دسته: اخبار فرهنگی

پنجاهمین جشنواره بین المللی فیلم هند –گوا از ۲۰ تا ۲۸ نوامبر (۲۹ آبان تا ۷ آذر ماه) در شهر گوا در هند برگزار خواهد شد و فیلم «پیرمردها نمی میرند» به نویسندگی و کارگردانی رضا جمالی و تهیه کنندگی مشترک وی و سلمان عباسی در سومین حضور بین المللی خود در بخش غیر رقابتی «چشم انداز جهان» این جشنواره به نمایش در خواهد آمد.

جشنواره «گوا» یکی از جشنواره‌های رده الف دنیاست که امسال ۲۳ بخش همچون مسابقه بین الملل، مسابقه فیلمهای اول، چشم انداز جهان، چشم انداز هند و غیره را شامل می‌شود.

این فیلم پیش از این در دو جشنواره فیلم توکیو و جشنواره فیلم‌های ایرانی استرالیا به نمایش درآمده و موفق به دریافت جایزه «روح آسیا» از جشنواره توکیو شده است.

این فیلم همزمان با جشنواره گوا در بخش مسابقه جشنواره Cyrus در تورنتو کانادا در تاریخ ۲۷ نوامبر به نمایش درخواهد آمد.

فیلم سینمایی «پیرمردها نمی‌میرند» اولین فیلم بلند رضا جمالی با بازی نادر مهدی لو، حمدا… سلیمی، ندا حق شناس و سلمان عباسی ست. داستان فیلم درباره روستایی بکر و خوش آب و هوا است که سال‌هاست در آن کسی نمرده است. حال که اکثر اهالی پیر و ناتوان شده‌اند، تصمیم می‌گیرند با خودکشی مرگ را به روستا بیاورند.

پخش بین‌المللی فیلم «پیرمردها نمیمیرند» به عهده پرشیا فیلم به مدیریت علی قاسمی است.

۲۵۸۲۵۸

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، باخت تلخ تیم ملی فوتبال ایران به عراق در مقدماتی جام جهانی که کار صعود را به اما و اگر کشاند با واکنش‌های متعدد و متنوع چهره‌های فرهنگی و هنری در فضای مجازی همراه شد، واکنش‌هایی که همگی به یک نام ختم می‌شد؛ کارلوس کی‌روش و یادآوری روزهای خوبی و پرصلابت تیم ملی فوتبال ایران.

به عنوان مثال احسان علیخانی، مجری تلویزیون با انتشار تصویری از سردار آزمون در استوری اینستاگرام نوشت: «داریم بر می‌گردیم به اون قدیما دوستان که مساوی هم خوشحالمون کنه، این تیم یه حالیه.»

برزو ارجمند، بازیگر سینما و تلویزیون هم عکسی از کارلوس کی‌روش را در اینستاگرام به اشتراک گذاشت و با کنایه نوشت: «چه ساعت قشنگی.»

نیما کرمی از مجریان تلویزیون هم به منتقدان کی‌روش کنایه زد و نوشت: «گفتم پس از دومین شکست پی در پی جناب ویلموتس آن هم از تیم‌های درجه دوم و سوم آسیا، یادی کنم از دلال موزامبیکی که گویا فقط جای خیلی‌ها رو تنگ کرده بود و البته عزتی هم که به تیم ملی داده بود، مهم نبود.»

۲۵۸۲۴۳

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، همزمان با آغاز مجدد اکران فیلم «خانه پدری» کیانوش عیاری، رییس و تعدادی از اعضای کانون کارگردانان با حضور سر صحنه سریال «۸۷ متر» در کنار کیانوش عیاری اکران مجدد این فیلم را جشن گرفتند.

محسن امیریوسفی، رضا درمیشیان، اصغر نعیمی، سعید خانی در کنار عوامل سریال «۸۷ متر» بازگشت «خانه پدری» به سینماها را به کیانوش عیاری تبریک گفتند.

۲۵۸۲۴۳

ناتالی پورتمن در استوری اینستاگرام خود تصویری از شعر «به آفتاب سلامی دوباره خواهم داد» «فروغ فرخزاد» را منتشر کرد.

