نویسنده: خبرگزاری ایسنا

حسن جمشیدی خراسانی در گفت‌وگو با ایسنا در خصوص اندیشه سهروردی و بزرگان فلسفه اظهار کرد: برخی از فیلسوفان توانسته‌اند مسأله‌ای در فلسفه بیان کرده و یا در مسائلی تبیین و تحلیل جدیدی انجام دهند. اما برخی دیگر از فیلسوفان توانسته‌اند مکتبی ایجاد کرده و تحول بنیادی در فلسفه ایجاد کنند. این افراد قله‌های فلسفه هستند و هنگام مطالعه فلسفه باید به این افراد توجه کنیم. از این افراد می‌توان فارابی، ابن سینا و شیخ اشراق و … را نام برد؛ به عنوان مثال زمانی که ما فلسفه معروف به فلسفه اسلامی را مطالعه می‌کنیم، نمی‌توانیم شخصیتی مانند فارابی، بوعلی‌سینا و ملاصدرا و شیخ اشراق را نادیده بگیریم.

وی ادامه داد: سهروردی یکی از شخصیت‌های بزرگ و قله‌نشین در زمینه فلسفه است؛ به طوری که نمی‌توانیم فلسفه اسلامی را مطالعه کنیم در حالی که به اندیشه سهروردی و کتاب حکمت الاشراق او بی‌توجه باشیم؛ زیرا ایشان فلسفه و مکتبی جدید و متفاوت با ابن‌سینا و فارابی تبیین کرده‌ است. لذا اسم آن را هم حکمت اشراق در برابر حکمت مشا نهاده است. یکی از نکات قابل توجه این است که فلسفه متفاوت از علوم تجربی است؛ به عنوان مثال در خصوص مبارزه با ویروس کرونا که امروزه همه ما با آن مواجه هستیم، نمی‌توانیم به تجربیات ۱۰۰ یا ۲۰۰ سال یا ۵۰۰ سال گذشته مراجعه کنیم و هرکس هم مراجعه کند مورد تمسخر قرار خواهد گرفت. چون ویروس کرونا جدید است و شیوه درمان نو هم می‌طلبد. باید با علم روز با این ویروس آشنا شد و با آن مقابله کرد.

این پژوهشگر حوزه دین و فلسفه بیان کرد: در حالی که علم فلسفه اینگونه نیست و در آن لازم نیست به آخرین دستاوردهای بشری مراجعه کنیم. بلکه برای فهمیدن فلسفه‌هایی مانند فلسفه هایدگر، فلسفه پوپر و یا فلسفه دکارت و کانت و … باید به سراغ فلسفه افلاطون  و ارسطو مراجعه کنیم، زیرا این فلاسفه نیز با توجه به فلسفه‌های قبل از خود توانسته‌اند فلسفه و یا مکتبی جدید تبیین کنند؛ لذا برای مطالعه فلسفه اسلامی هم، لازم است به فلسفه سهروردی که یکی از قله‌نشینان این حوزه است توجه کنیم.

وی بیان کرد: زمانی که ما فلسفه سهروردی را مطالعه می‌کنیم، ریشه‌های این فلسفه را در فلسفه‌های پیشین هم چون فارابی و شاخ و برگ‌های آن را در فلسفه‌های مرحوم نوری و زنوزی و سبزواری، علامه طباطبایی و … مشاهده می‌کنیم. به شکلی که فلسفه این بزرگان قابل تفکیک نبوده و نیست. فلسفه هریک از این فلاسفه و یا حتی فلاسفه معاصر خود ما هم ریشه در فلسفه پیشینیان دارد. بنابراین گویی فلاسفه بر دوش فیلسوفان پیشین خود ایستاده و حقایق را نظاره می‌کنند. ما در فلسفه به دنبال درک و دریافت درست از واقعیت و حقیقت هستیم. اینها کسانی‌اند که این راه را رفته‌اند و راه را برای ما کوبیده و محکم کرده‌اند.

جمشیدی خراسانی خاطرنشان کرد: بنابراین در حال حاضر نیز برای مطالعه فلسفه به فلسفه افلاطون، ارسطو و … نیاز داریم و این‌گونه نیست که با مطالعه فلسفه یک و یا تعدادی از فلاسفه، متوجه این علم شده و آن را بفهمیم. سهروردی علاوه بر این‌که فیلسوف بزرگی بوده و کتاب «حکمت‌الاشراق» که کتابی مفصل درخصوص فلسفه است را نوشته‌، عارف بزرگی نیز بوده و بحث‌های ایشان در حوزه عرفان نیز کاملا آشکار و روشن است. سهروردی هم‌چنین در حوزه منطق نیز فردی بزرگ و صاحب‌نظر است. ایشان در مقولات نظر خاص خودش را دارد. گاهی مطرح می‌شود که ایشان فلسفه، منطق و عرفان را درهم آمیخته‌ است اما به نظر من این گفته شاید به دلیل نادرست بودن تعریف ما از فلسفه، عرفان و منطق و یا عدم درک درست از این علوم باشد.

منطق ابزاری است که به ما کمک می‌کند تا در مفاهمه راه خطا نرویم

وی با بیان این که منطق، ابزاری است که با استفاده از آن که بتوانیم حرف بزنیم و یا حرف و سخنان دیگران را خوب بفهمیم، مفاهیم را بتوانیم به خوبی به یکدیگر منتقل کنیم، افزود: همان‌طور که در تعریف منطق نیز آمده‌است، منطق زبان را از خطا باز می‌دارد. قلم ما را از نوشتن اشتباه باز می‌دارد. گاهی اوقات از برخی گزاره‌ها، نتایجی استنباط می‌شود که این استنباط درست نیست و منطق دانشی است که در این زمینه به ما کمک می‌کند.

جمشیدی خراسانی عنوان کرد: منطق درست فکر کردن را به ما یاد نمی‌دهد، درست سخن گفتن را یاد نمی‌دهد، درست فهمیدن را یاد نمی‌دهد. هر یک مهارت‌های خاص خودش را دارد؛ منطق ابزاری است که به ما کمک می‌کند تا در مفاهمه راه خطا نرویم، گزاره انشایی نگوییم و بعد به دنبال صدق و کذب آن باشیم. در نتیجه به عقیده من حتی افرادی که در زمینه‌های مختلف مانند علوم تجربی نیز فعالیت می‌کنند برای بیان گزاره‌های علمی خود ناچار به مطالعه منطق و کار بیشتر بر روی منطق هستند. لذا ممکن است برخی اشتباهات و مغالطه‌هایی که در بین دوستان فعال در زمینه‌های مختلف سیاسی، جفرافی، روان‌شناختی و … ایجاد می‌شود به سبب عدم مطالعه کافی منطق باشد. طرف می‌گوید احساس می‌کنم اقتصاد ایران دچار بحران شده است. خب این احساس ایشان است. مثل کسی که احساس می‌کند الان هوا سرد است. یا کسی که احساس می کند که محل زندگی‌اش مرکز عالم است. این احساس اوست. احساسش درست است. ولی آیا واقعیت است یا نه. او ادعای واقعیت نکرده است.

