در این محل یک سفره خانه احداث شده است، ابراز داشت: بر طبق شواهد تاریخی کنار سفره خانه عصارخانه خمینی شهر، کاروان سرا و مسجد هم وجود داشته است که این بناها در گذر زمان تخریب شده است.
کشف سنگ آسیاب در محل عصارخانه
حاج حیدری با بیان اینکه عصارخانهها در زمان قدیم برای روغن گیری از دانههای مختلف استفاده میشده است، گفت: سنگ هایی که برای آسیاب دانهها مورد استفاده بوده است در محل این سفره خانه کشف شده است.
وی با بیان اینکه خمینی شهر قطب گردشگری اصفهان است، بیان داشت: آبشار لادر، مسجد جامع خوزان، غار دستکند قهرمان و بناهای تاریخی بسیار برجسته ای در شهرستان خمینی شهر داریم، بازسازی بناهای تاریخی و فعالیت های گسترده گردشگری موجب شده است تا خمینی شهر به قطب گردشگری اصفهان مبدل شود.
تکمیل بام سبز خمینی شهر
وی با اشاره به تکمیل بام سبز خمینی شهر به عنوان یکی از مناطق گرشگری نمونه این شهرستان گفت: نوروز امسال شاهد بازدید گردشگر از آثار باستانی خمینی شهر را شاهد بودیم که موجب افتخاری برای این شهرستان است.
گفتنی است عصاری به معنای عصاره گیری و فشردن و افشره کردن و عصارخانه جایی است که روغن در آن تهیه می شده است؛ این صنعت در دوران صفویان، همچون دیگر صنایع و هنرها رونق چشمگیری داشته است؛ نکته جالب اینکه از تفاله دانه های روغنی باقی مانده در این عصارخانه به عنوان کود استفاده میشده که بویی بسیار خوش نیز داشته است و کارشناسان معتقد هستند امکان احیای کارکردهای قدیمی برخی عصارخانه ها در استان اصفهان وجود دارد و می توان از این تفاله ها به جای کمپوست هایی که با بوی نامطبوع خود در طول سال مشام شهروندان را آزار می دهد استفاده کرد.
پرهام جانفشان چهارشنبه شب در آیین افتتاح نمایشگاه ملی عکس بناهای تاریخی ایران در بجنورد مرکز استان خراسان شمالی اظهار داشت: مرمت و احیای این بناها با توجه به اعتبارات محدود عمرانی دولت در یک بازه زمانی امکان پذیر نیست باید از توان بخش خصوصی در این زمینه استفاده کرد.
وی افزود: احیا و تبدیل یک بنای تاریخی به مجموعه ای فرهنگی متناسب با کارکرد های خود، دست کم برای ۳۰ نفر اشتغالزایی داشته و اثر بخشی زیادی هم در توسعه گردشگری دارد.
مدیر عامل و رئیس هیات مدیره صندوق احیا و بهره برداری از بناها و اماکن تاریخی کشور با بیان اینکه استان خراسان شمالی در میان استان های مختلف کشور به لحاظ غنای فرهنگی، مطرح است اظهار داشت: این خطه ظرفیت های خوبی در بهره برداری از بناهای تاریخی دارد.
جانفشان افزود: غنای فرهنگی و همدلی و همراهی مردم خراسان شمالی در پاسداشت فرهنگ کهن ایرانی و اسلامی سبب شد تا در این استان نمایشگاه ملی عکس بناهای تاریخی ایران برگزار شود.
وی گفت: این آثار در اجلاس بین المللی شهرداران کشورهای آسیایی به نمایش گذاشته شد و مورد تقدیر و توجه مقامات و مردم کشور های مختلف قرار گرفت.
وی گفت: در تلاش هستیم تا با معرفی آثار و بناهای دارای جاذبه به مردم دیگر کشور ها، آنها را از راه هنر و عکاسی با فرهنگ غنی ایران آشنا کنیم و توریسم فرهنگی را با برپایی این نمایشگاه ها گسترش دهیم.
جانفشان اظهار داشت: در خراسان شمالی با توجه به ظرفیت هایی که دارد، فضا برای استفاده از بخش خصوصی در مرمت بناها مهیا است و تحقق این امر به اشتغالزایی منطقه نیز کمک می کند.