این بازیگر هالیوودی اخیراً مواضع ضداسرائیلی خود را بیان کرده بود. ناتالی پورتمن که دیدگاه‌های سیاسی روشنی داشته و از منتقدان بنیامین نتانیاهو است در سال ۲۰۱۵ گفته بود: «بسیار ناراحت و ناامیدم که دوباره او برای نخست وزیری انتخاب شده است. نظرهای نژادپرستانه او وحشتناک است.» همین‌طور نماینده پورتمن درباره عدم حضور او در جشنی سینمایی در اسرائیل گفته بود که: «اتفاقات اخیر در اسرائیل به شدت وی را آزرده خاطر کرده است و خانم پورتمن نمی‌توانند با آرامش خاطر در مراسم‌های برگزار شده در اسرائیل شرکت کنند.»

۲۴۱۲۴۱

در بخش «کتاب و سینما» جشنواره فیلم کوتاه تهران امسال طبق ۵سال گذشته به بحث اقتباس از آثار ادبی پرداخته شده است و در این بخش فیلم‌های سینمایی که با اقتباس از آثار ادبی کشورمان تولید شده‌اند شرکت کرده‌اند. امری که در بدایت به نظر بسیار مهم می‌آید اما مساله‌ای که این روزها ذهن به خصوص نویسندگان را به خود مشغول کرده این است که آیا کارگردانانی که از این آثار اقتباس می‌کنند از مولفان اجازه می‌گیرند یا خیر؟ موضوعی که اعتراض چند نویسنده و شاعر را برانگیخته است. سیامک گلشیری و افسانه شعبان‌نژاد از جمله کسانی بودند که در گفت‌وگو با ایبنا به این موضوع اعتراض کردند.
 
جواد میرهاشمی درباره این که برخی از نویسندگان ایرانی به اقتباس‌های بدون اجازه‌ای که از آثارشان انجام شده اعتراض کردند گفت: یک نمونه عینی آن سیامک گلشیری است که سال گذشته در جشنواره سی‌وپنجم فیلم کوتاه، فیلم «آن سوی دریاچه» اثر عماد خدابخش بر اساس داستان وی ساخته شده بود و امسال نیز  فیلمی با اقتباس از داستان «رویای باغ» او به کارگردانی افشین ضیائیان ساخته شده است.

او در ادامه افزود: امسال به گلشیری گفتم فیلمی داریم که از اثر شما اقتباس شده است؛ خوشحال شد و فکر کرد اثر کسی است که با او در این زمینه صحبت کرده بود؛ گویی همزمان دو نفر روی داستان او برای ساخت فیلم کار می‌کردند؛ در واقع او دعوت بود که به جشنواره سر بزند وقتی نام کارگردان را گفتم کمی تعجب کرد. من این نقل قول را از سوی گلشیری مطرح می‌کنم، این کارگردان جوان من را دعوت کرده و من نتوانستم به او بگویم که نمی‌آیم زیرا با کلاس‌هایم تداخل برنامه دارد ولی این گله من را به او برسانید که من او را نمی‌شناسم، اشکالی ندارد که از داستان‌های من اقتباس کنند.

میرهاشمی درباره راهکارهای ارائه شده در بخش داوری جهت رفع این مشکل گفت: ما حمل را بر این صحت می‌گذاریم که فیلمی که از روی یک داستان یا کتاب ساخته می‌شود کارگردان با نویسنده آشنا باشد و اطلاع بدهد وظیفه ما در انجمن سینمای جوانان این نیست که در این زمینه پرس‌وجو کنیم و این کم لطفی فیلمسازان است.

وی افزود:‌ شاید در سال‌های آینده یک راهکار ارائه شود ولی تا امسال ملاک انجمن این بود که به صرف این که کارگردان در عنوان‌بندی ابتدایی یا پایانی بنویسد بر اساس داستانی از خانم الف یا آقای ب پس در نتیجه او اجازه اقتباس را گرفته است. در دوره‌های قبلی مواردی بوده که کارگردان معترض بود از این جهت که فیلمش در بخش «کتاب و سینما» قرار نگرفته؛ پاسخ ما این بود که حداقل شرط ادب را رعایت نکرده‌ای و باید در عنوان بندی نام نویسنده را بنویسید.