این‌که بگوییم سهروردی فلسفه، عرفان و منطق را در هم‌آمیخته‌، تعبیر درستی نیست

این پژوهشگر حوزه دین و فلسفه اضافه کرد: به شکلی که گاهی افراد از گزاره‌های جزئی، نتایج کلی گرفته و یا از گزاره‌ها و مقدمات منفی، نتایج مثبت استنباط می‌کنند که نادرست بوده و فهم و درک این موضوعات نیازمند هوشمندی و زیرکی خاصی است. به این ترتیب این‌که بگوییم سهروردی فلسفه، عرفان و منطق را در هم‌آمیخته‌است، تعبیر درستی نیست. زیرا منطق ابزار است و درواقع به تنهایی علم مفیدی نیست مگر از آن در علومی مانند فلسفه، عرفان، ریاضی، جامعه‌شناسی و … استفاده شود. منطق مانند علم اصول است، زیرا علم اصول نیز برای فقه خوانده می‌شود؛ به طوری که اگر فقه وجود نداشته‌باشد، چه بسا علم اصول، علم چندان مفیدی نباشد.

کلید درک فلسفه شیخ اشراق، کتاب حکمه‌الاشراق اوست

جمشیدی خراسانی افزود: سهروردی فیلسوف بزرگی بوده و کتاب «حکمه‌الاشراق» را در خصوص فلسفه خودش نوشته است و کلید درک فلسفه شیخ اشراق همین کتاب حکمت‌الاشراق او است. البته کتاب ساده‌ای هم نیست. ایشان چند اثر دیگر فلسفی هم دارد ولی آن‌ها بیشتر شرح فلسفه مشا است. خوانش فلسفه مشا است ولی حکمه الاشراق درانداختن طرح نو است. در کل خود شیخ اشراق از آن دشوارنویس‌ها و دشوارگوها است. ضمنا ایشان عارف بزرگی هم نیز بوده و عقل سرخ، صفیر سیمرغ، آواز پَر جبرئیل، لغت موران، فی حاله الطفولیه، روزی با جماعت صوفیان، الغربه الغربیه و نیز رساله‌ی فی المعراج  و رساله الطیر و رساله فی حقیقه العشق یا مونس‌العشاق آثار عرفانی ایشان و آکنده از رمز و راز است. خود مطلب دشوار و خود ایشان هم دشوارنویس است و بر وخامت آن افزوده است.

نمی‌توان گفت فلسفه جایگزین علم کلام شده است

جمشیدی خراسانی با بیان این که گاهی نیز بیان می‌شود که زمانی که فلسفه به وجود آمد، دامنه علم کلام را از بین برد، تشریح کرد: در صورتی که چنین نیست و در حال حاضر نیز همه ادیان به علم کلام نیاز دارند چون علم کلام کارش این است که بتوانند از اعتقادات پیروان خود دفاع کنند، توجیه کند اعتقادات و اعمال دینی مردم را و یا در جهت بسط و گسترش دین تلاش کنند و اصلا کار فلسفه این چنین نیست. کار فلسفه دفاع از اعتقادات دیگران نیست. به این ترتیب نمی‌توانیم بگوییم فلسفه جایگزین علم کلام شده است.  این اشتباه است که فلسفه آمد بساط علم کلام را چید، خیر علم کلام بسط پیدا کرد. علم کلام از فلسفه هم برای تبیین و دفاع استفاده می کند و به نظر من کسانی که می گویند فلسفه بساط علم کلام را جمع کرد و در مغازه‌اش را دو قفله کرد نه به کارکرد علم کلام، نه به کارکرد فلسفه توجه ندارند.

وی افزود: کارکرد هریک متفاوت از دیگری است. روش‌های این‌ها هم متفاوت است. در علم کلام ما بیشتر از مقبولات عرفی استفاده می‌کنیم. ولی در فلسفه از برهان استفاده می‌شود. در علم عرفان و تصوف مکاشفات و سیر و سلوک عرفا بیان می‌شود و نمی‌توان مسائلی را که با برهان اثبات می‌شوند را با سیر و سلوک بیان کرد. این‌ها دو چیزند. به جای یکدیگر نمی‌توان استفاده کرد. بنابراین زمینه و کارکرد علومی مانند کلام، فلسفه، عرفان و … با یکدیگر متفاوت است. تعریفشان، مسائلشان، موضوعشان، فایده‌شان، غرضشان همه و همه فرق می کند.

فلسفه قابل تقسیم‌بندی نیست و هر کس تبیین خاصی نسبت به حقیقت دارد

جمشیدی خراسانی گفت: بعضی افراد بیان می‌کنند که سهروردی فلسفه ایرانی را احیاء کرده‌است. سوالی که پیش می‌آید این است که فلسفه ایرانی چیست؟ و این فلسفه مربوط به چه کسی است؟ همان‌طور که ما در مطالعه تاریخ، بسیار دقیق می‌شویم و به جزئیات نیز دقت می‌کنیم، لازم است در حوزه اندیشه و تفکر نیز این حساسیت‌ها وجود داشته‌باشد. به هر حال فلسفه قابل تقسیم‌بندی نیست و نمی‌توان بیان کرد که ما فلسفه غرب و یا فلسفه اسلامی داریم. به شکلی که فلسفه ملاصدرا با فلسفه شیخ اشراق و فلاسفه دیگر بسیار تفاوت دارد و هر کس فلسفه خاص خود را دارد به این معنی که هریک تبیین خاصی نسبت به حقیقت دارند.

وی ادامه داد: من معتقد هستم افرادی مانند خیام، شیخ اشراق و فیلسوفان دیگری که این مدل تفکر را داشته‌اند، بسیار شبیه به هم بوده‌اند، زیرا به نظر من آنها با سیستم مخالف بوده‌اند. لازمه سیستم، قدرت است. سیستم از قدرت دفاع می‌کند، یا قدرت را ایجاد می‌کند و یا آن را گسترش و بسط می‌دهد، لازمه قدرت نیز، فساد است. فرق نمی‌کند که این سیستم را چه کسی طراحی کرده باشد. اگر خداوند منان هم سیستم را طراحی کرده باشد و بفرماید که به لیدر این سیستم که آدم است احترام بگذارد شیطان پیدا می‌شود و کاسه و کوزه را به هم می‌ریزد. در سیستم الهی بود که آدم از بهشت رانده شد چون تجرید کرد، طغیان کرد و خلاصه‌اش پیروی نکرد.