۴۶
محمد یاری از باستان شناسانی است که از ۵ سال پیش در حوزه میراث دیجیتال نیز فعالیت میکند او به خبرنگار مهر گفت: موضوع میراث دیجیتال در سطح جهان و ایران جدید است. میراث دیجیتال یعنی وقتی که فناوریهای جدید در فرایند کاووش، حفاظت و مستندسازی و معرفی میراث به کمک می آیند در واقع میراث فرهنگی مان را دیجیتالی کرده ایم. این منابع ما همان میراثی هستند که در طول تاریخ باقی مانده اند و ما باید از آنها نگهداری کنیم. این میراث فرهنگی شامل عمارتها، محوطهها، شهرها و میراث معنوی و آداب و رسوم و صنایع دستی و میراث دیداری و شنیداری و میراث منقول و اشیای موزهای نیز میشود. یونسکو از سال ۲۰۰۳ میراث دیجیتال را تعریف و برای آن قوانینی ایجاد کرد تا میراث دیجیتال بتواند در دسترس پژوهشگران و عموم مردم باشد. زمانی میتوانیم آثارتاریخی را دیجیتالی کنیم که هم فناوری و هم میراث فرهنگی را بشناسیم.
وی در ادامه بیان کرد: دیجیتال سازی تنها محدود به عکس و فیلم نیست ما انواع محتوا داریم که در شکلهای مختلف عرضه میشود. باید استانداردها را در نظر بگیریم تا بتوانیم میراث دیجیتالی را برای آیندگان باقی بگذاریم. تا زمانی که میراث فرهنگی ما دیجیتالی نباشد نمیتوانیم آن را به مردم جهان معرفی کنیم. برای این پلتفورم ها نیز باید محتوا داشته باشیم. اما هنوز در این زمینه موفق نبوده ایم و از میراث دیجیتال نیز حمایت نمیشود.
وی افزود: برای اینکه موزه مجازی داشته باشیم باید اشیا را سه بعدی کنیم. همه اشیا هم سه بعدی نمیشوند مانند تابلوها و فرشها و … ولی اشیایی که سه بعدی هستند مانند ظروف، اسکلت و… نیاز دارند که با روشهایی مانند اسکن لیزری و اسکن نوری دیجیتالی شوند. این کار با بهره برداری از ابزار امکان پذیر خواهد شد. بعد از آن باید تصمیم بگیریم که چطور برای نمایش، در اختیار عموم مردم قرار دهیم.
یاری در ادامه بیان کرد: ما در حوزه معرفی و در دسترس قرار دادن میراث دیجیتال اقدام نکرده ایم. درحالی که اکنون تنها شرکت ما حدود ۲۰۰ پروژه کار کرده است که بخشی از آن برای خودمان و بخشی هم برای ادارات و شرکتهای دیگر بوده است ولی هنوز در دسترس عموم نیست.
این باستان شناس گفت: ما شاید از جاذبههای گردشگری نیز تور مجازی داشته باشیم اما در اختیار مردم نیست چون به معرفی و اینترنت مناسب نیاز دارند. اگر هم در این روزها لینکهایی از تورهای مجازی دست به دست میشوند مربوط به کشورهای دیگر است و یا عموم مردم به آن دسترسی ندارند و یا فیلتر شده هستند. درحالیکه این نوع محتواها ضمن عمومی شدن باید در اختیار جامعه دانشگاهی نیز قرار بگیرد و تا اساتید و پژوهشگران نیز بتوانند از آن استفاده کنند.
این کارشناس حوزه میراث دیجیتال بیان کرد: الان در روزهای قرنطینه در وضعیتی قرار داریم که متوجه میشویم در زمینه میراث دیجیتال محتوا نداریم درحالی که این روزها شرایط خوبی برای بهره مندی از تورهای مجازی و میراث دیجیتال بود. در این روزها میشد با استفاده از این فناوری مردم را تشویق کرد که برای بعد از بحران کرونا برنامه ریزی مناسبی برای سفرهای خود داشته باشند. باید آنقدر محتوا جلوی دید کاربران قرار داد تا آنها بتوانند تصمیم بگیرند کجا بروند و چه آثاری را ببینند. همانطور که الان موزههایی مانند لوور آنقدر محتوا در اختیار مخاطب قرار میدهد که بازدیدکننده میخواهد هنگام سفر به پاریس حتماً اشیای موزهای در لوور را هم ببیند.