۲۴۱۲۴۱

مصطفی ملکیان در سخنانی به رمز و راز محبوبیت آیت الله طالقانی پرداخت و گفت: روحانیون باید خادم انسان‌ها باشند. حوزه علمیه نباید مخدوم پرور باشد، بلکه باید خادم پرور باشد. اما امروز بعضاً برعکس آن چیزی را می‌بینیم که ما از پیامبر گرانقدر اسلام(ص) و تاریخ اولیای دین می‌دانیم.
به عنوان مثال، پیامبر چهره و ظاهری داشت که در جمع قابل شناسایی نبود و اما امروز بعضاً شرایطی معکوس وجود دارد. این تفاوت باعث بروز رفتارهایی از سوی برخی روحانیون می‌شود که خود را متفاوت از جامعه فرض می‌کنند اما در رفتار طالقانی و منتظری چنین رفتارهایی وجود نداشت و آنها در هر جمعی وارد می‌شدند سعی ‌می‌کردند مانند عموم رفتار کنند.
 وی عامل دیگر را به مسائل اخلاقی مربوط دانست و گفت: عامل دیگر به اخلاق و ارتباط آن با مناسک و شعائر بازمی‌گردد. باید بدانیم اخلاق در درجه اول است و مناسک و شعائر باید در استخدام اخلاق باشند. پیامبر و قرآن این را می‌گویند. اما ما فقط به مناسک و شعائر می‌پردازیم. اگر اخلاق را ترجیح بدهی بین مردم همدلی ایجاد می‌شود، زیرا اخلاق بین تمام انسان‌ها مشترک است. ملکیان با بیان اینکه ما به حوزه علمیه‌ای نیاز داریم که افرادی مانند طالقانی را بپروراند، ادامه داد: وقتی به امثال این شخصیت‌ها نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که آنان به هیچ عنوان احساس بی‌نیازی به علوم مختلف و فلسفه نمی‌کردند.
فقر خودخواسته از دیگر عواملی بود که ملکیان به آن اشاره کرد و گفت: زمانی هست که کسی ثروت و مکنت ندارد، ولی زمانی هست که ثروت و درآمد دارد و می‌تواند مرفه زندگی کند، اما این کار را نمی‌کند، چون می‌خواهد فقر را برای مردم قابل تحمل کند. یعنی اگر نمی‌تواند فقر را به صورت عینی از میان ببرید، حداقل می‌تواند به صورت ذهنی این درد را برای فقرا کم کند. به عبارتی با اینکه می‌تواند مرفهانه زندگی کند، اما نهایتاً مثل متوسط مردم زندگی کنیم. وی با ذکر آخرین دلیل محبوبیت طالقانی در میان مردم تأکید کرد: دیگر ویژگی این افراد این است که زمان پریش نیستند.
زمان پریشی از آفت‌های مهم است. با استناد عرض می‌کنم برخی روحانیون ما با دادگستری، دبستان، شناسنامه، خدمت نظام وظیفه مخالفت کردند، چون عقیده داشتند خلاف شرع است.
در همین قم در زمان رضاخان روحانیون ما با دوش حمام مخالفت کردند، چون می‌گفتند خلاف شرع است. در واقع آنها با هرچیز نویی مخالفت می‌کردند با اینکه هیچ پایه فقهی نداشت. وی در پایان گفت: این صحبت‌ها از سر خیرخواهی است. اگر بناست دین در جامعه وجود داشته باشد، باید نمایندگان دین کاری کنند که مردم جذب شوند، نه اینکه خود دلیل دوری مردم از دین شوند.
طالقانی توحید را زیربنای توسعه می‌دانست