شیخ اشراق مخالف تبدیل شدن شریعت به ابزار قدرت بود

این پژوهشگر حوزه دین و فلسفه عنوان کرد: در نگاه عارفانه همین اتفاق در رابطه بین خضر و موسی هم افتاد. موسی نتوانست کارهای خضر را تحمل بکند. نمی‌شود فسادش را از بین برد اما اگر افراد متخلق در آن ورود کنند تباهی آن کمتر خواهد شد ولی از بین نمی‌رود. شیخ اشراق با این سوء استفاده‌ها برخورد می کرد. متعرض این‌ها می‌شد. مخالف آن بود که شریعت ابزار قدرت بشود. البته این نکته فرصت و مجال خاص خودش را می‌طلبد. بنابراین این بزرگان با قدرت ناسازگار بوده‌اند زیرا قدرت فساد ایجاد می‌کند.

جمشیدی خراسانی بیان کرد: بعضی گفته‌اند که شیخ اشراق فیلسوف طبیعت بود، چون ستارگان را مخلوق خداوند می دانست و… . در بحث نجوم به تفصیل بیان شده که ما دارای فلک‌های زیادی هستیم. فلک‌های هفت‌گانه و نه گانه بخشی از فلک‌هایی است که بر شمرده‌اند و ما این فلک‌ها را در آغاز بحث‌های خود در شرح فتوحات عرض کرده‌ایم. پس ابن عربی فیلسوف بزرگ طبیعت است؟ خیر! اصلا در دوره‌ای که این‌ها زندگی می‌کردند فلسفه‌های علوم هنوز ایجاد نشده بود. حتی فلسفه اخلاق هم ما نداشتیم.

وی افزود: نکته دیگری که غالبا بیان می‌شود این است که سهروردی بیانگر فلسفه ایرانی است در برابر فلسفه یونانی. در این که ایران شکوهمند و سربلند است تردیدی نیست. ولی سربلندی‌اش به چیست. این که شیخ اشراق فلسفه ایرانی را احیاء کرده است، آیا به آثاری دست پیدا کرده که نه قبل از او نه بعد از او وجود نداشته است و این آثار را از بین برده است. فلسفه مثل تمدن که نیست؛ فلسفه را یک فیلسوف و یک شخص حقیقی و واقعی ایجاد می کند. با کمی تامل و درنگ می شود ریشه مطالب شیخ اشراق را در آثار پیشینیان دنبال کرد. شیخ اشراق نیز در حلقه انتقال فلسفه از کندی به من و شما قرار دارد. مسائل فلسفی را که نمی‌شود با مکاشفات قلبی و غیبی حل و فصل کرد.

جمشیدی خراسانی تصریح کرد: سهروردی در سن ۳۷ سالگی و براساس دسیسه و توطئه در زندان از دنیا رفت و یا هم واقعا او را کشتند. این دسیسه به دلیل حسادتی که افراد نسبت به موقعیت ممتاز و مناسبی که ایشان در سن جوانی داشته‌اند، شکل گرفته‌است. این موقعیت به دلیل هوش سرشار، حضور در کنار اساتید بزرگ و درس‌های بسیاری که خوانده‌، ایجاد شده‌ بود. یکی از نکاتی که لازم به یادآوری است، نقش کلیدی استاد در تبیین مسائل است. ایشان اساتید زبردستی داشته است، به طوری که فردی که علومی مانند فلسفه، عرفان و … را به درستی متوجه شده‌است، می‌تواند این مفاهیم را به دیگران و شاگردان خودش آموزش دهد.

این پژوهشگر حوزه دین و فلسفه عنوان کرد: سهروردی شخصیتی است که در تصوف مهارت و توانایی داشته و انسان بزرگی بوده‌است، به طوری که ایشان اهل ریاضت‌، دعا، نیایش، مراقبه، اعتکاف، گوشه‌گیری و عزلت بوده‌اند. سهروردی بسیار اهل تعمق و تفکر بوده‌ و لذا توانسته‌ در طول ۳۷ سال زندگی خود آثار بسیار ارزشمندی ارائه کند. اساتید ما هم تأکید می‌کردند که برای مطالعه فلسفه حتما تهذیب نفس داشته‌باشید زیرا هدف از خواندن فلسفه رسیدن به حقیقت عالم است. در حقیقت فلاسفه می‌خواهند عین واقعیت خارجی شوند که این امر نیاز به تهذیب نفس و وارستگی درونی دارد و سهروردی دارای این ویژگی بود.

انتهای پیام

دکتر مهدی نجف‌زاده در گفت‌وگو با ایسنا در خصوص پیشینه تاریخی قراردادهای بین‌المللی ایران اظهار کرد: در این مورد یک نکته بسیار مهم این است که ایرانی‌ها همیشه با شک و تردید به این قراردادها نگاه کرده‌اند.

وی ادامه داد: قراردادهایی که در اوایل دوره قاجاریه با روسیه بسته شد و از آن‌ها به عنوان قراردادهای ننگین گلستان و ترکمان‌چای یاد می‌شود، یک نگرشی را در ایرانیان شکل داده که دولت ایران به واسطه ضعف خود نمی‌تواند مصالح ملی را رعایت کند.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: از طرف دیگر  نسبت به وضعیت دنیا ناآگاهی تاریخ وجود دارد، به عنوان مثال در مورد برخی از قراردادها در دوره قاجار مانند قرارداد رژی چون ناآگاه بودیم فکر می‌کردیم که اروپایی‌ها می‌خواهند بیایند و منابع ما را ببرند بنابراین از لحاظ پیشینه تاریخی این احساس در ایرانیان شکل گرفته که تمام این قراردادها ننگین هستند در حالی که اگر واقعیت تاریخی را نگاه کنیم این گونه نیست، به عنوان مثال به پیشینه قرارداد دارسی که نگاه می‌کنیم می‌بینیم که در آن دوره تاریخی سال‌ها طول کشید که این قرارداد به بار بنشیند که آن هم به واسطه یک شانس بود که چاه‌های نفت فوران کرد و قرارداد دارسی که به نظر من در آن دوره تاریخی قرداد مهمی نبود به یکی از مهم‌ترین قراردادهای تاریخ ایران تبدیل می‌شود.

ایرانی‌ها به قراردادهای بین‌المللی بدبین هستند

نجف‌زاده بیان کرد: باید در مورد قراردادهای بین‌المللی دو مساله را در نظر گرفت یکی اینکه ایرانی‌ها بدبین هستند چرا که وقتی این قراردادها بسته می‌شد، بعد نتایجی که از این قراردادها به بار می‌آمد به ضرر مصالح ملی بود. دوم اینکه ایرانی‌ها با توجه به نگرش‌های تاریخی که نسبت به جهان پیرامونی خود دارند برای آنها مساله استقلال‌خواهی پیشینه تاریخی دارد و علت آن هم این است که در دوره قاجار دو کشور روسیه و انگلستان به شدت ایران را تحت منگنه تاریخی قرار داده بودند و این استقلال‌خواهی از همین‌جا آمد که ایرانیان می‌خواستند قدرت‌ها در کشور مداخله نکنند.

