نویسنده: خبر آنلاین

بیشتر تحلیلگران افزایشی باور دارند، دلار مسیر رشد را به آرامی و با کندی طی خواهد کرد. در واقع آنها، انتظار شوک‌های شدید قیمتی را ندارند، بلکه تصور می‌کنند قیمت تحت مدیریت بازارساز کمی به سطوح بالاتر خواهد رفت.  سه دلیل توسط افزایشی‌های بازار مطرح می‌شود که اعتقاد دارند زمینه‌ساز بالاتر رفتن قیمت خواهد شد. یکی افزایش سنتی تقاضا در دو ماه انتهایی پاییز و به‌خصوص آذرماه، دیگری افزایش تقاضا به‌واسطه تسویه‌های دلاری انتهای سال شرکت‌های تجاری، و آخری حمایت چند باره دلار در مرز ۱۱ هزار تومانی. البته کف قیمت دلار در آبان‌ماه ۱۱ هزار و ۱۴۰ تومان بوده است و معامله‌گران حتی اجازه نزدیکی این ارز به مرز یاد شده را نداده‌اند. از آن‌سو روند کاهشی بازار طی ماه‌های گذشته و عدم توان برای عبور از مرز ۱۱ هزار و ۵۵۰ تومانی، تا حدی موجب می‌شود که انتظارات افزایشی معامله‌گران بازار تعدیل شود.

افزایشی‌های بازار این روزها چنان بر طبل بالا رفتن قیمت می‌کوبند که به همراهان خالی‌فروش هشدار می‌دهند که در صورت فروش ارز دچار ضرر خواهند شد. معامله‌گران خالی‌فروش دسته‌ای از معامله‌گران فردایی هستند که همواره از انتظارات کاهشی خود کسب سود می‌کنند. به‌عنوان مثال اگر قیمت دلار ۱۱ هزار و ۴۰۰ تومان باشد، آنها اقدام به فروش می‌کنند؛ فردا اگر قیمت دلار به ۱۱ هزار و ۳۸۰ تومان برسد، آنها به ازای هر دلار ۲۰ تومان سود کرده‌اند. با این حال، افزایشی‌های بازار این روزها به خالی‌فروش‌ها که عنصری کاهشی در بازار هستند، اخطار می‌دهند افزایش دلار ادامه می‌یابد و آنها را دچار ضرر می‌کند.

در صورتی که قیمت برخلاف انتظار معامله‌گران خالی فروش افزایشی شود، آنها ناچارند که اقدام به تهیه ارز وعده داده شده کنند و همین عامل می‌تواند قیمت را بیش از قبل تحریک کند.  در این میان کاهشی‌های بازار همچنان اعتقاد دارند، قیمت دلار در روزهای آتی نیز افزایش خاصی را تجربه نخواهد کرد. آنها عنوان می‌کنند بازارساز طی یک سال اخیر به‌خوبی تقاضا را پوشش داده است و در ماه‌های اخیر نیز از عرضه شدید ارز برای افت قیمت استفاده نکرد و بعضا حتی خود در موقعیت خرید قرار گرفت. همین عامل کاهشی‌ها را امیدوار می‌کند که قیمت دلار طی ماه‌های آتی نیز افزایش خاصی را تجربه نکند. از آن سو آنها باور دارند، تقاضای احتیاطی دیگر به سوی بازار ارز نخواهد آمد. از یکسو افراد زیادی ارز مورد نیاز خود را سال گذشته تهیه کرده‌اند و دیگر ریالی برای تهیه دلار ندارند و از سوی دیگر، نوسانات کم و کاهشی این ارز طی ماه‌های اخیر موجب شده است که توجه معامله‌گران بزرگ از این بازار منحرف شود و به سوی بازارهای دیگر جلب شود. کاهشی‌ها باور دارند بازارساز بعضا اقدام به افزایش کنترل شده قیمت می‌کند و بعد با پایین بردن قیمت‌ها نوسان‌گیران را دچار ضرر می‌کند و از این طریق قدرت مانور در بازار را از آنها می‌گیرد.

در روزی که دلار افزایشی بود، سکه تمام‌بهار آزادی نیز رشد کرد و با ۵۰ هزار تومان افزایش به بهای ۳ میلیون و ۹۸۵ هزار تومان رسید. سکه درحالی رشد قیمت را تجربه کرد که معامله‌گران بازارهای جهانی انتظار دارند بهای اونس در هفته جاری روند کاهشی خواهد داشت. با این حال بازیگران داخلی معتقدند در صورتی که افزایش دلار ادامه یابد، اثر کاهش اونس کم خواهد شد و سکه به رشد خود ادامه خواهد داد. البته سکه ظرفیت قیمت بیشتر را دارد، چراکه ارزش ذاتی آن هم‌اکنون از قیمت بازاری بیشتر است. با این حال مساله بنیادی‌تری در بازار سکه در برابر افزایش قیمت در ماه‌های اخیر وجود داشته است و آن عدم حضور تقاضای احتیاطی و مصرفی در بازار است. به گفته یکی از فعالان باتجربه بازار سکه، افراد عادی به‌دلیل افزایش شدید قیمتی سکه طی دو سال اخیر دیگر تمایلی ندارند که در مناسبت‌ها اقدام به خرید سکه کنند و بیشتر سکه‌های کوچک‌تر می‌خرند.