سعید مدنی جامعه شناس و پژوهشگر ارشد اجتماعی نیز به ارائه مختصری از مقاله خود با عنوان «آیا طالقانی توسعه‌گرا بود؟» پرداخت و با معرفی آیت‌الله طالقانی به عنوان یک مرجع فکری و فرهنگی در جامعه ایرانی درباره نوع نگاه او به توسعه گفت: مراجع فرهنگی در زمینه توسعه سه واکنش داشتند؛ کسانی که مسکوتند، یعنی در رابطه با توسعه هیچ‌نظری ندارند، دیگرانی ضدتوسعه هستند و گروه سوم کسانی هستند که به توسعه کمک می‌کنند و پشتوانه نظری برای آن فراهم می‌کنند. دیدگاه گروه سوم محوری‌ترین خط عبور سنت به مدرنیته است. این مدرس دانشگاه درباره مبانی فلسفی و نظری توسعه در آرای طالقانی بیان کرد: طالقانی توحید را زیربنای توسعه جامعه انسانی می‌دانست، در واقع نوع نگاه وی به توحید می‌توانست با دنیای مدرن گره بخورد. طالقانی عقل و علم بشری را بر بنیان‌های آزادی پی ریزی کرد و در تفسیر پرتویی از قرآن هم تأکید داشت که پیشرفت اولیه اسلام به همین دلیل بوده است. او اندیشه‌های علمی را به رسمیت می‌شناخت و در برنامه پرتویی از قرآن هم از منابع علمی مختلف استفاده می‌کرد. طالقانی برای تفکر و شناخت به طبیعت و دنیای مادی توجه می‌کرد و از فلسفه سیاسی برای تأمین مصلحت عمومی برخوردار بود.

 نگاه طالقانی به زن
فاطمه گوارایی از فعالان حوزه زنان هم به ارائه مختصری از مقاله خود با عنوان «زن در اندیشه و عمل طالقانی» پرداخت و گفت: آیت‌الله طالقانی علاوه بر منشأ آفرینش انسان که واحد است به خود زن هم به عنوان یک عنصر مفید در جامعه نگاه می‌کرد.
او معتقد بود زن هم فارغ از جنسیت مانند مرد یک انسان آگاه و آزاد است. در انتخاب همسر، در حق زن در ازدواج و طلاق. آیت‌الله طالقانی تعدد زوجات را تحدید کرد و آنقدر محدودیت برای آن در نظر گرفت که عملاً امکان آن را سلب می‌کند. اما حالا می‌بینیم که ۴۰ سال پس از طالقانی، دوباره بحث تعدد زوجات در جامعه جلوه پیدا می‌کند.
گوارایی با اشاره به تحولات دوران زندگانی طالقانی افزود: در زمان طالقانی مسأله زنان یک پله جلوتر می‌آید. اما در همین زمان هم اگر فردی مجتهد و موافق حضور زنان در احزاب سیاسی بود خود یک انقلاب بزرگ بود. زنان خانواده طالقانی از آزادی در انتخاب راه زندگی، حجاب و انتخاب همسر برخوردار بودند. آیت‌الله طالقانی به همراه سیدرضا زنجانی به عنوان دو مجتهد ملی‌گرا، از حضور یک زن در مرکزیت نهضت آزادی و حضور دو زن در کنگره جبهه حمایت کردند که از سوی برخی چهره‌های ملی برتابیده نشد.

اشرف بروجردی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی نیز در سخنانی کوتاه گفت: فراگیری پدری آیت‌الله طالقانی هیچ حد و مرزی نمی‌شناخت، مگر در برابر ظلم. طالقانی دارای آرامشی بود که فرصت تفکر در سایه این آرامش برایش فراهم بود. نوای او همیشه در گوش ما است که آیات وحی را در گوش‌مان زمزمه می‌کرد تا یاد بگیریم؛ به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست/ عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست.

محمدمهدی جعفری، دبیر علمی همایش نیز با بیان اینکه مرحوم طالقانی در تلاش بود تا زمینه مردم‌سالاری را ایجاد کند، افزود: طالقانی قبل از پیروزی انقلاب دغدغه این را داشت که مبادا پس از پیروزی کسانی به فکر تصفیه‌حساب‌های شخصی بیفتند، از این رو پیوسته عفو، گذشت و رحمت را توصیه می‌کرد. او همچنین به ضد انقلاب سفارش می‌کرد مبادا دست به اقدامی بزنند که مردم ناراحت شوند و جامعه ضربه ببیند.
او با اشاره به اینکه آیت‌الله طالقانی معتقد به گفت‌وگو و خواهان شرکت همه مردم در اداره امور کشور از صدر تا ذیل بود، تصریح کرد: تندروی، بی‌برنامگی، جنگ تحمیلی، سهم‌خواهی‌ها و کینه توزی‌ها باعث شد ملت ایران از اهداف خود دور شوند و مسیر ما کج شد. لذا نسل‌های دوم و سوم و چهارم پس از انقلاب، امروز با اهداف آن بیگانه شده‌اند و می‌گویند چرا انقلاب کردید؟
جعفری با بیان اینکه خطر انقطاع نسل روز به روز بیشتر شده است، ابراز امیدواری کرد امیدوارم با تمام شدن این همایش، فکر و اهدافی که برای حفظ و احیای اندیشه‌های اسلامی اصیل وجود دارد، ادامه پیدا کند.