وی افزود: در مجموع پیشینه تاریخی این قراردادها و استقلال‌خواهی ایرانیان این احساس را شکل داده که اگر ما قراردادی ببندیم این قرارداد ننگین خواهد بود و حتی ممکن است به محتوای آن هم نگاه نکنیم اما افکار عمومی چنین دیدگاهی دارد.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد تاکید کرد: نکته حائز اهمیت دیگر در خصوص قراردادهای بین‌المللی این است که برای اینکه قراردادها توسط ملت‌ها به رسمیت شناخته شوند باید رابطه دولت-ملت قوی باشد، این به منزله این است که دولت‌ها نماینده‌های راستین ملت‌ها باشند که در امور بین‌الملل از جانب ملت چانه‌زنی می‌کنند و قرارداد می‌بندند. متاسفانه در دوره‌های مختلف تاریخی در ایران چنین نگرشی مبتنی بر تضاد دولت و ملت وجود دارد که هرگاه این تضادها بیشتر می‌شود، مخالفت‌ با قراردادها افزایش پیدا می‌کند.

نجف‌زاده اضافه کرد: در رابطه با قراردادها مساله اصلی این بوده که ملت برداشت مشترکی با دولت نداشته است، در مجموع هرگاه رابطه دولت-ملت قوی بوده است این منازعات کم‌تر شده و هرگاه رابطه دولت-ملت کاهش پیدا کرده است، اعتماد ملت نسبت به اینکه مصالح‌ آنها در این قراردادها تامین می‌شود، مورد خدشه قرار می‌گیرد و بنابراین مساله بحران‌ساز می‌شود.

دولت‌های ایران جرات نداشته‌اند بر سر مصالح ملی معامله کنند

وی خاطرنشان کرد: اگر به دوره‌های اخیر چه قاجار و چه دیگر دوره‌ها در ایران نگاه کنیم همه در یک چیز مشترک هستند و آن هم این است که دولت‌ها جرات نداشتند به آسانی بر سر مصالح ملی با کشورهای دیگر معامله کنند و چیزهایی را واگذار کنند، بنابراین حتی در دوره ضعیف قاجاریه می‌بینیم که مصالح ملی رعایت می‌شود و پادشاهان قاجار با وجود اینکه تصور بر این است که هیچ نگرش تاریخی ندارند، اتفاقا تا حد زیادی آگاهانه کار می‌کنند، اما باید به یاد داشته باشیم که دست آن‌ها خالی است و توانایی ندارند.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد در مورد قراردادهای گلستان و ترکمان‌چای اضافه کرد: عباس میرزا با این قراردادها توانست خطه شمال و تبریز را حفظ کند یعنی مصالح ملی را رعایت کردند، قدرت‌شان دیگر بیش از این نمی‌رسید که سرزمین‌هایی را که در دوردست بود، حفظ کنند ولی می‌بینیم که بعد از رسیدن دوره ناصرالدین شاه مرزهای ایران تثبیت می‌شود و این اثراتی است که از قرارداد ترکمانچای داریم.

ایرانی‌ها در قراردادهای بین‌المللی به رعایت مصالح ملی دقت کرده‌اند

وی عنوان کرد: ایرانی‌ها در قراردادهای بین‌المللی خود خیلی دقت کرده‌اند که مصالح ملی را رعایت کنند و این قراردادها برای حاکمیت ملی خطری نداشته باشد، این خیلی نکته مهمی است که در طول این دوران‌ها خیلی از کشورها مستعمره شدند و واگذار شدند و در بین قدرت‌های بزرگ اروپایی دست به دست شدند، ایران استقلال خود را حفظ کرده است، بنابراین اگر از این زاویه نگاه کنیم، دولت‌ها تا جایی که قدرت‌شان اجازه می‌داده است، مجبور بوده‌اند که مصالح ملی را درک کنند و آن را در قراردادها لحاظ کنند.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: قاعده روابط بین‌الملل بر پایه قدرت است و همه چیزی که در روابط بین‌الملل می‌بینیم چانه‌زنی بر سر قدرت و کسب منافع است، بنابراین دولت‌ها باید خود را قدرتمند کنند و قدرت‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند؛ قدرت‌های نرم و سخت. قدرت‌های سخت مانند قدرت نظامی که باید در حوزه دریایی، هوایی و زمینی خود را قدرتمند کنند و این‌ها همگی تابعی از قدرت اقتصادی است و قدرت دیگر در رابطه دولت و ملت است که باید قوی باشد که این مورد از قدرت‌های نرم به حساب می‌آید.

ناسیونالیسم در ایران از حالت نرمال خود خارج شده است

نجف‌زاده درمورد قراردادهای اقتصادی تصریح کرد: قراردادهای اقتصادی در جهان خیلی مرسوم است و این به معنای آن نیست که آن‌ها کشور خود را می‌فروشند، کشورهای اتحادیه اروپا یکی شده‌اند و مرزهای خود را برداشته‌اند و اتفاقات دیگری نیز افتاده است اگر چنین چیزی برای ایران بود بلافاصله عده‌ای می‌گفتند که استقلال چه می‌شود اما برای کشورهای اروپایی چنین نیست، من فکر می‌کنم ناسیونالیسم در ایران از حالت نرمال و معنای فرانسوی خود خارج شده و به یک نگرش منفی در بعضی از جنبه‌های ناسیونالیسم تبدیل شده است که ما قادر به درک این نیستیم که به عنوان یک کشور مستقل قادر هستیم در عرصه بین‌الملل حاضر شویم.

وی خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم یک مثال تاریخی مطرح کنیم می‌توان به این مساله اشاره کرد که زمانی که محمدرضا پهلوی به آمریکا رفت و درخواست کرد که صنایع نظامی پیشرفته را در اختیار بگیرد کنگره بحث کرد که ایران چنین احتیاجی ندارد و برای چه می‌خواهد و در مجموع دعوایی شکل گرفت، در این شرایط ایران هم گفت که به سمت شوروی می‌رود و این باعث شد که دعواهای کنگره و دولت امریکا برچیده شود و با درخواست ایران موافقت شود. در مجموع هر زمانی که ایران می‌خواست امتیازی از امریکایی‌ها بگیرد با تهدید روس‌ها این کار را انجام می‌داد و در همین حال نیز که در دایره غرب به حساب می‌آمد قراردادهایی را با روس‌ها بست از جمله اینکه صنایع آهن، فولاد و لوله‌ساز و از این دست صنایع و صنایع خرد دیگر از روسیه می‌آمد.