۲۲۳۲۲۳

یک اقتصاددان نوسانات شدید قیمت مسکن و به‌خصوص جهش قیمت زمین را بیشتر از آنکه به عوامل درونی بازار ملک نسبت دهد، ناشی از سیاست‌های معیوب اقتصاد کلان و در نتیجه آن، ناشی از گرایش سنتی عموم خانوارها به سرمایه‌گذاری در بازار ملک به منظور «پناه گرفتن» در مقابل تورم بالا عنوان می‌کند. مهدی برکچیان که اخیرا در جمع محدودی از کارشناسان اقتصاد مسکن به آسیب‌شناسی وضع موجود بازار ملک پرداخته بود، با توضیح بیشتر درباره آنچه در این نشست- سخنرانی در پانل مسکن در نشست موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی- ارائه کرده است به «دنیای اقتصاد» گفت: خانوارها در ایران همواره طی چهار دهه بعد از انقلاب و حتی در دهه‌های ۴۰ و ۵۰، در مواجهه با رشد سطح عمومی قیمت‌ها در اقتصاد ایران، یاد گرفته‌اند درآمد مازادشان را برای حفظ ارزش واقعی سرمایه خود، در بازار مسکن سرمایه‌گذاری کنند. طی همه این سال‌ها تجربه به خانوارها ثابت کرده بود سپرده‌گذاری در بانک‌ها با توجه به پایین بودن نرخ سود بانکی در مقایسه با نرخ تورم، باعث کاهش ارزش واقعی دارایی‌شان (مبلغ سپرده) می‌شود و عملا از این مسیر، به‌جز از دست رفتن ارزش واقعی پول، عایدی دیگری به لحاظ سرمایه‌گذاری بلندمدت نصیب افراد نمی‌شود. این تجربه که امروز برای غالب ایرانی‌ها به یک درس تبدیل شده، موج خریدهای سرمایه‌ای در بازار مسکن را شکل داده که نتیجه آن باعث جهش قیمت‌ها در این بازار شده است.

برکچیان یکی از مهم‌ترین تبعات استفاده از بازار ملک در نقش پناهگاه سرمایه توسط عموم افراد را رواج سفته‌بازی در معاملات زمین و مسکن ناشی از موج شدید تقاضای غیرمصرفی عنوان کرد و گفت: نوسانات قیمت مسکن در ایران ابعاد خیلی بزرگ‌تری نسبت به بازار مسکن کشورهای توسعه‌یافته دارد. علت این است که در آن کشورها، خانوارها برای سرمایه‌گذاری پس‌اندازهایشان با گزینه‌های متنوعی از جمله بازارهای سهام و اوراق و… روبه‌رو هستند و بخش مهمی از پول‌های خود را به منظور حفظ ارزش آن در بازارهایی غیر از مسکن سرمایه‌گذاری می‌کنند. در حالی که در ایران، مهم‌ترین بازار برای سرمایه‌گذاری خانوارها، مسکن است، بنابراین می‌بینید مهم‌ترین متغیر اقتصادی که عموم مردم به شکل روزانه آن را دنبال می‌کنند، بعد از نرخ دلار، قیمت مسکن است نه مثلا شاخص قیمت سهام.

این اقتصاددان در ادامه صحبت‌های خود به سیاست‌های ارزی به‌عنوان یکی دیگر از عوامل مهم اثرگذار بر متغیرهای بخش مسکن هم گریزی زد و گفت: طی دهه‌های گذشته اقتصاد ایران به شدت نفتی شد و درآمدهای نفتی این امکان را فراهم کرد که دولت‌ها نرخ دلار را برای مدت طولانی تا حد زیادی ثابت نگه دارند که نتیجه چنین سیاستی، بروز بیماری هلندی در دوره‌های مختلف است. تبعات ناشی از این نوع سیاست‌گذاری ارزی طی این سال‌ها بعضا در دوره‌های زمانی کوتاه با شدت زیاد و بعضا نیز در دوره‌های زمانی بلندمدت با شدت کم در بخش‌های مختلف بروز می‌کند و بخش‌های قابل تجارت مانند صنعت از این وضعیت لطمه می‌خورند، چراکه واردات ارزان، تولید داخلی را با ضرر مواجه می‌کند. این در حالی است که بخش مسکن از آسیب ارز ارزان در امان می‌ماند و در نتیجه این خود عامل دیگری می‌شود که سرمایه‌ها با شدت بیشتر به سوی بخش مسکن سرازیر شوند. بنابراین خانوار ایرانی مجددا به تجربه درس می‌گیرد که اگر پولش را در این بازار سرمایه‌گذاری کند امن‌تر است.

برکچیان تصریح می‌کند: این اتفاق کهنه و ادامه دار- یعنی جریان سرمایه خانوارها به سوی بازار مسکن برای محافظت در مقابل تورم بالا- با برخی اتفاقات همچون تحولات جمعیتی، نوع توسعه اقتصادی و افزایش شهرنشینی و همچنین تغییر و تحولات درونی بازار مسکن که همگی در چند دهه گذشته در جهت افزایش تقاضای مسکن شهری به‌ویژه در تهران عمل کرده‌اند، تشدید هم شده است.