۲۳۲۳

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در مراسمی که عصر امروز ۲۳آبان در سفارت ژاپن در تهران برگزار شد، در ابتدا سرود ملی ایران و ژاپن پخش شد و سپس سایتو (سفیر ژاپن در تهران) در سخنانی خطاب به کمال تبریزی گفت:دریافت تقدیرنامه از طرف وزیر امور خارجه ژاپن را به جنابعالی از صمیم قلب تبریک عرض می‌کنم.

وی ادامه داد: کمال تبریزی به دلیل سهم بسیار زیادش در ارتقاء مبادلات فرهنگی بین ژاپن و ایران از طریق فیلم، از طرف جناب آقای کونو (وزیر سابق امور خارجه ژاپن) تقدیر می‌شود.

سفیر ژاپن در تهران در ادامه با بیان اینکه کمال تبریزی در سال ۲۰۰۱ فیلم مشترک ژاپن و ایران را با نام «فرش باد» کارگردانی کرد و امسال در بزرگداشت نودمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک بین ژاپن و ایران در ساخت فیلم مشترک ژاپن و ایران به نام «مهمانخانه ماه نو» به عنوان مشاور فعالیت داشته است، گفت: همچنین او در جشنواره‌های بین‌المللی فیلم که در ژاپن برگزار شد، برنامه‌های مختلفی داشته است و این کارگردان در ترویج مبادلات فرهنگی و تبادلات هنرمندان تلاش های بسیاری انجام داده است.

سایتو در پایان گفت: علاوه بر تجلیل از دستاوردهای آقای کمال تبریزی،فعالیت بیشتر در هنر و تبادل فرهنگی بین ژاپن و ایران را آرزو می‌کنم.

سپس کمال تبریزی در سخنان کوتاهی گفت: رابطه نزدیک فرهنگی میان دو ملت ایران و ژاپن به سال‌های بسیار دور بازمی‌گردد و خوشبختانه تا امروز ادامه دارد و هنوز مشترکات بسیاری میان آداب و رسوم دو ملت شرق و برگزیده آسیایی برقرار مانده است و این مهم در تجربیات همکاری با هنرمندان کشور ژاپن برای من و همکارانم در پروژه‌های همکاری مشترک به اثبات رسیده است.

او ادامه داد: جای بسیار خشنودی است که انتقال تجربیات و هم‌فکری و همراهی هنرمندان دو کشور با یکدیگر مورد توجه سیاستمداران آگاه و دوراندیش نیز قرار می‌گیرد. 

این کارگردان اظهار امیدواری کرد: همکاری‌های موثر و آموزنده میان ملت هنرمند ایران و ژاپن بیش از پیش تداوم یافته و به حوزه‌های دیگر در روابط دو کشور گسترش یابد.

کمال تبریزی در پایان از “کونو” وزیر امور خارجه ژاپن و از سفیر ژاپن در ایران (میتسوگو سایتو) و همکاری سفارت در برگزاری این مراسم قدردانی کرد.

۲۵۸۲۵۸

در این رویداد سینمایی که از تاریخ ۱۶ تا ۲۲ نوامبر (۲۵ آبان تا اول آذر) در کشور مراکش برگزار می‌شود، فیلم‌های «درساژ» ساخته پویا بادکوبه و «قصر شیرین» به کارگرانی رضا میرکریمی در بخش مسابقه بین‌المللی به روی پرده می‌روند. 