ایران نباید به وجه‌المصالحه یک منازعه تبدیل شود

وی در ادامه سخنان خود به قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین اشاره و تصریح کرد: اگر ایران به سمت چین کشیده شود، این طوری نخواهد بود که غربی‌ها رها کنند که ایران در کنار چین و روسیه قرار بگیرد و در دراز مدت باید مراقبت شود که ایران وارد یک منازعه تاریخی و وجه‌المصالحه نشود که در دوره قاجار نیز مشابه آن را داشتیم، چنان که در دوره قاجار ما وجه‌المصالحه دو کشور روسیه و انگلستان شدیم و این ضربه بسیار زیادی به ما زد.

دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: از لحاظ اقتصادی چین قدرتمند شده اما همواره باید این نکته را به یاد داشت که چین هنوز ابداع‌کننده نیست، اقتصاد چین به این صورت است که از دستاوردهای صنعت دنیا با توجه به شرایط مطلوبی که خود دارد، استفاده می‌کند و آن‌ها را ارزان‌سازی می‌کند و در اختیار دنیا قرار می‌دهد و از این راه گسترش می‌یابد.

نجف‌زاده در جمع‌بندی دیدگاه خود درباره قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین گفت: در مجموع اگر این قرارداد یک مفری باشد که در واقع بتوانیم دایره تنگ تحریم‌ها را بشکافیم و فراتر برویم، عاقلانه است. البته اگر نگاه راهبردی و استراتژیک به آن داشته باشیم، قابل بحث است اما اگر یک نگاه تجویزی و تاکتیکی باشد، اشکالی ندارد و در شرایط اضطراری که وجود دارد ایران باید بتواند با خطراتی که آن را تهدید می‌کند مقابله کند که یکی از راه‌های آن این است که روابط خود را با کشورهایی پیوند بزند که در دایره تحریم‌ها قرار نمی‌گیرند.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد در ادامه در مورد دلیل آنچه چین‌هراسی در جهان میخواند گفت: این مساله به این دلیل است که هنوز مشخص نیست که قدرت رو به‌ رشد چین از چه نظمی برخوردار است، دنیا تقریبا پس از جنگ جهانی دوم مبتنی بر یک نظم اقتصاد جهانی است که این نظم مشخص است اما در مورد رفتار چین یک نقاط مبهمی وجود دارد که ما در حقیقت نمی‌دانیم که این کشور وقتی بیاید و وارد شود چه رفتاری را در پیش خواهد گرفت و چگونه رفتار خواهد کرد، خصوصا که برای ایرانی‌ها استقلال‌خواهی بسیار اهمیت دارد.

نجف‌زاده در ادامه درباره محتوای قرارداد مورد بحث بین ایران و چین عنوان کرد: آن‌طور که از پیش‌نویسی که از قرارداد منتشر شده است، برمی‌آید خطری برای مصالح ملی ندارد. این قرارداد باید بیشتر به صورت یک قرارداد اقتصادی میان ایران و چین باشد که ما از امکانات و توانایی‌های چین استفاده کنیم تا شرایط خود را بهبود ببخشیم.

انتهای پیام

دکتر مهدی نجف‌زاده در گفت‌وگو با ایسنا در خصوص پیشینه تاریخی قراردادهای بین‌المللی ایران اظهار کرد: در این مورد یک نکته بسیار مهم این است که ایرانی‌ها همیشه با شک و تردید به این قراردادها نگاه کرده‌اند.

وی ادامه داد: قراردادهایی که در اوایل دوره قاجاریه با روسیه بسته شد و از آن‌ها به عنوان قراردادهای ننگین گلستان و ترکمان‌چای یاد می‌شود، یک نگرشی را در ایرانیان شکل داده که دولت ایران به واسطه ضعف خود نمی‌تواند مصالح ملی را رعایت کند.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: از طرف دیگر  نسبت به وضعیت دنیا ناآگاهی تاریخ وجود دارد، به عنوان مثال در مورد برخی از قراردادها در دوره قاجار مانند قرارداد رژی چون ناآگاه بودیم فکر می‌کردیم که اروپایی‌ها می‌خواهند بیایند و منابع ما را ببرند بنابراین از لحاظ پیشینه تاریخی این احساس در ایرانیان شکل گرفته که تمام این قراردادها ننگین هستند در حالی که اگر واقعیت تاریخی را نگاه کنیم این گونه نیست، به عنوان مثال به پیشینه قرارداد دارسی که نگاه می‌کنیم می‌بینیم که در آن دوره تاریخی سال‌ها طول کشید که این قرارداد به بار بنشیند که آن هم به واسطه یک شانس بود که چاه‌های نفت فوران کرد و قرارداد دارسی که به نظر من در آن دوره تاریخی قرداد مهمی نبود به یکی از مهم‌ترین قراردادهای تاریخ ایران تبدیل می‌شود.

ایرانی‌ها به قراردادهای بین‌المللی بدبین هستند

نجف‌زاده بیان کرد: باید در مورد قراردادهای بین‌المللی دو مساله را در نظر گرفت یکی اینکه ایرانی‌ها بدبین هستند چرا که وقتی این قراردادها بسته می‌شد، بعد نتایجی که از این قراردادها به بار می‌آمد به ضرر مصالح ملی بود. دوم اینکه ایرانی‌ها با توجه به نگرش‌های تاریخی که نسبت به جهان پیرامونی خود دارند برای آنها مساله استقلال‌خواهی پیشینه تاریخی دارد و علت آن هم این است که در دوره قاجار دو کشور روسیه و انگلستان به شدت ایران را تحت منگنه تاریخی قرار داده بودند و این استقلال‌خواهی از همین‌جا آمد که ایرانیان می‌خواستند قدرت‌ها در کشور مداخله نکنند.

وی افزود: در مجموع پیشینه تاریخی این قراردادها و استقلال‌خواهی ایرانیان این احساس را شکل داده که اگر ما قراردادی ببندیم این قرارداد ننگین خواهد بود و حتی ممکن است به محتوای آن هم نگاه نکنیم اما افکار عمومی چنین دیدگاهی دارد.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد تاکید کرد: نکته حائز اهمیت دیگر در خصوص قراردادهای بین‌المللی این است که برای اینکه قراردادها توسط ملت‌ها به رسمیت شناخته شوند باید رابطه دولت-ملت قوی باشد، این به منزله این است که دولت‌ها نماینده‌های راستین ملت‌ها باشند که در امور بین‌الملل از جانب ملت چانه‌زنی می‌کنند و قرارداد می‌بندند. متاسفانه در دوره‌های مختلف تاریخی در ایران چنین نگرشی مبتنی بر تضاد دولت و ملت وجود دارد که هرگاه این تضادها بیشتر می‌شود، مخالفت‌ با قراردادها افزایش پیدا می‌کند.