این اقتصاددان با بیان اینکه «بازار مسکن به‌عنوان امن‌ترین مکان سرمایه‌گذاری در حافظه خانوار ایرانی حک شده است»، تاکید می‌کند: در همه این حداقل سه دهه بعد از انقلاب – تا ابتدای دهه ۹۰ و قبل از تحریم‌های شدید هسته‌ای- جریان قوی سرمایه از سمت خانوار پس‌انداز‌کننده به سمت بازار مسکن سرازیر بوده است. این جریان سرمایه که تقاضا برای خرید مسکن را بالا می‌برده و سرمایه‌گذاری در امر ساخت و ساز را سودآور می‌کرده سبب شده عرضه ساختمان‌های مسکونی افزایش یابد و نتیجه آن به حداقل ۲ میلیون «خانه خالی از سکنه» و همچنین بیش از ۲ میلیون «خانه دوم» منجر شده است، یعنی درست است که این حجم عرضه، نسبت تعداد خانوار به تعداد خانه را بهبود داده اما در واقعیت، یک نوع «عدم تعادل در نوع سرمایه‌گذاری» در کلان اقتصاد ایران را به‌وجود آورده است. در نتیجه، سهم بخش مسکن از کل سرمایه‌گذاری حقیقی در اقتصاد ایران (بر اساس آمارهای حساب‌های ملی) در مقایسه با کشورهای توسعه‌یافته، به شکل قابل ملاحظه‌ای بالاتر است. این در حالی است که بهره‌وری سرمایه در بخش مسکن پایین است؛ یعنی اینکه ارزش افزوده این بخش –که معادل همان اجاره اکتسابی بخش مسکن است- در مقایسه با ارزش افزوده ایجاد شده از فعالیت‌هایی همچون صنعت و خدمات با همان میزان سرمایه، کمتر است. تازه، این موضوع بدون لحاظ سرمایه‌های عاطل در خانه‌های خالی است.

این وضعیت، بخشی از دلایل رشد منفی بهره‌وری سرمایه در اقتصاد ایران است. به همین خاطر نسبت سرمایه به تولید در ایران در مقایسه با خیلی از کشورها بسیار بالا است و این یعنی اینکه ما از عامل سرمایه، که گاهی به شدت هم کمیاب است، به شکل کارآیی (موثری) در تولید استفاده نمی‌کنیم. این در حالی است که در کشورهای توسعه‌یافته، یک بازار مالی گسترده و متنوع با معرفی و توسعه انواع ابزارها، این نقش کلیدی را در اقتصاد ایفا می‌کند که پس‌انداز خانوارها را به سوی بخش‌های کارآ و پربازده هدایت می‌کند و در نتیجه بهره‌وری سرمایه بالا می‌رود.

مهدی برکچیان، درباره نحوه مهار و کاهش اشتهای سرمایه‌گذاری خانوارها در بازار مسکن- نحوه کاستن از حجم خریدهای سرمایه‌ای زمین و مسکن- چنین پیشنهاد می‌کند: در گام اول باید سیاست‌های پولی اصلاح شود. تورم بالا و مزمن در اقتصاد ایران برای بخش مسکن فقط این اشکال را ایجاد نمی‌کند که «امکان پرداخت وام بلندمدت خرید مسکن وجود ندارد» که البته این هم یکی از اشکالات بزرگ نرخ تورم بالا است که تامین مالی برای خانوارهای متقاضی خرید مصرفی خانه را سخت کرده است. بلکه مشکل بزرگ‌تر آن است که تورم بالا سبب شده تا خانوارها برای محافظت از پس‌اندازشان، برای خرید زمین و مسکن هجوم بیاورند. بنابراین اولین گام اصلاحی آن است که تورم در اقتصاد پایین بیاید و نرخ سود بانکی نیز به‌طور معمول بالاتر از تورم باشد. دومین گام توسعه مالی در اقتصاد است. لازم است برای خانوار ایرانی گزینه‌های سرمایه‌گذاری، «متنوع» شود و در عین حال این گزینه‌ها برای خانوارها «قابل اطمینان» باشد. امروز اگر چه تحولات مثبتی در جهت توسعه بازار سهام و اوراق رخ داده است اما هنوز سهم آنها در مجموع سرمایه‌گذاری خانواده‌ها کوچک است؛ برخلاف آمریکا که تحولات بازار سهام آن زندگی شهروندان آمریکایی را تحت تاثیر قرار می‌دهد (و این به دلیل سهم قابل ملاحظه سهام در سبد دارایی خانوار آمریکایی است) و به همین خاطر شاخص بورس نیویورک به شدت مورد توجه است، در ایران این‌طور نیست. یکی از دلایل شرایط کنونی به ترس خانوار ایرانی از مداخلات دولت در این دسته از بازارهای مالی برمی‌گردد که باعث شده ریسک سرمایه‌گذاری در این دسته از بازارها برای خانوارها افزایش یابد. خانوارها به تجربه فهمیده‌اند که توان مداخله دولت در بازار ملک خیلی کمتر از سایر بازارها است. بنابراین تا «اطمینان» خانوارها به بازارهای مالی برای سرمایه‌گذاری جلب نشود، نمی‌توان انتظار داشت ریشه نوسانات شدید قیمت‌ها در بازار ملک خشک شود. گام سوم هم این است که سیاست‌های ارزی کشور به‌صورت اساسی اصلاح شود.

ایران از منابع قابل توجه نفت و گاز برخوردار است و به همین خاطر درآمدهای ناشی از صادرات این مواد و سایر کامودیتی‌ها (مواد اولیه) سهم اصلی را در صادرات کشور دارد. اتفاقا بخش مهمی از این صادرات هم در اختیار دولت و درآمد آن متعلق به دولت است. مادام که دولت‌ها، سیاست تزریق همه این منابع ارزی به اقتصاد، تثبیت نرخ ارز و ارزان کردن دلار در اقتصاد را دنبال کنند، باید منتظر اعوجاج در سرمایه‌گذاری‌های داخلی و شدت یافتن جریان سرمایه برای خرید ملک بود.

۲۳۲۲۳

فرید موسوی افزود: از سازمان مالیاتی انتظار می‌رود با توجه به اعلام آمادگی سه قوه برای ساماندهی فرار مالیاتی، این گونه اطلاعات را در اختیار مجلس قرار دهد.