وی افزود: اگر سیلی بیاید آثار تاریخی ایران از بین میرود یا هر اتفاق دیگری موجب میشود که ما دیگر میراث مان را نداشته باشیم. باید تا جایی که میتوانیم این میراث را مستند و دیجیتالی کنیم. مراکز دولت ما پولی برای دیجیتالی کردن میراث ندارند و اگر موزهای بخواهد وارد این حوزه شود بودجه ندارد.
یاری بیان کرد: دیجیتالی شدن میراث فرهنگی نباید تنها به عهده دولتها باشد باید شرکتها و بخشهای خصوصی هم کمک کنند که میراث را حفظ کنیم اگر این آثار حفظ و دیجیتالی شوند فایده اش به خود ما برمی گردد. به عنوان مثال پروژه بازآفرینی دیجیتالی حصار و دروازههای قاجاری شهر ساری را داشتیم که برای این کار به سفرنامهها و هر آنچه که مربوط به دروازهها بود را جمع آوری کرده و توانستیم این پروژه را تکمیل کنیم اگر برای هر میراث در خطری این کار انجام شود، آن مستندات به کمک بازآفرینی میراث میآید.
قلعه شوش یا آکروپل، قلعه ای ساخته شده از آجرهای باستانی
قلعه شوش
قلعه شوش ۱۲۰ سال قدمت دارد و در دوره قاجار به خواست دمورگان ساخته شد و معماران قلعه دزفولی بودند
قلعه شوش یا آکروپل یکی از زیباترین قلعههایی است که در ایران ساخته شده است. این قلعه که به قلعه فرانسویها نیز مشهور است قدمتی حدود ۱۲۰ سال دارد و در دوره قاجار ساخته شده است. برخی از کسانی که از تاریخ ساخت قلعه مطلع نیستند، تصور میکنند این قلعه قدمت بیشتری دارد. در حالی که آنچه سبب شهرت این قلعه زیبا شده است، علاوه بر معماری زیبا و چشمانداز خاص قلعه، آجرهایی است که از کاخ داریوش به دست آمده و در ساخت قلعه شوش استفاده شده است. برخی از آجرهای به کار رفته در این قلعه منقوش به خط میخی زیگورات چغازنبیل هستند که به دست معماران دزفولی بنا شدهاند. یکی از معماران اصلی قلعه، با نام مصطفی دزفولی شناخته میشود.
فرانسویها و قلعه شوش
اولین حرکتهای باستانشناسی در محوطه تاریخی شوش در سال ۱۸۵۱ توسط کنت لفتوس انگلیسی آغاز شد. مدتی بعد، ژان و مارسل دیولافوای فرانسوی فعالیتهای او را ادامه داده و کارشان توسعه پیدا کرد. تپههای شوش نظر دمورگان را بسیار به خود جلب کرد و با هدف یک تحقیق دراز مدت کار خود را شروع کرد.
چون در این زمان آثار ارزشمندی از این منطقه کشف شد و امنیتی برای حفظ این آثار وجود نداشت، هیئت فرانسوی تصمیم به ساخت مکانی در این محوطه تاریخی برای نگهداری آثار تاریخی گرفت. در سال ۱۸۹۸ میلادی ژان ژاک دومورگان قلعه شوش را از آجرها و آثار بازمانده از بنای کاخ داریوش ساخت.
معماری قلعه شوش
معماری قلعه شوش شباهت بسیاری به زندان باستیل در فرانسه دارد. پلان قلعه شوش به شکل ذوزنقه ساخته شده است. این ذوزنقه قاعدهای کوچک در سمت شمال دارد. دورتادور این ذوزنقه راهرویی واقع شده است و ردیف اتاقهایی بهسمت حیاط، بر گرد آن قرار گرفتهاند. تقسیمبندی کلی قلعه با دو حیاط و فضای پیرامون آن شکل گرفته است. قلعه دارای سه ورودی است که یکی از آنها در حال مسدود شدن است. این قلعه روی بلندترین نقطه شهر شوش قرار گرفته است.