نجف‌زاده اضافه کرد: در رابطه با قراردادها مساله اصلی این بوده که ملت برداشت مشترکی با دولت نداشته است، در مجموع هرگاه رابطه دولت-ملت قوی بوده است این منازعات کم‌تر شده و هرگاه رابطه دولت-ملت کاهش پیدا کرده است، اعتماد ملت نسبت به اینکه مصالح‌ آنها در این قراردادها تامین می‌شود، مورد خدشه قرار می‌گیرد و بنابراین مساله بحران‌ساز می‌شود.

دولت‌های ایران جرات نداشته‌اند بر سر مصالح ملی معامله کنند

وی خاطرنشان کرد: اگر به دوره‌های اخیر چه قاجار و چه دیگر دوره‌ها در ایران نگاه کنیم همه در یک چیز مشترک هستند و آن هم این است که دولت‌ها جرات نداشتند به آسانی بر سر مصالح ملی با کشورهای دیگر معامله کنند و چیزهایی را واگذار کنند، بنابراین حتی در دوره ضعیف قاجاریه می‌بینیم که مصالح ملی رعایت می‌شود و پادشاهان قاجار با وجود اینکه تصور بر این است که هیچ نگرش تاریخی ندارند، اتفاقا تا حد زیادی آگاهانه کار می‌کنند، اما باید به یاد داشته باشیم که دست آن‌ها خالی است و توانایی ندارند.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد در مورد قراردادهای گلستان و ترکمان‌چای اضافه کرد: عباس میرزا با این قراردادها توانست خطه شمال و تبریز را حفظ کند یعنی مصالح ملی را رعایت کردند، قدرت‌شان دیگر بیش از این نمی‌رسید که سرزمین‌هایی را که در دوردست بود، حفظ کنند ولی می‌بینیم که بعد از رسیدن دوره ناصرالدین شاه مرزهای ایران تثبیت می‌شود و این اثراتی است که از قرارداد ترکمانچای داریم.

ایرانی‌ها در قراردادهای بین‌المللی به رعایت مصالح ملی دقت کرده‌اند

وی عنوان کرد: ایرانی‌ها در قراردادهای بین‌المللی خود خیلی دقت کرده‌اند که مصالح ملی را رعایت کنند و این قراردادها برای حاکمیت ملی خطری نداشته باشد، این خیلی نکته مهمی است که در طول این دوران‌ها خیلی از کشورها مستعمره شدند و واگذار شدند و در بین قدرت‌های بزرگ اروپایی دست به دست شدند، ایران استقلال خود را حفظ کرده است، بنابراین اگر از این زاویه نگاه کنیم، دولت‌ها تا جایی که قدرت‌شان اجازه می‌داده است، مجبور بوده‌اند که مصالح ملی را درک کنند و آن را در قراردادها لحاظ کنند.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: قاعده روابط بین‌الملل بر پایه قدرت است و همه چیزی که در روابط بین‌الملل می‌بینیم چانه‌زنی بر سر قدرت و کسب منافع است، بنابراین دولت‌ها باید خود را قدرتمند کنند و قدرت‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند؛ قدرت‌های نرم و سخت. قدرت‌های سخت مانند قدرت نظامی که باید در حوزه دریایی، هوایی و زمینی خود را قدرتمند کنند و این‌ها همگی تابعی از قدرت اقتصادی است و قدرت دیگر در رابطه دولت و ملت است که باید قوی باشد که این مورد از قدرت‌های نرم به حساب می‌آید.

ناسیونالیسم در ایران از حالت نرمال خود خارج شده است

نجف‌زاده درمورد قراردادهای اقتصادی تصریح کرد: قراردادهای اقتصادی در جهان خیلی مرسوم است و این به معنای آن نیست که آن‌ها کشور خود را می‌فروشند، کشورهای اتحادیه اروپا یکی شده‌اند و مرزهای خود را برداشته‌اند و اتفاقات دیگری نیز افتاده است اگر چنین چیزی برای ایران بود بلافاصله عده‌ای می‌گفتند که استقلال چه می‌شود اما برای کشورهای اروپایی چنین نیست، من فکر می‌کنم ناسیونالیسم در ایران از حالت نرمال و معنای فرانسوی خود خارج شده و به یک نگرش منفی در بعضی از جنبه‌های ناسیونالیسم تبدیل شده است که ما قادر به درک این نیستیم که به عنوان یک کشور مستقل قادر هستیم در عرصه بین‌الملل حاضر شویم.

وی خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم یک مثال تاریخی مطرح کنیم می‌توان به این مساله اشاره کرد که زمانی که محمدرضا پهلوی به آمریکا رفت و درخواست کرد که صنایع نظامی پیشرفته را در اختیار بگیرد کنگره بحث کرد که ایران چنین احتیاجی ندارد و برای چه می‌خواهد و در مجموع دعوایی شکل گرفت، در این شرایط ایران هم گفت که به سمت شوروی می‌رود و این باعث شد که دعواهای کنگره و دولت امریکا برچیده شود و با درخواست ایران موافقت شود. در مجموع هر زمانی که ایران می‌خواست امتیازی از امریکایی‌ها بگیرد با تهدید روس‌ها این کار را انجام می‌داد و در همین حال نیز که در دایره غرب به حساب می‌آمد قراردادهایی را با روس‌ها بست از جمله اینکه صنایع آهن، فولاد و لوله‌ساز و از این دست صنایع و صنایع خرد دیگر از روسیه می‌آمد.

ایران نباید به وجه‌المصالحه یک منازعه تبدیل شود

وی در ادامه سخنان خود به قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین اشاره و تصریح کرد: اگر ایران به سمت چین کشیده شود، این طوری نخواهد بود که غربی‌ها رها کنند که ایران در کنار چین و روسیه قرار بگیرد و در دراز مدت باید مراقبت شود که ایران وارد یک منازعه تاریخی و وجه‌المصالحه نشود که در دوره قاجار نیز مشابه آن را داشتیم، چنان که در دوره قاجار ما وجه‌المصالحه دو کشور روسیه و انگلستان شدیم و این ضربه بسیار زیادی به ما زد.

دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: از لحاظ اقتصادی چین قدرتمند شده اما همواره باید این نکته را به یاد داشت که چین هنوز ابداع‌کننده نیست، اقتصاد چین به این صورت است که از دستاوردهای صنعت دنیا با توجه به شرایط مطلوبی که خود دارد، استفاده می‌کند و آن‌ها را ارزان‌سازی می‌کند و در اختیار دنیا قرار می‌دهد و از این راه گسترش می‌یابد.