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس گفت: در کشور ما نسبت فرار مالیاتی، انگیزه فعالیت سالم اقتصادی را از بین برده است. از هر بعدی نگاه کنیم مالیات بسیار مهم است، اما در طی زمان با توجه به درآمدهای نفتی فرار مالیاتی زیاد مورد توجه نبوده است و در بخش‌های مختلف آنچنان نتوانسته است توسعه لازم را ایجاد کند.

موسوی افزود: لایحه مالیات بر ارزش افزوده با توجه به گستردگی معافیت‌های مالیاتی که داشت از سوی مجلس برگشت داده شد.

وی گفت: اقدام جدیدی که می‌توان برای افزایش درامدهای مالیاتی و عدالت محور کردن فضای مالیاتی کرد ساماندهی فرارهای مالیاتی است که سازمان مالیاتی می‌بایست لایحه ساماندهی معافیت‌های مالیاتی را سریعتر به مجلس ارائه دهد و این موضوع باید هرچه سریعتر از طرف دولت و سازمان مالیاتی پی گیری شود.

موسوی افزود: ۳ هزار نفر از وکلا شناسایی شده اند که پرونده مالیاتی ندارند که باید در زمان صدور پروانه کسب و کار از سازمان امور مالیاتی استعلام شود و هرکس امتناع کند شریک جرم خواهد بود و با توجه به اعلام آمادگی سه قوه، سازمان مالیاتی نیز باید اسامی آن‌ها را اعلام کند.

سیدمصطفی میرسلیم در ارزیابی از روند فعالیت انتخاباتی اصولگرایان اظهار کرد: در حال حاضر اصولگرایان در تلاش هستند تا ضعفی که در قانون انتخابات وجود دارد را با همگرایی خود جبران کنند و در این راه قدم‌های مثبتی برداشته‌اند.

وی درباره انتشار لیست انتخاباتی قم و حذف نام لاریجانی از این لیست تصریح کرد: با توجه به ماجراهایی که در دو سال گذشته در قم رخ داده است ، اگر آقای لاریجانی قصد شرکت در انتخابات مجلس داشته باشد، مناسب‌تر است از حوزه دیگری نامزد شود.البته فهرست‌هایی که این روزها منتشر می شود، رسمیت ندارد و فقط نشان دهند برخی تمایلات سیاسی است.

این فعال سیاسی درباره مهم‌ترین نگرانی و دغدغه جریان اصولگرایی برای خاطرنشان کرد: جریان اصولگرا نگرانی برای اصل انتخابات ندارد.خیلی بهتر بود وزارت کشور در سه سال گذشته اهتمام می ورزید و قانون جامع را با استفاده از سیاست‌های کلی ابلاغی به صورت لایحه تدوین و تقدیم مجلس می کرد تا ضعف‌های عمده ای که در قانون وجود دارد و اگر نگرانی باشد به آنها بر می گردد، رفع می شد.اما دغدغه این جریان ضایع شدن فرصت‌های ارزشمندی است که در بیش از شش سال گذشته از دست رفته است و دولت و مجلس هر دو باید مسئولیت آن را بپذیرند و فرافکنی نکنند.

میرسلیم همچنین درباره احتمال تهدید بودن جریان منتسب به احمدی‌نژاد برای اصولگرایان خاطرنشان کرد: هر جریانی که اصولگرا باشد و به محور ائتلاف بپیوندد به پیروزی قاطع کمک خواهد کرد و اگر به رقابت با اصولگرایی دست زند، خود را منزوی می کند.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا زمینه برای رای آوری و پیروزی اصولگرایان در انتخابات فراهم است، گفت:  اگر آینده کشور در مدّ نظر باشد و ائتلاف به شکل مناسبی قوام بگیرد، با وجود سمپاشی جریان‌های رقیب اصولگرایی و روش‌هایی که برای تضعیف روحیه مردم بکارگرفته اند و نیز یأس آفرینی، ان شاءالله پیروزی مردم و اصولگرایان که خواهان متحول کردن وضع ناهنجار کنونی است، قطعی خواهد بود.

۲۷۲۷

سلحشوری در نشست “همه پرسی در بنیان قانون اساسی” با اشاره به اصول ۶ و ۵۹ قانون اساسی که درباره مراجعه به آرای عمومی از طریق همه پرسی است، افزود: در سال ۶۸ به صورت دموکراتیک در قانون اساسی تغییراتی  ایجاد شد.

عضو کمیسیون فرهنگی مجلس با بیان اینکه از رفراندوم باید بدون نگاه سیاسی برای برون رفت از مشکلات استفاده کرد، گفت : قانون اساسی ما دارای جنبه‌های جمهوری خواهانه و مردمی قوی است، اما این جنبه‌ها در حکومت دست بالا را ندارند، که یکی از این موارد می تواند موضوع فقدان اجرای همه پرسی باشد.

وی با اشاره به سخنان یکی از ائمه جمعه تهران که سخنان رئیس جمهوری درباره برگزاری همه پرسی را مخالفت با خدا دانسته بود، خاطر نشان کرد: این نشان می‌دهد ما به دنبال زمینی کردن خداوند در موضوعی هستیم که خودمان آن را ساخته‌ایم.

این عضو فراکسیون امید مجلس درباره طلاق در کشور خاطر نشان کرد: میانگین طلاق بعنوان منفورترین عمل در دین اسلام ، در جامعه در حال گسترش است.