عکس از سمیه ایمانیان
قلعه شوش مثل قلعههای قرون وسطی در اروپا از دو حیاط تشکیل شده که حیاط دوم آن مرتفعتر از حیاط اول است. در زیر حیاط دوم ۲ تالار (زیرزمین) تعبیه شده است. مصالح قلعه از خشت ساخته شده، اما روکشی از آجر روی این خشتها قرار دارد که این آجرها مربوط به ادوار مختلف تاریخی است. عناصر تشکیلدهنده معماری قلعه شوش شامل طاقهای رومی، درگاههای قوسی و تزیینات آجری است که از معماری ایرانی الهام و مایه گرفتهاند. معماران اصلی این بنا دو تن از معماران دزفولی بودهاند.
از سال ۱۳۷۱ از قلعه شوش بهعنوان نوعی موزه استفاده شده و اشیای تاریخی در آن نگهداری میشوند. قلعه شوش دارای اتاقی کوچک شیشهای است که به کلاه فرنگی شهرت دارد. همچنین برج استوانهای که در ضلع غربی بنا قرار دارد، مربعی شکل است و بهعنوان کبوترخانه مورد استفاده قرار میگرفت. برج دیگر این بنا در وسط حیاط قرار گرفته است که به برج شمالی نیز شهرت دارد. شکل این برج بهصورت دایره تعبیه شده است.
تزیینات قابل ذکر قلعه شوش، نعل درگاههای قوسی و ایجاد نماهای تزیینی با آجر و نقاشیهایی به سبک تلفیقی اروپایی و شرقی و آجرهای کتیبهدار چشمگیرتر هستند. به دلیل وجود انواع آجر، بهخصوص آجرهای کتیبهدار با ابعاد مختلف و منقوش مینایی، نام دیگر قلعه شوش را موزه آجر گذاشتهاند. این قلعه در زمانهای جنگ تحمیلی ایران و عراق، مورد حمله دشمن قرار گرفت و آسیبهای بسیاری را متحمل شد. از سال ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۳ قلعه شوش چندین بار مرمت اصولی شد، اما در سال ۱۳۷۵ میراث فرهنگی در یک اقدام نابجا قسمتی از راهروها و اتاقها را رنگآمیزی کرد و بنا از بکر بودن و اصالت خود فاصله گرفت.
قلعه شوش در شهر شوش، خیابان طالقانی روی تپه آکروپل واقع شده است. این قلعه در تاریخ دهم مهر ماه ۱۳۸۰ خورشیدی با شماره ۳۹۸۳ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. در حال حاضر قلعه شوش یکی از مکانهای پرگردشگر به حساب میآید. این بنای تاریخی در ایام تعطیل سال بسیار شلوغ است. اما گاهی با وجود بازدیدکنندگان بسیار هم درهای قلعه بسته است. دلایل علاقه به این قلعه زیبا، مصالح به کار رفته از کاخ باستانی داریوش در این قلعه است. اگرچه بسیاری بر این عقیدهاند که کار فرانسویها در این زمینه کار صحیحی نبوده، اما عدهای هم هستند که معتقدند اگر این آجرها و مصالح در این بنا به کار نمی رفتند، شاید امروز از بین رفته بودند و هیچ اثری از آنها باقی نمانده بود. گردشگرانی که به تاریخ باستانی ایران علاقه بسیار دارند، بر این نکته اذعان میکنند که قلعه شوش تکهای از چغازتبیل و کاخ داریوش را در خود به امانت محفوظ داشته است.
آسیب دیدن شدید قلعه شوش، سبب شده اکثر مواقع دربهای آن برای ورود بازدیدکنندگان بسته باشد
قلعه شوش امروزه دچار آسیبهای بسیاری شده و در برخی موارد حتی ساختمان قلعه دارای شکافهایی شده است. فرسایش قلعه در اثر عوامل طبیعی و نم برداشتن دیوارهای قلعه از مهمترین آسیبهای قلعه است. قلعه شوش بدون پی ساخته شده، بنابراین احتمال ریزش آن در اثر آسیب بسیار زیاد است. شاید یکی از دلایلی که سبب میشود درهای این اثر تاریخی در اغلب اوقات بسته باشد، ترس از فرو ریخت قلعه است. در حالی که باید این قلعه تاریخی مورد مرمت قرار گرفته و با رفع آسیبها و ایمنی شدن در معرض بازدید گذاشته شود.