نجف‌زاده در جمع‌بندی دیدگاه خود درباره قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین گفت: در مجموع اگر این قرارداد یک مفری باشد که در واقع بتوانیم دایره تنگ تحریم‌ها را بشکافیم و فراتر برویم، عاقلانه است. البته اگر نگاه راهبردی و استراتژیک به آن داشته باشیم، قابل بحث است اما اگر یک نگاه تجویزی و تاکتیکی باشد، اشکالی ندارد و در شرایط اضطراری که وجود دارد ایران باید بتواند با خطراتی که آن را تهدید می‌کند مقابله کند که یکی از راه‌های آن این است که روابط خود را با کشورهایی پیوند بزند که در دایره تحریم‌ها قرار نمی‌گیرند.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد در ادامه در مورد دلیل آنچه چین‌هراسی در جهان میخواند گفت: این مساله به این دلیل است که هنوز مشخص نیست که قدرت رو به‌ رشد چین از چه نظمی برخوردار است، دنیا تقریبا پس از جنگ جهانی دوم مبتنی بر یک نظم اقتصاد جهانی است که این نظم مشخص است اما در مورد رفتار چین یک نقاط مبهمی وجود دارد که ما در حقیقت نمی‌دانیم که این کشور وقتی بیاید و وارد شود چه رفتاری را در پیش خواهد گرفت و چگونه رفتار خواهد کرد، خصوصا که برای ایرانی‌ها استقلال‌خواهی بسیار اهمیت دارد.

نجف‌زاده در ادامه درباره محتوای قرارداد مورد بحث بین ایران و چین عنوان کرد: آن‌طور که از پیش‌نویسی که از قرارداد منتشر شده است، برمی‌آید خطری برای مصالح ملی ندارد. این قرارداد باید بیشتر به صورت یک قرارداد اقتصادی میان ایران و چین باشد که ما از امکانات و توانایی‌های چین استفاده کنیم تا شرایط خود را بهبود ببخشیم.

انتهای پیام

دکتر مهدی نجف‌زاده در گفت‌وگو با ایسنا در خصوص پیشینه تاریخی قراردادهای بین‌المللی ایران اظهار کرد: در این مورد یک نکته بسیار مهم این است که ایرانی‌ها همیشه با شک و تردید به این قراردادها نگاه کرده‌اند.

وی ادامه داد: قراردادهایی که در اوایل دوره قاجاریه با روسیه بسته شد و از آن‌ها به عنوان قراردادهای ننگین گلستان و ترکمان‌چای یاد می‌شود، یک نگرشی را در ایرانیان شکل داده که دولت ایران به واسطه ضعف خود نمی‌تواند مصالح ملی را رعایت کند.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: از طرف دیگر  نسبت به وضعیت دنیا ناآگاهی تاریخ وجود دارد، به عنوان مثال در مورد برخی از قراردادها در دوره قاجار مانند قرارداد رژی چون ناآگاه بودیم فکر می‌کردیم که اروپایی‌ها می‌خواهند بیایند و منابع ما را ببرند بنابراین از لحاظ پیشینه تاریخی این احساس در ایرانیان شکل گرفته که تمام این قراردادها ننگین هستند در حالی که اگر واقعیت تاریخی را نگاه کنیم این گونه نیست، به عنوان مثال به پیشینه قرارداد دارسی که نگاه می‌کنیم می‌بینیم که در آن دوره تاریخی سال‌ها طول کشید که این قرارداد به بار بنشیند که آن هم به واسطه یک شانس بود که چاه‌های نفت فوران کرد و قرارداد دارسی که به نظر من در آن دوره تاریخی قرداد مهمی نبود به یکی از مهم‌ترین قراردادهای تاریخ ایران تبدیل می‌شود.

ایرانی‌ها به قراردادهای بین‌المللی بدبین هستند

نجف‌زاده بیان کرد: باید در مورد قراردادهای بین‌المللی دو مساله را در نظر گرفت یکی اینکه ایرانی‌ها بدبین هستند چرا که وقتی این قراردادها بسته می‌شد، بعد نتایجی که از این قراردادها به بار می‌آمد به ضرر مصالح ملی بود. دوم اینکه ایرانی‌ها با توجه به نگرش‌های تاریخی که نسبت به جهان پیرامونی خود دارند برای آنها مساله استقلال‌خواهی پیشینه تاریخی دارد و علت آن هم این است که در دوره قاجار دو کشور روسیه و انگلستان به شدت ایران را تحت منگنه تاریخی قرار داده بودند و این استقلال‌خواهی از همین‌جا آمد که ایرانیان می‌خواستند قدرت‌ها در کشور مداخله نکنند.

وی افزود: در مجموع پیشینه تاریخی این قراردادها و استقلال‌خواهی ایرانیان این احساس را شکل داده که اگر ما قراردادی ببندیم این قرارداد ننگین خواهد بود و حتی ممکن است به محتوای آن هم نگاه نکنیم اما افکار عمومی چنین دیدگاهی دارد.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد تاکید کرد: نکته حائز اهمیت دیگر در خصوص قراردادهای بین‌المللی این است که برای اینکه قراردادها توسط ملت‌ها به رسمیت شناخته شوند باید رابطه دولت-ملت قوی باشد، این به منزله این است که دولت‌ها نماینده‌های راستین ملت‌ها باشند که در امور بین‌الملل از جانب ملت چانه‌زنی می‌کنند و قرارداد می‌بندند. متاسفانه در دوره‌های مختلف تاریخی در ایران چنین نگرشی مبتنی بر تضاد دولت و ملت وجود دارد که هرگاه این تضادها بیشتر می‌شود، مخالفت‌ با قراردادها افزایش پیدا می‌کند.

نجف‌زاده اضافه کرد: در رابطه با قراردادها مساله اصلی این بوده که ملت برداشت مشترکی با دولت نداشته است، در مجموع هرگاه رابطه دولت-ملت قوی بوده است این منازعات کم‌تر شده و هرگاه رابطه دولت-ملت کاهش پیدا کرده است، اعتماد ملت نسبت به اینکه مصالح‌ آنها در این قراردادها تامین می‌شود، مورد خدشه قرار می‌گیرد و بنابراین مساله بحران‌ساز می‌شود.

دولت‌های ایران جرات نداشته‌اند بر سر مصالح ملی معامله کنند

وی خاطرنشان کرد: اگر به دوره‌های اخیر چه قاجار و چه دیگر دوره‌ها در ایران نگاه کنیم همه در یک چیز مشترک هستند و آن هم این است که دولت‌ها جرات نداشتند به آسانی بر سر مصالح ملی با کشورهای دیگر معامله کنند و چیزهایی را واگذار کنند، بنابراین حتی در دوره ضعیف قاجاریه می‌بینیم که مصالح ملی رعایت می‌شود و پادشاهان قاجار با وجود اینکه تصور بر این است که هیچ نگرش تاریخی ندارند، اتفاقا تا حد زیادی آگاهانه کار می‌کنند، اما باید به یاد داشته باشیم که دست آن‌ها خالی است و توانایی ندارند.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد در مورد قراردادهای گلستان و ترکمان‌چای اضافه کرد: عباس میرزا با این قراردادها توانست خطه شمال و تبریز را حفظ کند یعنی مصالح ملی را رعایت کردند، قدرت‌شان دیگر بیش از این نمی‌رسید که سرزمین‌هایی را که در دوردست بود، حفظ کنند ولی می‌بینیم که بعد از رسیدن دوره ناصرالدین شاه مرزهای ایران تثبیت می‌شود و این اثراتی است که از قرارداد ترکمانچای داریم.