وی تصریح کرد: در علم جامعه شناسی همه پدیده‌ها به هم مرتبط هستند و در جامعه ما نیز از آنجا که همه چیز سیاسی شده است، غلبه سیاست بر زندگی باعث ایجاد مشکلات بسیاری شده که برای برون رفت از آن باید همه پرسی انجام شود.

عضو فراکسیون امید مجلس در بخش دیگری از سخنان گفت: من به این آقایانی که می‌گویند انتخابات و شرکت در راهپیمایی‌ها نوعی رفراندوم است، می گویم که با این وضعیت مردم که در انتخابات شرکت می‌کنند و هرسال در راهپیمایی‌ها حضور دارند، پس نشان می‌دهد که ما را قبول دارند و ما دست بالا را داریم، پس چرا از رفراندوم می‌ترسیم؟ اگر این ترس وجود ندارد چرا نمی‌گذاریم همه پرسی انجام شود تا به تمامی جهان بگوئیم که مردم ما این سبک زندگی را انتخاب کرده‌اند؟

وی با تاکید براین که  آقای روحانی باید از پس اجرای وظایف خود بر آید، درباره فیلم ” خانه پدری ” گفت : چرا در کشوری که وزارت ارشاد آن مجوز اکران فیلمی را می‌دهد، با حکم دادستانی، توقیف می‌شود و یا وزارت ارتباطاتی که بسترهای لازم برای توسعه شبکه‌های اجتماعی را فراهم می‌کند، با دستور یک بازپرس که بعدا آن فرد نیز دستگیر می شود، ۴۵ میلیون نفر از مردم، محروم از استفاده از شبکه‌های اجتماعی می‌شوند؟

عضو کمیسیون فرهنگی مجلس گفت: چرا جوانان ما نباید انتخاب کنند که چه موسیقی می خواهند گوش دهند آن وقت برخی فریاد وا اسلاما سر می‌دهند که باید گفت مگر برای جوان ایرانی هویتی مانده که بخواهیم آنها را به آن سو هدایت کنیم؟

وی اظهار کرد : رفراندوم بسیار خوب است و می‌تواند یک سری از سیاست‌های کشور را  در زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی عوض کند  و اگر مجلس با این موضوع موافق باشد که مخالف است، می‌توان بسیاری از مشکلات را پشت سرگذاشت.

اجرای همه پرسی

در ابتدای این نشست، یوسف مولایی عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران نیز با اشاره به روند  همه پرسی در تاریخ دموکراسی جهان و ایران گفت: شهروند کسی است که درباره سرنوشت، مسائل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی حق دارد که به تبادل و اظهار نظر بپردازد و آن را بیان کند.

وی با بیان این که این حق در دوران معاصر در قوانین اساسی اعمال می شود، افزود: کشوری در دنیا وجود ندارد که اصل همه پرسی را رد کند و حتی در سوئیس به عنوان یک کشور مرجع، یک نظام همه پرسی با سازوکار اجرایی وجود دارد.

این استاد دانشگاه گفت: البته همه پرسی همواره خوب نیست مانند موضوع برگزیت در کشور انگلستان که به نوعی باعث تزلزل سیاسی در این کشور شده است.

رفراندوم و جدال سیاسی

محمدجواد غلامرضا کاشی عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی هم با تاکید بر اینکه در میدان سیاسی ایران، موضوع رفراندوم به مساله‌ای برای جدال سیاسی بدل شده است، گفت: رفراندوم مانند موضوع برگزیت در انگلستان، واقعا آنچنان که وانمود می شود، تجلی اراده مردم نیست.

وی با بیان اینکه اساسا همه پرسی برای جوامع کوچک دلالت دارد، ادامه داد: این جوامع کوچک مانند کشور سوئیس که ۷ میلیون جمعیت دارد موضوعی قابل اجرا است اما در دنیای مدرن و در سطح کلان و بزرگ، رفراندوم نمی تواند پاسخگو باشد.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: وقتی حکومتی برآمده از مردم باشد، زمانی که سیاست‌ها به بن بست رسید و بحران ایجاد شد، آن زمان باید همه پرسی انجام شود.

۲۷۲۷

صادق زیبا کلام یکشنبه شب در مناظره ای با عنوان نقش نظامیان در حکومت‌ها در سالن اجتماعات امام رضا(ع) دانشکده پزشکی مشهد افزود: وقتی نظامیان بر سر قدرت می آیند جدایی از قدرت ندارند و باعث نجات نمی شوند و مایع بدتر شدن اوضاع در بلندمدت خواهند شد.

وی ادامه داد: اگر حکومت واقعا نظامی باشد تمام اصل و اساسی دموکراسی را زیر پا می‌گذارد و در حکومت‌های نظامی قانون، فرع بر اراده حاکمان نظامی می‌شود.

استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران گفت: اگر یک فرد نظامی هم رئیس جمهور شود نمی تواند معجزه کند چون عصای موسی ندارد و سخت در اشتباه هستیم که چنین شخصی بتواند کاری انجام دهد.

زیباکلام افزود: اگر یک فرد نظامی هم بر سر کار بیاید در چارچوب نهادهای انتخابی خواهد بود و مشخص نیست با نهادهای انتصابی چه کاری انجام می‌دهد.

وی ادامه داد: ناکارآمدی دولت، علت ایجاد و احساس نیاز به یک فرد نظامی در راس دولت است چون مردم احساس می‌کنند صندوق رای، خروجی مورد نظر آنها را نداشته و هیچ سیاستی تغییر نکرده است.

استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران گفت: یکی از تاسف آور ترین تحولاتی که ظرف چند سال اخیر رخ داده سلب اعتماد از صندوق رای وزارت کشور بوده است که تندروها موجب آن شدند.