همچنین فیلم «بنفشه آفریقایی» به کارگردانی مونا زندی حقیقی نیز در بخش سینمای جهان این جشنواره سینمایی نمایش خواهد داشت. 

«درساژ» به تهیه‌کنندگی روح‌الله برادری و سمیرا برادری پیش از این در جشنواره‌های متعدد جهانی حضور داشته و جوایزی از جمله تقدیر ویژه هیات داوران برلین و سیمرغ بهترین فیلم اول جشنواره جهانی فجر را دریافت کرده است. ‌‎در این فیلم سینمایی علی مصفا، شبنم مقدمی، هوشنگ توکلی، علیرضا ثانی‌فر، علیرضا آقاخانی، سیامک ادیب، جلال فاطمی، لویی سیفی، یسنا میرطهماسب، باسط رضایی، به‌آفرید غفاریان، شایان فصیح‌زاده، رامبد مطلبی و نگار مقدم به ایفای نقش می‌پردازند.

فیلم «قصر شیرین» پیش از این جوایز بهترین فیلم، بهترین کارگردانی و بهترین بازیگر مرد را از جشنواره فیلم شانگهای، جایزه بهترین فیلم از جشنواره بین‌المللی شرق و غرب اورنبورگ، دو جایزه بهترین کارگردانی و بهترین فیلم از نگاه منتقدان در جشنواره فیلمهای هنری باتومی گرجستان و جایزه بهترین کارگردانی و بازیگر مرد (حامد بهداد) جشنواره آنتالیا ترکیه را کسب کرده و در سیزدهمین دوره جوایز سینمایی آسیپاسیفیک نیز در شاخه بهترین فیلمنامه (محسن قرایی و محمد داوودی) نامزد کسب جایزه است. 

فیلم «بنفشه آفریقایی» با بازی فاطمه معتمدآریا، رضا بابک و سعید آقاخانی نیز تاکنون در چندین جشنواره بین‌المللی حضور داشته و از جشنواره‌هایی چون طرابلس، فیلم‌های آسیایی وزول و … موفق به کسب جایزه شده است. 

«در دهه شصت ریمون آرون در ایران طرفداری نداشت و کسانی که قلم به دست بودند همگی چپ بودند. من یادم می‌آید زمانی که تازه از فرانسه برگشته بودم و اولین مقاله را راجع به ریمون آرون نوشته بودم به سختی توانستم جایی را برای انتشار آن پیدا کنم چون همه آنهایی که در مجلات جا گرفته بودند صبغه چپ داشتند و علاقه‌ای به ریمون آرون نداشتند متاسفانه این کتاب باید چهل سال پیش ترجمه می‌شد و تاثیر خودش را می‌گذاشت ولی همه از وجود آن تا حدی خبر داشتند به همین دلیل از انتشار آن واهمه هم داشتند که این کتاب بیاید و کاسه و کوزه چپ را به هم بریزد. نمی‌توان دلیل خاصی بیان کرد به خاطر معرفی و ترجمه دیر این اثر جز اینکه قلم به دستان چپ بودند.»
این سخنان را احمد نقیب‌زاده جامعه‌شناس سیاسی ایران معاصر گفته است که توجهات‌اش به الکسی دوتوکویل، ماکس وبر و ریمون آرون در برابر توجه اکثریت نویسندگان ایرانی به مارکس و اخلاف او در دهه شضت شایسته تحسین است. در سال‌های پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، تنها عده‌ای که شمارشان به عدد انگشتان یک دست هم نمی‌رسید، اسیر چپ‌گرایی نبودند و برعکس، بر شیوه اندیشیدن چپ‌گرایانه یورش نیز می‌بردند. عزت‌الله فولادوند در اندیشه فلسفی، احمد نقیب‌زاده در جامعه‌شناسی سیاسی، جواد طباطبایی در اندیشه سیاسی و موسی غنی‌نژاد در اقتصاد سیاسی در شمار چهره‌هایی بودند که خلاف جهت آب در رودخانه پرتلاطم دهه شصت حرکت می‌کردند و پیدا و ناپیدا مروج شیوه‌ای از اندیشیدن بودند که امروزه آن را به عنوان لیبرالیسم می‌شناسیم.