ایرانی‌ها در قراردادهای بین‌المللی به رعایت مصالح ملی دقت کرده‌اند

وی عنوان کرد: ایرانی‌ها در قراردادهای بین‌المللی خود خیلی دقت کرده‌اند که مصالح ملی را رعایت کنند و این قراردادها برای حاکمیت ملی خطری نداشته باشد، این خیلی نکته مهمی است که در طول این دوران‌ها خیلی از کشورها مستعمره شدند و واگذار شدند و در بین قدرت‌های بزرگ اروپایی دست به دست شدند، ایران استقلال خود را حفظ کرده است، بنابراین اگر از این زاویه نگاه کنیم، دولت‌ها تا جایی که قدرت‌شان اجازه می‌داده است، مجبور بوده‌اند که مصالح ملی را درک کنند و آن را در قراردادها لحاظ کنند.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: قاعده روابط بین‌الملل بر پایه قدرت است و همه چیزی که در روابط بین‌الملل می‌بینیم چانه‌زنی بر سر قدرت و کسب منافع است، بنابراین دولت‌ها باید خود را قدرتمند کنند و قدرت‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند؛ قدرت‌های نرم و سخت. قدرت‌های سخت مانند قدرت نظامی که باید در حوزه دریایی، هوایی و زمینی خود را قدرتمند کنند و این‌ها همگی تابعی از قدرت اقتصادی است و قدرت دیگر در رابطه دولت و ملت است که باید قوی باشد که این مورد از قدرت‌های نرم به حساب می‌آید.

ناسیونالیسم در ایران از حالت نرمال خود خارج شده است

نجف‌زاده درمورد قراردادهای اقتصادی تصریح کرد: قراردادهای اقتصادی در جهان خیلی مرسوم است و این به معنای آن نیست که آن‌ها کشور خود را می‌فروشند، کشورهای اتحادیه اروپا یکی شده‌اند و مرزهای خود را برداشته‌اند و اتفاقات دیگری نیز افتاده است اگر چنین چیزی برای ایران بود بلافاصله عده‌ای می‌گفتند که استقلال چه می‌شود اما برای کشورهای اروپایی چنین نیست، من فکر می‌کنم ناسیونالیسم در ایران از حالت نرمال و معنای فرانسوی خود خارج شده و به یک نگرش منفی در بعضی از جنبه‌های ناسیونالیسم تبدیل شده است که ما قادر به درک این نیستیم که به عنوان یک کشور مستقل قادر هستیم در عرصه بین‌الملل حاضر شویم.

وی خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم یک مثال تاریخی مطرح کنیم می‌توان به این مساله اشاره کرد که زمانی که محمدرضا پهلوی به آمریکا رفت و درخواست کرد که صنایع نظامی پیشرفته را در اختیار بگیرد کنگره بحث کرد که ایران چنین احتیاجی ندارد و برای چه می‌خواهد و در مجموع دعوایی شکل گرفت، در این شرایط ایران هم گفت که به سمت شوروی می‌رود و این باعث شد که دعواهای کنگره و دولت امریکا برچیده شود و با درخواست ایران موافقت شود. در مجموع هر زمانی که ایران می‌خواست امتیازی از امریکایی‌ها بگیرد با تهدید روس‌ها این کار را انجام می‌داد و در همین حال نیز که در دایره غرب به حساب می‌آمد قراردادهایی را با روس‌ها بست از جمله اینکه صنایع آهن، فولاد و لوله‌ساز و از این دست صنایع و صنایع خرد دیگر از روسیه می‌آمد.

ایران نباید به وجه‌المصالحه یک منازعه تبدیل شود

وی در ادامه سخنان خود به قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین اشاره و تصریح کرد: اگر ایران به سمت چین کشیده شود، این طوری نخواهد بود که غربی‌ها رها کنند که ایران در کنار چین و روسیه قرار بگیرد و در دراز مدت باید مراقبت شود که ایران وارد یک منازعه تاریخی و وجه‌المصالحه نشود که در دوره قاجار نیز مشابه آن را داشتیم، چنان که در دوره قاجار ما وجه‌المصالحه دو کشور روسیه و انگلستان شدیم و این ضربه بسیار زیادی به ما زد.

دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: از لحاظ اقتصادی چین قدرتمند شده اما همواره باید این نکته را به یاد داشت که چین هنوز ابداع‌کننده نیست، اقتصاد چین به این صورت است که از دستاوردهای صنعت دنیا با توجه به شرایط مطلوبی که خود دارد، استفاده می‌کند و آن‌ها را ارزان‌سازی می‌کند و در اختیار دنیا قرار می‌دهد و از این راه گسترش می‌یابد.

نجف‌زاده در جمع‌بندی دیدگاه خود درباره قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین گفت: در مجموع اگر این قرارداد یک مفری باشد که در واقع بتوانیم دایره تنگ تحریم‌ها را بشکافیم و فراتر برویم، عاقلانه است. البته اگر نگاه راهبردی و استراتژیک به آن داشته باشیم، قابل بحث است اما اگر یک نگاه تجویزی و تاکتیکی باشد، اشکالی ندارد و در شرایط اضطراری که وجود دارد ایران باید بتواند با خطراتی که آن را تهدید می‌کند مقابله کند که یکی از راه‌های آن این است که روابط خود را با کشورهایی پیوند بزند که در دایره تحریم‌ها قرار نمی‌گیرند.

این دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد در ادامه در مورد دلیل آنچه چین‌هراسی در جهان میخواند گفت: این مساله به این دلیل است که هنوز مشخص نیست که قدرت رو به‌ رشد چین از چه نظمی برخوردار است، دنیا تقریبا پس از جنگ جهانی دوم مبتنی بر یک نظم اقتصاد جهانی است که این نظم مشخص است اما در مورد رفتار چین یک نقاط مبهمی وجود دارد که ما در حقیقت نمی‌دانیم که این کشور وقتی بیاید و وارد شود چه رفتاری را در پیش خواهد گرفت و چگونه رفتار خواهد کرد، خصوصا که برای ایرانی‌ها استقلال‌خواهی بسیار اهمیت دارد.

نجف‌زاده در ادامه درباره محتوای قرارداد مورد بحث بین ایران و چین عنوان کرد: آن‌طور که از پیش‌نویسی که از قرارداد منتشر شده است، برمی‌آید خطری برای مصالح ملی ندارد. این قرارداد باید بیشتر به صورت یک قرارداد اقتصادی میان ایران و چین باشد که ما از امکانات و توانایی‌های چین استفاده کنیم تا شرایط خود را بهبود ببخشیم.

انتهای پیام