زیبا کلام با بیان اینکه ناکارآمد نشان دادن دولت و مجلس شورای اسلامی باعث سلب اعتماد کامل از بخش انتخاباتی نظام شده است افزود: این کار باعث شده است که حرف سلطنت طلب ها و خارج نشینان مورد تایید قرار بگیرد که جمهوری اسلامی ناکارآمد است.

مدیر مسئول نشریه بررسی‌های اقتصادی هم در این مناظره گفت: نظامیان، از طریق کودتا، انتخابات مهندسی شده یا انتخابات آزاد ممکن است بر سر کار بیایند اما آنچه مشخص است این است که منافع ملی با شیوه های غیردموکراتیک تامین نمی‌شود.

عبدالرضا داوری افزود: در جمهوری اسلامی ایران منابع قدرت، روحانیت، حزب الله و مردم هستند که در طی ۴۰ سال اخیر هر کدام در مقاطعی کمتر و بیشتر نقش آفرینی کرده اند.

وی ادامه داد: در ۱۰۰ سال اخیر غول دولت را ایجاد کرده و همه منابع را به آن داده ایم و با این وضع توقع داریم که دولت‌ها حق مردم را بدهند و آنها را توانمند کنند.

او اضافه کرد: ۸۵ درصد منابع کشور تحت کنترل دولت به مفهوم کلان آن است و فضا برای فعالیت آزاد مردم در حوزه اقتصادی وجود ندارد.

مدیر مسئول نشریه بررسی‌های اقتصادی گفت: در دنیای امروز مجوز گرفتن برای کتاب موسیقی مضحک است اما ما برای کوچکترین کارها از راه اندازی یک دکه مطبوعاتی و یک نشریه ساده به دنبال مجوز باید باشیم.

داوری افزود: بعد از انقلاب، تسلط دولت بر منابع را تشدید کرده ایم و ساختار موجود پاسخگو نیست و دولتی پاسخگوست که با مالیات مردم اداره شود.

او ادامه داد: قانون اساسی ما پیشرفته است اما در عمل، روابطی که حاکم شده است این قانون را ناکارآمد می کند به عبارتی ظرفیت حقوقی جمهوری اسلامی ایران از دل مردم بیرون آمده است اما به تدریج مردم کنار زده شده‌اند و نهادها را ناکارآمد کرده‌ایم.

وی تاکید کرد: دولت باید همه امور را واگذار کند و فقط امنیت و قضاوت را برعهده داشته باشد.

۲۷۲۷

پوریا فیروزنژاد: سرنگونی یک پهپاد متجاوز به حریم هوایی ایران در حوالی ماهشهر، یک بار دیگر پس از انهدام پرنده فوق‌پیشرفته و رادارگریز «گلوبال هاوک» در خرداد امسال، نام نیروهای پدافند هوایی ایران را بر سر زبان‌ها انداخت. واحد عملیاتی عظیم و با اهمیتی که هرچند در سال‌های گذشته در قیاس با برنامه های موشکی بالستیک کمتر به آن پرداخته شده است اما بدون شک یک شاخه مهم از دکترین نظامی ایران است.

موفقیت‌های چشمگیر ماه‌های اخیر سامانه‌های بومی نیروهای پدافند هوایی ایران -ارتش و سپاه- و چتر امنیتی که توسط سامانه‌های بومی پدافندی بر سرتاسر آسمان ایران کشیده شده است و هر پرنده نظامی را رصد می‌کند، حتی زیر ذره‌بین مفسران نظامی خارجی نیز رفته است.

انهدام یک پهپاد ناشناس توسط نیروی پدافند هوایی ارتش در روز جمعه اما تنها خبر موفقیت های پدافندی ایران در دفاع از امنیت آسمان‌های کشور نبوده و نیست، شاید مهم‌ترین دستاورد این نیروی ممتاز و استرتژیک نیروهای مسلح، سرنگونی پهپاد فوق پیشرفته و رادار گریز «گلوبال هاوک» آمریکا در  نخستین ساعات پنج‌شنبه، ۳۰ خرداد ماه ۹۸ باشد.

جایگاه استراتژیک پدافند هوایی در نگاه مقام معظم رهبری

پدافند هوایی از جمله موضوعاتی است که به‌طور مکرر مورد تاکید مقام معظم رهبری نیز قرار گرفته است و اهمیت بالای آن به‌دلیل حوزه عملیاتی مشترک در ارتش و سپاه است. ایشان در سال ۹۴ و دیدار با فرماندهان قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء در رابطه با نقش موثر این قرارگاه در دفاع از کشور بیان کردند:« حساسیت‌ها و دغدغه‌های مهم مأموریتهای پدافندی گویای این واقعیت است که باید نقاط آسیب‌پذیر و همه راهکارهای ممکن دشمن را شناسایی کنید و برای مواجهه با تمام آنها راه حل و برنامه مشخص داشته باشید.»

نقل قول امیر علیرضا صباحی‌فرد، فرمانده ۵۶ ساله پدافند هوایی ارتش به خوبی گویای اهمیت و جایگاه مهم پدافند هوایی نزد مقام معظم رهبری است، آنجا که او در مصاحبه‌ای به نقل از رهبری گفته است؛«ایشان کوتاهی در پدافند هوایی را گناه ملی و شرعی می‌دانند.»