سنت فرانسوی
لیبرالیسم نه تنها در ایران دهه شصت خورشیدی محجور بود، که در اروپای ابتدای قرن بیستم (انقلاب اکتبر) تا انتهای قرن بیستم (فروپاشی شوروی) نیز جزء اندیشه اقلیت بود. این اندیشه پس از فتح برلین توسط ارتش سرخ در سال ۱۹۴۵ تحت هژمونی تفکر کمونیستی قرار داشت و فضای روشنفکری خالی از هر گونه ایده‌های راست‌گرایانه بود. به طور مثال در فرانسه نه تنها همه روشنفکران و فیلسوفان بهره‌ای از چپ‌گرایی برده بودند، بلکه این چپ‌گرایی پایه و مایه‌ای حرکتی سیاسی شد که منتج به وقایع می ۱۹۶۸ در پاریس شد.
در این میان یک استثناء بزرگ وجود داشت. ریمون آرون در طول همه سال‌های پس از جنگ جهانی دوم که فضای روشنفکری اروپا از سوی متفکران سوسیالیست قبضه شده بود، با ابتناء بر سنتی که از مونتسکیو و الکسی دوتوکویل مشروب شده بود، نه تنها از لیبرالیسم فلسفی، بلکه از لیبرالیسم سیاسی و اقتصادی نیز دفاع جانانه‌ای کرد. اگر چه او در این مسیر تنها بود، اما روی دوش دو غول نشسته بود که سنت راست‌گرایی فرانسوی را پایه‌گذاری کرده بودند.

مونتسکیو
اگر در دوران جدید از یک سو دانشمندانی نظیر گالیله و نیوتن در عرصه اندیشه طبیعی، انقلاب به پا کردند و از سوی دیگر اندیشمندانی نظیر رنه دکارت و فرانسیس بیکن در قلمرو اندیشه فلسفی تحول ایجاد کردند؛ در عصر روشنگری شارل دو سکوندا مونتسکیو یکی از سرآمدانی است که در حوزه اندیشه سیاسی و حقوقی، دگرگونی به وجود می آورد. امری که مقدمات فراهم آمدن تاسیس علوم انسانی را به وجود می آورد. شهرت مونتسکیو در فلسفه حقوق و اندیشه سیاسی است؛ هر چند ریمون آرون این باور را در برابر مفسران تاریخ اندیشه قرار دادند که مونتسکیو یکی از هموار کنندگان مسیر علم الاجتماع و به عبارت دقیق تر یکی از پیشگامان دانش جامعه شناسی در دوران جدید تاریخ غربی بوده است. برخی از نویسندگان معتقدند که علیرغم نقص های کاملا واقعی علوم اجتماعی مونتسکیو، باید نتیجه بگیریم که جایگاه رفیع او در سرآغاز علوم اجتماعی مدرن شایسته اوست. چه اینکه می توان گفت مونتسکیو جامعه را موضوع «دانش سیاسی» قرار داده است. او با همین مبنا، مشروطیت انگلیسی را بر صدر می نشاند و با امعان نظر به وضع تاریخ اروپایی، دست به تدوین نظریه انحطاطی می زند که او را تبدیل به مهمترین نظریه پرداز انحطاط در دوران جدید تاریخ غربی تبدیل می کند. رساله پراهمیت «ملاحظاتی در باب علل عظمت رومیان و انحطاط آنها» که یکی از نخستین رساله ها در زمینه انحطاط شناسی در اروپا است و رساله مشهور «روح قانون ها» که یکی از مهمترین رساله ها در زمینه فلسفه سیاسی است، تلاش مونتسکیو برای پردازش موضوعات پیش گفته است. تلاشی که ثمره آن بر استقلال طلبان آمریکایی در جریان تدوین اساسنامه ایالات متحده و همچنین بر انقلابیون فرانسوی در فرانسه پساانقلابی تاثیر می گذراد و نام متفکر اروپایی را با حوادث مهم تاریخ غرب جدید پیوند می زند. اما اگر تلاش اندیشه‌محورانه مونتسکیو مسبب تحرکات تجددمآبانه در ایالات متحده به مثابه سرزمین نمادین دوره جدید می‌شود، یک قرن بعد متفکری از فرانسه به آمریکا می‌رود تا با تلاش جامعه‌شناسانه خویش، راز توفیق آمریکایی ها را در قیاس با اروپایی ها بررسی کند.