تولد و تکامل پدافند هوایی ایران

اما تولد نیروهای پدافند هوایی به سال ۱۳۶۷ باز می گردد، زمانی که با تلاش‌های شهید ستاری و با دستور مقام معظم رهبری( رئیس‌جمهور وقت) دانشگاه هوایی تاسیس شد. پس از آن در سال ۱۳۷۱ و تحت تدابیر ایشان ، قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء مسئولیت هماهنگی نیروهای پدافندی ارتش و سپاه را عهده‌دار شد. با توجه به تغییر استراتژی ها و اهمیت یافتن نبردهای هوایی، فرماندهی کل قوا طی فرمانی قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء با ماموریت دفاع از هوا و فضای کشور در مقابل هر گونه تهدید هوایی در دهم شهریور ماه ۱۳۸۷با ساختاری متفاوت از نیروی هوایی ارتش منفک کردند. هم‌اکنون فرماندهی این قرارگاه با حکم رهبری در اختیار امیر سرلشگر عبدالرحیم موسوی است.

اما در سال جاری، باتوجه نیاز دفاعی کشور، نیروی پدافند هوایی ارتش به‌عنوان چهارمین شاخه این نیروی مسلح کشور با دستور مقام معظم رهبری از قرارگاه پدافند خاتم جدا شد و سرتیپ علیرضا صباحی فرد با حکم ایشان به فرماندهی این نیروی استراتژیک نائل آمد.

بلای جان پهپادهای آمریکایی

اما شاید نخستین‌باری که نام نیروهای پدافند هوایی در میان مردم کوچه و بازار زمزمه شد، سرنگونی پهپاد« آر-کیو ۷ » لاکهید مارتین در ۱۳ آذرماه ۱۳۹۰ بود؛ زمانی که نیروهای پدافند و راداری سپاه توانستند بدون کوچکترین خسارتی این پهپاد را سرنگون و فرود آورند. این پرنده پیشرفته خدمت در جنگ‌های افغانستان و عراق را در کارنامه خود داشت و گفته می‌شد برای جاسوسی از تاسیسات هسته‌ای ایران وارد حریم نظامی کشور شده است.

سی‌ام خردادماه امسال اما یکبار دیگر و در ابعاد وسیع‌تر، خبر سرنگونی پهپاد فوق‌پیشرفته گلوبال هاوک توسط نیروهای پدافند جنوب ایران منتشر شد و طولی نکشید که خبر انهدام این پرنده ۱۸۰ میلیون دلاری آمریکا توسط نیروهای پدافند ایران به تیتر یک رسانه‌های جهان بدل شد.

پس از آن بود که نام سامانه پدافندی «باور ۳۷۳» توجه کارشناسان و مفسران نظامی داخلی و خارجی را به خود جلب کرد چراکه رهگیری و انهدام این پرنده فوق پیشرفته و رادار گریز تنها در توان یک سیستم پدافند پیشرفته بود. 

«باور ۳۷۳ » زیر ذره‌بین خارجی‌ها

سباستین رابلین، کارشناس ارشد نظامی دانشگاه جورج‌تاون در نشریه آمریکایی نشنال‌اینترست به تحلیل پیامدهای سامانه باور ۳۷۳ برای دشمنان ایران پرداخته و می‌نویسد:« سامانه باور ۳۷۳ اجرای هرگونه کمپین بمباران هوایی را بر فراز ایران بسیار دشوار می‌کنند و آن را به عملیاتی هزینه‌بر و پر تلفات بدل خواهند کرد که نیازمند منابع بسیار وسیعی خواهد بود. این سامانه توانایی بازدارندگی نظامی ایران را از طریق افزایش ریسک‌ها، هزینه‌ها و پیچیدگی‌های عملیاتی برای حملات هوایی و جاسوسی افزایش می‌دهند.»

در مطلبی دیگری، وبکا واسر، کارشناس موسسه رند  آمریکا با تاکید بر اینکه توان پدافند هوایی ایران می‌تواند چالش جدی برای برتری نظامی آمریکا باشد نوشت: « سرنگونی پهپهاد آمریکایی نشان داد که ایران یکی از توانایی‌های نظامی جدید خود را در برابر واشنگتن فاش کرده است. اینکه ایران توانسته است در فاصله ۱۸ کیلومتری پهپاد رادار گریز آمریکا را هدف قرار دهد نشان می‌دهد که آن‌ها دارای سیستم‌های پدافند پیشرفته‌ای هستند.»

مرصاد؛ پدافند هوایی دو منظوره

اما روز جمعه نام یکی دیگر از سامانه‌های پدافندی بومی در رسانه‌ها مطرح شد؛ «سامانه مرصاد» نیروی پدافند هوایی ارتش که یک پهپاد ناشناس و متجاوز را در حوالی ماهشر شناسایی و منهدم کرد. سامانه‌ای که توان حمل و پرتاب دو نوع موشک «شاهین» و «شلمچه» را دارد. موشک‌های شاهین از نوع دوربرد هستند و می‌توانند اهداف تا فاصله ۵۰ کیلومتری را نیز هدف قرار دهند. در حالیکه موشک‌های شلمچه دارای برد کوتاه هستند و این قابلیت موجب شده تا مرضاد همزمان یک سامانه دفاع هوایی دور-برد و کوتاه-برد باشد.

سرلشگر موسوی انهدام پهپاد ناشناس توسط سامانه مرصاد می‌گوید:« آنچه مهم است این است که این پرنده با سطح مقطع راداری بسیار کم مورد رصد و انهدام قرار گرفت که این از جمله ویژگی‌های سامانه تمام بومی مرصاد است.»

چتر امنیتی در سرتاسر آسمان ایران

یکی از روسای سابق سرویس اطلاعاتی فرانسه که خواسته تا نامش فاش نشود، به روزنامه تایمز اسرائیل می‌گوید:« آمریکا مدام در حال اعزام پهپادهایی به آسمان ایران است. از این پس واشنگتن باید منتظر وارد آمدن صدمات نظامی بیشتری باشد چراکه ایرانی‌ها آماده‌اند.» 

به‌نظر می‌رسد دو بال محکم دکترین نظامی ایران که بر پایه استراتژی دفاع فعال بنا شده است به‌طور فزاینده‌ای در مسیر توسعه و ارتقا قرار دارد. برنامه موشکی بالستیک ایران که ستون اصلی بازدارندگی نظامی کشور است سال‌هاست که به‌دلیل پیشرفت‌های خارق‌العاده مورد توجه دولت‌ها و کارشناسان خارجی قرار دارد. اما ستون دومی که به‌نظر می‌رسد در حال شناساندن خود به جامعه بین‌الملل است، سامانه‌های پدافند هوایی ایرانی هستند که اغلب تولید بومی هستند و زیر مرکز فرماندهی قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء یا نیروی پدافند هوایی ارتش هستند. این سامانه‌ها در همین چندماه نشان داده‌اند که هر پرنده‌ای در آسمان‌های ایران را رصد می‌کنند و به‌مانند چتر امنیتی سرتاسر ایران را پوشش داده‌اند.

۱۷۲۷۲۷۳

علاوه بر معرفی غیررسمی سه کاندیدا تلاش دارند تا در راستای تخریب کاندیداهای رقیب نیز دستاوردهایی داشته باشند. در این میان نکاتی وجود دارد که توجه به آن‌ها خالی از لطف نیست.

۱-شهر قم به علت حضور مراجع و حوزه‌علمیه همواره از اهمیت بسیاری برخوردار بوده و سیاستمداران در رفت و آمد به این شهر تلاش می‌کنند تا تایید روحانیت و مراجع را به دست آورند.
آن‌ها تلاش می‌کنند حوزه علمیه را به عنوان پشتیبان فعالیت‌های سیاسی خود نشان دهند و از این جایگاه به عنوان ابزار برای پیروزی در انتخابات بهره ببرند.
۲-قم ظاهری دارد و باطنی؛ به آن معنا که ظاهر مردم این شهر باعث پیش‌داوری‌هایی درباره نگاه سیاسی آنها می‌شود اما باطن مردم را می‌توان پای صندوق‌های رای دید. گروه‌ها و جناح‌های سیاسی خواستار آن هستند که با ظاهرسازی و جلب حمایت برخی گروه‌های خاص، رای و نظر مردم را به خود جلب کنند اما توده مردم نظر دیگری دارند، معتقدم تندروی و تندروها جایی در میان مردم قم ندارند.
۳-مردم قم نیز مانند همه مردم ایران از شعارها خسته‌ شده‌اند و به دنبال چهره‌های عملگرا هستند؛ چهره‌هایی که به دور از دعواهای سیاسی ۴۰ ساله بتوانند کاری از پیش ببرند و دردی از مردم دوا کنند. مشکلات اقتصادی، گرانی‌ها و تحریم‌های ناشی از تنش با آمریکا سبب شده تا مردم فارغ از دعواهای سیاسی به دنبال عملگرایی باشند. در این وضعیت می‌توان تصریح کرد که تندروهای جنجال‌ساز که مدام دنبال منازعه هستند، جایی در میان مردم ندارند.

۴-ورود یا عدم ورود آقای علی لاریجانی در انتخابات مجلس از قم نیز مساله‌ای بسیار تاثیر‌گذار است. ایشان ‌سیاستمداری فیلسوف هستند که ورودشان به عرصه انتخابات، آرایش سیاسی را تغییر خواهد داد.
۵-اختلاف بین روحانیون، یکی دیگر از مسائلی است که بر نتایج انتخابات در قم اثر خواهد گذاشت. در قم نیز مانند تهران، اختلافات میان مجمع روحانیون و جامعه روحانیت پابرجاست. مجمع محققین و نشست اساتید حوزه نیز از دیگر تشکل‌های اساسی هستند که هنوز به وحدت نرسیده‌اند و بعید است که وحدت میان آن‌ها حاصل شود. مساله دیگر تحرکات تندروها و تلاش آن‌ها برای دو قطبی کردن فضا است.
نمونه‌هایی از این تلاش را در مساله فیضیه و همچنین در تظاهرات ۱۳ آبان شاهد بودیم. مراجع هیچ‌گاه موافق این رفتارها نبوده و در برابرشان سکوت نکرده‌اند. برای نمونه آیت‌ا… مکارم در موضوع فیضیه موضع تندی گرفتند و از دخالت‌های بیرونی در امور حوزه گلایه کردند. سایر مراجع نیز چنین دیدگاهی دارند و معتقدند نباید از لباس روحانیت برای اغراض خطی استفاده شود. حوزه مرکز علم و اجتهاد است و نباید این موضوع تحت تاثیر سیاست قرار گیرد. استفاده ابزاری از حوزه توسط مراجع محکوم شده و همواره محکوم می‌شود. امروز به طور قاطع نمی‌توان از انتخابات و راهکارهای جلوگیری از پیروزی تندروها در قم صحبت کرد و همه چیز به اتفاقات آینده بستگی دارد. با این وجود هوشیاری مقامات استانی و قانونگرایی مسئولان قضائی از جمله الزامات ماه‌های آینده در این شهراست.

* عضو هیئت علمی موسسه آموزشی امام خمینی
* منتشر شده در روزنامه آرمان ملی ۱۹ آبان۹۸