دوتوکویل
جامعه‌شناسی که ذکرش رفت به دنبال تاسیس علم سیاست جدید و نه اندیشه سیاسی جدید بود؛ علمی که هم صبغه های پلورالیستیک را در خود داشته باشد و هم آزادی فردی را با شرایط برابری اجتماعی پیوند دهد. الکسی دوتوکویل که به درستی محل تدقیق را دریافته بود، بی توجه به میراث سنت فلسفی غرب مدرن که در قرن نوزدهم توسط کارل مارکس واژگون شده بود، به سمت مطالعه و مشاهده برساخته این سنت فلسفی غربی رفت و نمود شکل گرفته جمهوریخواهی و لیبرالیسم در جهان جدید؛ ایالات متحده امریکا را مورد بررسی و مقایسه با فرانسه و انقلاب آزادیخواهانه آن قرار داد. به نظر می رسد فارغ از دستاوردهای توکویل در نگاه هوشمندانه اش، عطف توجه دادن به نوع نگرش توکویل به مساله مورد مطالعه اش و نگاه پسین وی به جهان جدید از اهمیت وافری برخوردار است. توکویل از آنجا که رخ دادن جهان جدید را در امریکا به مثابه سرزمین عصر جدید تشخیص داده بود، به دنبال تاسیس علم سیاست جدید و نه اندیشه سیاسی جدید رفت؛ علمی که هم صبغه های پلورالیستیک را در خود داشته باشد و هم آزادی فردی را با شرایط برابری اجتماعی پیوند دهد. سترگی کار توکویل در تشخیص آغاز دوران جدید و حضور زاینده خداوند در جامعه در عین اقتدار دموکراسی است که هم پا و هم ارزش تشخیص ماکیاولی در گسست اندیشه جدید از قدیم است. اگر چپ ها دین را به افیون کاهیدند و برای بشر جدید مرثیه ها خواندند و با پیشگویی های آرزومندانه خود، جهان آینده را عرصه یکسانی و بی طبقگی تحلیل کردند، اما سنت محافظه کاری و احترام به دیانت و سنت در نظرورزی های آلکسی دو توکویل، آنچنان قوت تحلیلی به وی بخشید که حتی قوت گرفتن روسیه در قرن آینده توسط توکویل پیش بینی شود. حتی فراتر از آن برخی ها معتقدند بصیرت فکری و مشاهده شئون سیاسی از سوی توکویل به قدری دقیق و نظام مند است که حوادث سده ای پس از خود را نیز پیش بینی کرده است. سده ای که روشنفکر دیگری از فرانسه، پرچم سنت راست‌گرایی را در اوج جنگ سرد و تا زمان فراهم آمدن مقدمات فروپاشی شوروی به مثابه سرزمین اتحادیه‌ها و شوراهای مبتنی بر کمونیسم بر زمین نمی‌گذارد.

ریمون آرون
«من توکویلی هستم و قرن نوزدهم و تحولات بعد از آن را جدال میان توکویل و مارکس می‌دانم» این جمله مشهور ریمون آرون است که به خوبی تحریر محل نزاع کرده است. او در کتاب «مراحل اساسی اندیشه در جامعه‌شناسی» از توکویل با عظمت یاد کرده و او را از بنیان‌گذاران علم جامعه‌شناسی می‌خواند.
از نظر آرون، توکویل را باید در تداول متفکرانی چون مونتسکیو مورد بحث و بررسی قرار داد. چه اینکه از نظر او توکویل بیشتر ادامه‌دهندهٔ مونتسکیو است تا جامعه‌شناسان کلاسیک. همین دیدگاه آرون است که به او این قوت نظری را می‌بخشد تا در برابر رخدادهای قرن بیستم، نگرش راست‌گرایانه خویش را تحت تاثیر ایدئولوژی غالب پس از جنگ جهانی دوم فراموش نکند و با مجاهدتی بی‌نظیر در جبهه راست علیه چپ باقی بماند.

* محقق و روزنامه نگار حوزه اندیشه
*منتشر شده در روزنامه سازندگی